वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.71.1
ततो द्वादशमे वर्षे शत्रघ्नो रामपालिताम् ।
अयोध्यां चकमे गन्तुमल्पभृत्यबलानुगः ॥ ७.७१.१ ॥
नंतर बाराव्या वर्षी, रामाने पालन केलेल्या अयोध्येला जाण्याची इच्छा धरून शत्रुघ्न थोड्या सेवक आणि सैन्यासह निघाला.
7.71.2
ततो मन्त्रिपुरोगांश्च बलमुख्यान्निवर्त्य च ।
जगाम हयमुख्यैश्च रथानां च शतेन सः ॥ ७.७१.२ ॥
नंतर मंत्र्यांना आणि प्रमुख सेनानायकांना परत पाठवून, उत्तम घोडे आणि शंभर रथांसह तो निघाला.
7.71.3
स गत्वा गणितान्वासान्सप्ताष्टौ रघुनन्दनः ।
वाल्मीक्याश्रममागत्य वासं चक्रे महायशाः ॥ ७.७१.३ ॥
रघुनंदन तो महायशस्वी सात-आठ मुक्कामे पार करून वाल्मीकींच्या आश्रमात येऊन तेथे वास्तव्य करता झाला.
7.71.4
सो ऽभिवाद्य ततः पादौ वाल्मीकेः पुरुषर्षभः ।
पाद्यमर्ध्यं तथातिथ्यं जग्राह मुनिहस्ततः ॥ ७.७१.४ ॥
त्या पुरुषश्रेष्ठाने वाल्मीकींच्या चरणांना वंदन केले आणि मुनींच्या हातून पाद्य, अर्घ्य व आतिथ्य स्वीकारले.
7.71.5
बहुरूपाः सुमधुराः कथास्तत्र सहस्रशः ।
कथयामास स मुनिः शत्रुघ्नाय महात्मने ॥ ७.७१.५ ॥
तेथे त्या मुनींनी महात्मा शत्रुघ्नाला अनेक रूपांच्या, अत्यंत मधुर अशा हजारो कथा सांगितल्या.
7.71.6
उवाच च मुनिर्वाक्यं लवणस्य वधाश्रितम् ।
सुदुष्करं कृतं कर्म लवणं निघ्नता त्वया ॥ ७.७१.६ ॥
आणि मुनी लवणाच्या वधाविषयी असे बोलले: "लवणाचा वध करून तू अत्यंत दुष्कर कर्म केलेस."
7.71.7
बहवः पार्थिवाः सौम्य हताः सबलवाहनाः ।
लवणेन महाबाहो युध्यमाना महाबलाः ॥ ७.७१.७ ॥
हे सौम्य, हे महाबाहो! लवणाशी युद्ध करणारे अनेक महाबलवान राजे सेना आणि वाहनांसह मारले गेले.
7.71.8
स त्वया निहतः पापो लीलया पुरुषर्षभ ।
जगतश्च भयं तत्र प्रशान्तं तव तेजसा ॥ ७.७१.८ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा! त्या पाप्याला तू लीलेने ठार केलेस; तुझ्या तेजाने जगाचे भय तेथेच शांत झाले.
7.71.9
रावणस्य वधो घोरो यत्नेन महता कृतः ।
इदं तु सुमहत्कर्म त्वया कृतमयत्नतः ॥ ७.७१.९ ॥
रावणाचा वध भयंकर होता आणि मोठ्या प्रयत्नाने झाला; पण हे अतिमहान कर्म तू प्रयत्नाविनाच केलेस.
7.71.10
प्रीतिश्चास्मिन्परा जाता देवानां लवणे हते ।
भूतानां चैव सर्वेषां जगतश्च प्रियं कृतम् ॥ ७.७१.१० ॥
लवण मारला गेल्यावर देवांना अत्यंत आनंद झाला; सर्व प्राणिमात्रांचे आणि जगाचे तू कल्याण केलेस.
7.71.11
तच्च युद्धं मया दृष्टं यथावत्पुरुषर्षभ ।
सभायां वासवस्याथ उपविष्टेन राघव ॥ ७.७१.११ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, हे राघवा! इंद्राच्या सभेत बसलेला असताना ते युद्ध मी जसेच्या तसे पाहिले होते.
7.71.12
ममापि परमा प्रीतिर्हृदि शत्रुघ्न वर्तते ।
उपाघ्रास्यामि ते मूर्ध्नि स्नेहस्यैषा परा गतिः ॥ ७.७१.१२ ॥
हे शत्रुघ्ना! माझ्याही हृदयात परम आनंद आहे. मी तुझे मस्तक हुंगीन; स्नेहाची हीच परम गती आहे.
7.71.13
इत्युक्त्वा मूर्ध्नि शत्रुघ्नमुपाघ्राय महामुनिः ।
आतिथ्यमकरोत्तस्य ये च तस्य पदानुगाः ॥ ७.७१.१३ ॥
असे बोलून महामुनींनी शत्रुघ्नाच्या मस्तकाचे चुंबन घेतले आणि त्याचा व त्याच्या सेवकांचा आतिथ्य केला.
7.71.14
स भुक्तवान्नरश्रेष्ठो गीतमाधुर्यमुत्तमम् ।
शुश्राव रामचरितं तस्मिन्काले यथाकृमम् ॥ ७.७१.१४ ॥
भोजन झाल्यावर त्या नरश्रेष्ठाने त्या वेळी क्रमाने उत्तम गाण्याच्या माधुर्यात रामचरित्र ऐकले.
7.71.15
तन्त्रीलयसमायुक्तं त्रिस्थानकरणान्वितम् ।
संस्कृतं लक्षणोपेतं समतालसमन्वितम् ।
शुश्राव रामचरितं तस्मिन्काले पुरा कृतम् ॥ ७.७१.१५ ॥
तंत्री आणि लयीने युक्त, तीन स्थान आणि करणांनी संपन्न, संस्कृत, लक्षणांनी युक्त, सम तालाने युक्त — त्या वेळी पूर्वी रचलेले रामचरित्र त्याने ऐकले.
7.71.16
तान्यक्षराणि सत्यानि यथावृत्तानि पूर्वशः ।
श्रुत्वा पुरुषशार्दूलो विसञ्ज्ञो बाष्पलोचनः ॥ ७.७१.१६ ॥
पूर्वी घडल्याप्रमाणे क्रमाने असलेले ते सत्य अक्षरे ऐकून तो पुरुषश्रेष्ठ संज्ञाहीन झाला आणि त्याचे डोळे अश्रूंनी भरले.
7.71.17
स मुहूर्तमिवासञ्ज्ञो विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुः ।
तस्मिन् गीते यथावृत्तं वर्तमानमिवाशृणोत् ॥ ७.७१.१७ ॥
तो क्षणभर संज्ञाहीन झाल्यासारखा झाला, वारंवार उसासे टाकत राहिला, आणि त्या गाण्यात जसे घडले तसेच आता घडत आहे असे ऐकत राहिला.
7.71.18
पदानुगाश्च ये राज्ञस्तां श्रुत्वा गीतिसम्पदम् ।
अवाङ्मुखाश्च दीनाश्च ह्याश्चर्यमिति चाब्रुवन् ॥ ७.७१.१८ ॥
राजाचे अनुचर ते गाण्याचे ऐश्वर्य ऐकून खाली मान घालून, दीन होऊन 'आश्चर्य आहे!' असे म्हणाले.
7.71.19
परस्परं च ये तत्र सैनिकाः सम्बभाषिरे ।
किमिदं क्व च वर्तामः किमेतत्स्वप्नदर्शनम् ॥ ७.७१.१९ ॥
तेथे असलेले सैनिक एकमेकांशी बोलू लागले: हे काय आहे? आपण कुठे आहोत? हे स्वप्नदर्शन आहे का?
7.71.20
अर्थो यो नः पुरा दृष्टस्तमाश्रमपदे पुनः ।
शृणुमः किमिदं स्वप्नो गीतबन्धं श्रियो भवेत् ॥ ७.७१.२० ॥
पूर्वी आम्ही पाहिलेला तो प्रसंग आश्रमात पुन्हा ऐकू; हे स्वप्न आहे की शोभायुक्त गीतबंध?
7.71.21
विस्मयं ते परं गत्वा शत्रुघ्नमिदमब्रुवन् ।
साधु पृच्छ नरश्रेष्ठ वाल्मीकिं मुनिपुङ्गवम् ॥ ७.७१.२१ ॥
अत्यंत विस्मय पावून ते शत्रुघ्नाला म्हणाले: हे नरश्रेष्ठा, मुनिश्रेष्ठ वाल्मीकींना चांगले विचारा.
7.71.22
शत्रुघ्नस्त्वब्रवीत्सर्वान्कौतूहलसमन्वितान् ।
सैनिका न क्षमो ऽस्माकं परिप्रष्टुमिहेदृशः ॥ ७.७१.२२ ॥
परंतु शत्रुघ्न कुतूहलाने भरलेल्या सर्व सैनिकांना म्हणाला: सैनिकांनो, येथे असे विचारणे आपल्यास योग्य नाही.
7.71.23
आश्चर्याणि बहूनीह भवन्त्यस्याश्रमे मुनेः ।
न तु कौतूहलाद्युक्तमन्वेष्टुं तं महामुनिम् ॥ ७.७१.२३ ॥
या मुनींच्या आश्रमात येथे अनेक आश्चर्ये घडत असतात; पण केवळ कुतूहलाने त्या महामुनींचा शोध घेणे योग्य नाही.
7.71.24
एवं तद्वाक्यमुक्त्वा च सैनिकान्रघुनन्दनः ।
अभिवाद्य महर्षिं तं स्वं निवेशं ययौ तदा ॥ ७.७१.२४ ॥
अशा प्रकारे सैनिकांना ते शब्द सांगून रघुनंदनाने त्या महर्षींना अभिवादन केले आणि मग आपल्या निवासस्थानी गेला.