বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.73.1
प्रस्थाप्य तु स शत्रुघ्नं भ्रातृभ्यां सह राघवः ।
प्रमुमोद सुखी राज्यं धर्मेण परिपालयन् ॥ ७.७३.१ ॥
শত্রুঘ্নকে ভ্রাতাদের সঙ্গে প্রেরণ করে রাঘব ধর্মানুসারে রাজ্য পালন করে সুখে আনন্দিত হলেন।
7.73.2
ततः कतिपयाहःसु वृद्धो जानपदो द्विजः ।
मृतं बालमुपादाय राजद्वारमुपागमत् ॥ ७.७३.२ ॥
কয়েকদিন পরে, এক বৃদ্ধ জনপদবাসী ব্রাহ্মণ মৃত শিশুকে কোলে নিয়ে রাজদ্বারে উপস্থিত হলেন।
7.73.3
रुदन्बहुविधा वाचः स्नेहदुःखसमन्विताः ।
असकृत्पुत्र पुत्रेति वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.७३.३ ॥
স্নেহ ও দুঃখে পূর্ণ হয়ে, নানাভাবে কাঁদতে কাঁদতে বারবার "পুত্র! পুত্র!" বলে বললেন।
7.73.4
किं नु मे दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् ।
यदहं पुत्रमेकं त्वां पश्यामि निधनं गतम् ॥ ७.७३.४ ॥
পূর্ব দেহে আমি কী দুষ্কর্ম করেছিলাম, যে আমার একমাত্র পুত্র তোমাকে মৃত অবস্থায় দেখছি?
7.73.5
अप्राप्तयौवनं बालं पञ्चवर्षसहस्रकम् ।
अकाले कालमापन्नं मम दुःखाय पुत्रक ॥ ७.७३.५ ॥
যৌবন লাভ না করা বালক, অসময়ে মৃত্যুর কবলে পড়েছ; আমার দুঃখের জন্য, হে পুত্র!
7.73.6
अल्पैरहोभिर्निधनं गमिष्यामि न संशयः ।
अहं च जननी चैव तव शोकेन पुत्रक ॥ ७.७३.६ ॥
অল্প কয়েকদিনের মধ্যেই আমিও নিশ্চয় মৃত্যুবরণ করব; আর তোমার মাও তোমার শোকে, হে পুত্র।
7.73.7
न स्मराम्यनृतं ह्युक्तं न च हिंसां स्मराम्यहम् ।
सर्वेषां प्राणिनां पापं कृतं नैव स्मराम्यहम् ॥ ७.७३.७ ॥
আমি কখনও মিথ্যা বলেছি বলে স্মরণ নেই, হিংসাও করেছি বলে স্মরণ নেই। কোনো প্রাণীর প্রতি পাপ করেছি বলেও স্মরণ নেই।
7.73.8
केनाद्य दुष्कृतेनायं बाल एव ममात्मजः ।
अकृत्वा पितृकार्याणि गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ ७.७३.८ ॥
কোন দুষ্কর্মের ফলে আজ আমার এই বালক পুত্র, পিতৃকার্য না করেই যমালয়ে চলে গেল?
7.73.9
नेदृशं दृष्टपूर्वं मे श्रुतं वा घोरदर्शनम् ।
मृत्युरप्राप्तकालानां रामस्य विषये यथा ॥ ७.७३.९ ॥
রামের রাজ্যে অসময়ে মৃত্যু যেমন ঘটেছে, এমন ভয়ংকর দৃশ্য আমি আগে কখনও দেখিনি বা শুনিনি।
7.73.10
रामस्य दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः ।
यथा हि विषयस्थानां बालानां मृत्युरागतः ॥ ७.७३.१० ॥
রামের কোনো বড় দোষ আছে, এতে সন্দেহ নেই; কারণ তাঁর রাজ্যের শিশুদের উপর মৃত্যু এসেছে।
7.73.11
नह्यन्यविषयस्थानां बालानां मृत्युतो भयम् ।
त्वं राजञ्जीवयस्वैनं बालं मृत्युवशं गतम् ॥ ७.७३.११ ॥
অন্য রাজ্যে বসবাসকারী শিশুদের মৃত্যুর ভয় নেই। হে রাজা! মৃত্যুর কবলে পড়া এই শিশুকে তুমি বাঁচিয়ে তোলো।
7.73.12
राजद्वारि मरिष्यामि पत्न्या सार्धमनाथवत् ।
ब्रह्महत्यां ततो राम समुपेत्य सुखी भव ॥ ७.७३.१२ ॥
আমি স্ত্রীর সঙ্গে রাজদ্বারে অনাথের মতো মরব। হে রাম! তখন ব্রহ্মহত্যার পাপ তোমার উপর পড়বে; তারপর তুমি সুখী থেকো।
7.73.13
भ्रातृभिः सहितो राजन्दीर्घमायुरवाप्स्यसि ।
उषिताः स्म सुखं राज्ये तवास्मिन्सुमहाबल ॥ ७.७३.१३ ॥
হে রাজন, ভ্রাতাদের সঙ্গে আপনি দীর্ঘায়ু লাভ করবেন। হে মহাবল, আপনার এই রাজ্যে আমরা সুখে বাস করেছি।
7.73.14
इदं तु पतितं तस्मात्तव राम वशे स्थिताः ।
कालस्य वशमापन्नाः स्वल्पं हि नहि नः सुखम् ॥ ७.७३.१४ ॥
কিন্তু হে রাম, এটি আপনার কারণেই আমাদের উপর পতিত হয়েছে; আমরা কালের বশে পড়েছি। আমাদের সুখ অতি সামান্যই।
7.73.15
सम्प्रत्यनाथो विषय इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
रामं नाथमिहासाद्य बालान्तकरणं ध्रुवम् ॥ ७.७३.१५ ॥
এখন মহাত্মা ইক্ষ্বাকুদের এই রাজ্য নাথহীন হয়েছে। এখানে রামকে নাথরূপে পেয়েও নিশ্চিতভাবে শিশুদের মৃত্যু ঘটছে।
7.73.16
राजदोषैर्विपद्यन्ते प्रजा ह्यविधिपालिताः ।
असद्वृत्ते तु नृपतावकाले म्रियते जनः ॥ ७.७३.१६ ॥
রাজার দোষে, বিধিমতো পালিত না হওয়া প্রজারা বিনষ্ট হয়। রাজার আচরণ অসৎ হলে, অকালে মানুষ মারা যায়।
7.73.17
यद्वा पुरेष्वयुक्तानि जना जनपदेषु च ।
कुर्वते न च रक्षा ऽस्ति तदा कालकृतं भयम् ॥ ७.७३.१७ ॥
অথবা নগরে ও জনপদে মানুষ অনুচিত কর্ম করে; রক্ষা না থাকলে তখন কালকৃত ভয়ই আসে।
7.73.18
सुव्यक्तं राजदोषो हि भविष्यति न संशयः ।
पुरे जनपदे चापि ततो बालवधो ह्ययम् ॥ ७.७३.१८ ॥
এটি রাজারই দোষ হবে, তাতে সন্দেহ নেই। নগরে ও জনপদে এই কারণেই এই শিশুহত্যা ঘটছে।
7.73.19
एवं बहुविधैर्वाक्यैरुपरुध्य मुहुर्मुहुः ।
राजानं दुःखसन्तप्तः सुतं तमुपगूहते ॥ ७.७३.१९ ॥
এইভাবে বহুবিধ বাক্যে বারবার রাজাকে চেপে ধরে, দুঃখে তপ্ত হয়ে সে তার পুত্রকে আলিঙ্গন করে।