वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.73.1
प्रस्थाप्य तु स शत्रुघ्नं भ्रातृभ्यां सह राघवः ।
प्रमुमोद सुखी राज्यं धर्मेण परिपालयन् ॥ ७.७३.१ ॥
शत्रुघ्नाला भावांसह पाठवून राघव धर्माने राज्य पाळत सुखाने आनंदला.
7.73.2
ततः कतिपयाहःसु वृद्धो जानपदो द्विजः ।
मृतं बालमुपादाय राजद्वारमुपागमत् ॥ ७.७३.२ ॥
काही दिवसांनी एक वृद्ध जनपदवासी ब्राह्मण मृत बालकाला उचलून राजद्वारी आला.
7.73.3
रुदन्बहुविधा वाचः स्नेहदुःखसमन्विताः ।
असकृत्पुत्र पुत्रेति वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.७३.३ ॥
स्नेह आणि दुःखाने भरलेले, अनेक प्रकारे रडत, "पुत्रा! पुत्रा!" असे वारंवार म्हणाले.
7.73.4
किं नु मे दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् ।
यदहं पुत्रमेकं त्वां पश्यामि निधनं गतम् ॥ ७.७३.४ ॥
पूर्वी दुसऱ्या देहात मी कोणते दुष्कर्म केले, की माझा एकुलता एक पुत्र तू मृत्यू पावलेला मला पाहावा लागतो?
7.73.5
अप्राप्तयौवनं बालं पञ्चवर्षसहस्रकम् ।
अकाले कालमापन्नं मम दुःखाय पुत्रक ॥ ७.७३.५ ॥
यौवन न पावलेल्या बालका, अकाली मृत्यूला प्राप्त झालास; माझ्या दुःखासाठी, पुत्रा!
7.73.6
अल्पैरहोभिर्निधनं गमिष्यामि न संशयः ।
अहं च जननी चैव तव शोकेन पुत्रक ॥ ७.७३.६ ॥
थोड्याच दिवसांत मीही निश्चितच मरण पावेन; आणि तुझी आईही तुझ्या शोकाने, पुत्रा.
7.73.7
न स्मराम्यनृतं ह्युक्तं न च हिंसां स्मराम्यहम् ।
सर्वेषां प्राणिनां पापं कृतं नैव स्मराम्यहम् ॥ ७.७३.७ ॥
मी कधी असत्य बोललो हे आठवत नाही, हिंसाही केली हे आठवत नाही. कोणत्याही प्राण्याप्रती पाप केले हेही आठवत नाही.
7.73.8
केनाद्य दुष्कृतेनायं बाल एव ममात्मजः ।
अकृत्वा पितृकार्याणि गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ ७.७३.८ ॥
कोणत्या दुष्कर्मामुळे आज माझा हा बालक पुत्र, पितृकार्ये न करता यमलोकी गेला?
7.73.9
नेदृशं दृष्टपूर्वं मे श्रुतं वा घोरदर्शनम् ।
मृत्युरप्राप्तकालानां रामस्य विषये यथा ॥ ७.७३.९ ॥
रामाच्या राज्यात अकाली मृत्यू आला तसे भयानक दृश्य मी पूर्वी कधी पाहिले नव्हते किंवा ऐकलेही नव्हते.
7.73.10
रामस्य दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः ।
यथा हि विषयस्थानां बालानां मृत्युरागतः ॥ ७.७३.१० ॥
रामाकडून काहीतरी मोठे दुष्कर्म घडले आहे यात शंका नाही, कारण त्याच्या राज्यातील बालकांवर मृत्यू आला आहे.
7.73.11
नह्यन्यविषयस्थानां बालानां मृत्युतो भयम् ।
त्वं राजञ्जीवयस्वैनं बालं मृत्युवशं गतम् ॥ ७.७३.११ ॥
दुसऱ्या राज्यातील बालकांना मृत्यूचे भय नसते. हे राजा! मृत्यूच्या वशात गेलेल्या या बालकाला तू जिवंत कर.
7.73.12
राजद्वारि मरिष्यामि पत्न्या सार्धमनाथवत् ।
ब्रह्महत्यां ततो राम समुपेत्य सुखी भव ॥ ७.७३.१२ ॥
मी माझ्या पत्नीसह राजद्वारी अनाथासारखा मरीन. हे राम! मग ब्रह्महत्येचे पाप तुला लागेल; नंतर तू सुखी राहा.
7.73.13
भ्रातृभिः सहितो राजन्दीर्घमायुरवाप्स्यसि ।
उषिताः स्म सुखं राज्ये तवास्मिन्सुमहाबल ॥ ७.७३.१३ ॥
हे राजा, बंधूंसह तुम्हाला दीर्घायुष्य लाभेल. हे महाबलवान, तुमच्या या राज्यात आम्ही सुखाने राहिलो.
7.73.14
इदं तु पतितं तस्मात्तव राम वशे स्थिताः ।
कालस्य वशमापन्नाः स्वल्पं हि नहि नः सुखम् ॥ ७.७३.१४ ॥
पण हे राम, हे तुझ्यामुळेच आमच्यावर कोसळले आहे; आम्ही कालाच्या अधीन झालो आहोत. आम्हाला सुख फारच थोडे उरले आहे.
7.73.15
सम्प्रत्यनाथो विषय इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
रामं नाथमिहासाद्य बालान्तकरणं ध्रुवम् ॥ ७.७३.१५ ॥
आता महात्मा इक्ष्वाकूंचे हे राज्य अनाथ झाले आहे. येथे रामाला नाथ म्हणून मिळूनही निश्चितच बालकांचा मृत्यू होत आहे.
7.73.16
राजदोषैर्विपद्यन्ते प्रजा ह्यविधिपालिताः ।
असद्वृत्ते तु नृपतावकाले म्रियते जनः ॥ ७.७३.१६ ॥
राजाच्या दोषांमुळे, विधिपूर्वक पालन न झालेली प्रजा नष्ट होते. राजाचे वर्तन दुष्ट असताना, अकाली लोक मरतात.
7.73.17
यद्वा पुरेष्वयुक्तानि जना जनपदेषु च ।
कुर्वते न च रक्षा ऽस्ति तदा कालकृतं भयम् ॥ ७.७३.१७ ॥
किंवा नगरांत व देशांत लोक अयोग्य कर्मे करतात; रक्षण नसताना, तेव्हा कालकृत भयच येते.
7.73.18
सुव्यक्तं राजदोषो हि भविष्यति न संशयः ।
पुरे जनपदे चापि ततो बालवधो ह्ययम् ॥ ७.७३.१८ ॥
हा राजाचाच दोष असणार हे स्पष्ट आहे, यात संशय नाही. नगरात व देशात यामुळेच हे बालवध होत आहे.
7.73.19
एवं बहुविधैर्वाक्यैरुपरुध्य मुहुर्मुहुः ।
राजानं दुःखसन्तप्तः सुतं तमुपगूहते ॥ ७.७३.१९ ॥
अशा प्रकारे अनेक वचनांनी वारंवार राजाला अडवून, दुःखाने संतप्त झालेला तो आपल्या पुत्राला आलिंगन देतो.