વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.73.1
प्रस्थाप्य तु स शत्रुघ्नं भ्रातृभ्यां सह राघवः ।
प्रमुमोद सुखी राज्यं धर्मेण परिपालयन् ॥ ७.७३.१ ॥
શત્રુઘ્નને ભાઈઓ સાથે મોકલીને રાઘવ ધર્મથી રાજ્યનું પાલન કરતાં સુખપૂર્વક આનંદિત થયા.
7.73.2
ततः कतिपयाहःसु वृद्धो जानपदो द्विजः ।
मृतं बालमुपादाय राजद्वारमुपागमत् ॥ ७.७३.२ ॥
થોડા દિવસો પછી એક વૃદ્ધ જનપદવાસી બ્રાહ્મણ મૃત બાળકને ઉપાડીને રાજદ્વારે આવ્યો.
7.73.3
रुदन्बहुविधा वाचः स्नेहदुःखसमन्विताः ।
असकृत्पुत्र पुत्रेति वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.७३.३ ॥
સ્નેહ અને દુઃખથી ભરેલા, અનેક પ્રકારે રડતા, "પુત્ર! પુત્ર!" એમ વારંવાર બોલ્યા.
7.73.4
किं नु मे दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् ।
यदहं पुत्रमेकं त्वां पश्यामि निधनं गतम् ॥ ७.७३.४ ॥
પૂર્વ દેહમાં મેં કયું દુષ્કર્મ કર્યું હતું, કે મારા એકમાત્ર પુત્ર તને મૃત્યુ પામેલો હું જોઉં છું?
7.73.5
अप्राप्तयौवनं बालं पञ्चवर्षसहस्रकम् ।
अकाले कालमापन्नं मम दुःखाय पुत्रक ॥ ७.७३.५ ॥
યૌવન ન પામેલા બાળક, અકાળે મૃત્યુ પામ્યો; મારા દુઃખ માટે, પુત્ર!
7.73.6
अल्पैरहोभिर्निधनं गमिष्यामि न संशयः ।
अहं च जननी चैव तव शोकेन पुत्रक ॥ ७.७३.६ ॥
થોડા દિવસોમાં હું પણ નિશ્ચે મૃત્યુ પામીશ; અને તારી માતા પણ તારા શોકથી, પુત્ર.
7.73.7
न स्मराम्यनृतं ह्युक्तं न च हिंसां स्मराम्यहम् ।
सर्वेषां प्राणिनां पापं कृतं नैव स्मराम्यहम् ॥ ७.७३.७ ॥
મને યાદ નથી કે મેં ક્યારેય અસત્ય બોલ્યું હોય, કે હિંસા કરી હોય. કોઈ પણ પ્રાણી પ્રત્યે પાપ કર્યું હોય તેવું પણ મને યાદ નથી.
7.73.8
केनाद्य दुष्कृतेनायं बाल एव ममात्मजः ।
अकृत्वा पितृकार्याणि गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ ७.७३.८ ॥
કયા દુષ્કર્મને કારણે આજે મારો આ બાળક પુત્ર, પિતૃકાર્યો કર્યા વિના યમલોક ગયો?
7.73.9
नेदृशं दृष्टपूर्वं मे श्रुतं वा घोरदर्शनम् ।
मृत्युरप्राप्तकालानां रामस्य विषये यथा ॥ ७.७३.९ ॥
રામના રાજ્યમાં જેમનો સમય નથી આવ્યો તેમને મૃત્યુ આવ્યું, એવું ભયાનક દૃશ્ય મેં પહેલાં ક્યારેય જોયું કે સાંભળ્યું નથી.
7.73.10
रामस्य दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः ।
यथा हि विषयस्थानां बालानां मृत्युरागतः ॥ ७.७३.१० ॥
રામમાં કંઈક મોટી ભૂલ છે એમાં શંકા નથી, કારણ કે તેમના રાજ્યમાં રહેતા બાળકો પર મૃત્યુ આવ્યું છે.
7.73.11
नह्यन्यविषयस्थानां बालानां मृत्युतो भयम् ।
त्वं राजञ्जीवयस्वैनं बालं मृत्युवशं गतम् ॥ ७.७३.११ ॥
બીજા રાજ્યમાં રહેતા બાળકોને મૃત્યુનો ભય નથી હોતો. હે રાજન્! મૃત્યુને વશ થયેલા આ બાળકને તમે જીવિત કરો.
7.73.12
राजद्वारि मरिष्यामि पत्न्या सार्धमनाथवत् ।
ब्रह्महत्यां ततो राम समुपेत्य सुखी भव ॥ ७.७३.१२ ॥
હું મારી પત્ની સાથે રાજદ્વાર પર અનાથની જેમ મરીશ. હે રામ! ત્યારે બ્રહ્મહત્યાનું પાપ તમને લાગશે; પછી તમે સુખી રહેજો.
7.73.13
भ्रातृभिः सहितो राजन्दीर्घमायुरवाप्स्यसि ।
उषिताः स्म सुखं राज्ये तवास्मिन्सुमहाबल ॥ ७.७३.१३ ॥
હે રાજન, ભાઈઓ સાથે તમે દીર્ઘાયુ પ્રાપ્ત કરશો. હે મહાબલી, તમારા આ રાજ્યમાં અમે સુખે રહ્યા છીએ.
7.73.14
इदं तु पतितं तस्मात्तव राम वशे स्थिताः ।
कालस्य वशमापन्नाः स्वल्पं हि नहि नः सुखम् ॥ ७.७३.१४ ॥
પરંતુ હે રામ, આ તારે કારણે અમારા પર આવી પડ્યું છે; અમે કાળને વશ થયા છીએ. અમને સુખ બહુ થોડું છે.
7.73.15
सम्प्रत्यनाथो विषय इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
रामं नाथमिहासाद्य बालान्तकरणं ध्रुवम् ॥ ७.७३.१५ ॥
હવે મહાત્મા ઇક્ષ્વાકુઓનું આ રાજ્ય નાથ વિનાનું થયું છે. અહીં રામને નાથ તરીકે પામ્યા છતાં નિશ્ચયથી બાળકોનું મૃત્યુ થઈ રહ્યું છે.
7.73.16
राजदोषैर्विपद्यन्ते प्रजा ह्यविधिपालिताः ।
असद्वृत्ते तु नृपतावकाले म्रियते जनः ॥ ७.७३.१६ ॥
રાજાના દોષોથી, વિધિપૂર્વક પાલન ન પામેલી પ્રજા નાશ પામે છે. રાજાનું આચરણ દુષ્ટ હોય ત્યારે, અકાળે લોકો મરે છે.
7.73.17
यद्वा पुरेष्वयुक्तानि जना जनपदेषु च ।
कुर्वते न च रक्षा ऽस्ति तदा कालकृतं भयम् ॥ ७.७३.१७ ॥
અથવા નગરોમાં અને દેશોમાં લોકો અયોગ્ય કર્મો કરે છે; રક્ષણ ન હોય ત્યારે, ત્યારે કાળકૃત ભય જ આવે છે.
7.73.18
सुव्यक्तं राजदोषो हि भविष्यति न संशयः ।
पुरे जनपदे चापि ततो बालवधो ह्ययम् ॥ ७.७३.१८ ॥
આ રાજાનો જ દોષ હશે એ સ્પષ્ટ છે, તેમાં સંશય નથી. નગરમાં અને દેશમાં આને કારણે જ આ બાળવધ થઈ રહ્યો છે.
7.73.19
एवं बहुविधैर्वाक्यैरुपरुध्य मुहुर्मुहुः ।
राजानं दुःखसन्तप्तः सुतं तमुपगूहते ॥ ७.७३.१९ ॥
આ રીતે અનેક પ્રકારનાં વચનોથી વારંવાર રાજાને ઘેરીને, દુઃખથી સંતપ્ત થયેલો તે પોતાના પુત્રને આલિંગન આપે છે.