वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.81.1
स मुहूर्तादुपश्रुत्य देवर्षिरमितप्रभः ।
स्वमाश्रमं शिष्यवृतः क्षुधार्तः सन्न्यवर्तत ॥ ७.८१.१ ॥
क्षणभर ऐकून, अमित तेजस्वी देवर्षी भुकेने व्याकूळ होऊन शिष्यांनी वेढलेले आपल्या आश्रमाकडे परतले.
7.81.2
सो ऽपश्यदरजां दीनां रजसा समभिप्लुताम् ।
ज्योत्स्नामिव ग्रहग्रस्तां प्रत्यूषे न विराजतीम् ॥ ७.८१.२ ॥
त्यांनी दीन, धुळीने झाकलेले, तेजहीन असे पाहिले; पहाटे ग्रहणग्रस्त चांदण्याप्रमाणे ते चमकत नव्हते.
7.81.3
तस्य रोषः समभवत्क्षुधार्तस्य विशेषतः ।
निर्दहन्निव लोकांस्त्रीञ्छिष्यांश्चैतदुवाच ह ॥ ७.८१.३ ॥
भुकेने विशेषतः व्याकूळ झालेल्या त्यांच्या मनात क्रोध उत्पन्न झाला; जणू ते तिन्ही लोक जाळून टाकतील असे वाटत होते; आणि ते शिष्यांना असे म्हणाले.
7.81.4
पश्यध्वं विपरीतस्य दण्डस्याविजितात्मनः ।
विपत्तिं घोरसङ्काशां क्रुद्धामग्निशिखामिव ॥ ७.८१.४ ॥
विपरीत वागणाऱ्या, अनियंत्रित मनाच्या माणसावर येणारी दंडाची भयंकर आपत्ती पाहा; ती क्रुद्ध अग्निज्वालेसारखी आहे.
7.81.5
क्षयो ऽस्य दुर्मतेः प्राप्तः सानुगस्य दुरात्मनः ।
यः प्रदीप्तां हुताशस्य शिखां वै स्प्रष्टुमिच्छति ॥ ७.८१.५ ॥
जळत्या अग्निज्वालेला स्पर्श करू इच्छिणाऱ्या या दुर्बुद्धीचा, आपल्या अनुचरांसह असलेल्या दुरात्म्याचा, नाश जवळ आला आहे.
7.81.6
यस्मात्स कृतवान्पापमीदृशं घोरसंहितम् ।
तस्मात्प्राप्स्यति दुर्मेधाः फलं पापस्य कर्मणः ॥ ७.८१.६ ॥
त्याने असे घोर पाप केले आहे, म्हणून हा दुर्बुद्धी त्या पापकर्माचे फळ भोगेल.
7.81.7
सप्तरात्रेण राजासौ सभृत्यबलवाहनः ।
पापकर्मसमाचारो वधं प्राप्स्यति दुर्मतिः ॥ ७.८१.७ ॥
सात रात्रींत तो राजा, आपले सेवक, सैन्य आणि वाहने यांसह, पापकर्माचरण करणारा तो दुर्बुद्धी नाश पावेल.
7.81.8
समन्ताद्योजनशतं विषयं चास्य दुर्मतेः ।
धक्ष्यते पांसुवर्षेण महता पाकशासनः ॥ ७.८१.८ ॥
चारही बाजूंनी शंभर योजनांपर्यंत या दुर्बुद्धीचा प्रदेश पाकशासन इंद्र महान धुळीच्या वर्षावाने जाळील.
7.81.9
सर्वसत्वानि यानीह स्थावराणि चराणि च ।
महता पांसुवर्षेण विलयं सर्वतो ऽगमन् ॥ ७.८१.९ ॥
येथील जे जे स्थावर आणि जंगम प्राणी होते, ते सर्व महान धुळीच्या वर्षावाने सर्वत्र नष्ट झाले.
7.81.10
दण्डस्य विषयो यावत्तावत्सर्वसमुच्छ्रयम् ।
पांसुवर्षमिवालक्ष्यं सप्तरात्रं भविष्यति ॥ ७.८१.१० ॥
दंडाचा प्रदेश जितका आहे, तेथे उभे असलेले सर्व सात रात्री धुळीच्या वर्षावाप्रमाणे अदृश्य होईल.
7.81.11
इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षस्तदाश्रमनिवासिनम् ।
जनं जनपदान्तेषु स्थीयतामिति चाब्रवीत् ॥ ७.८१.११ ॥
असे बोलून, क्रोधाने लाल डोळे असलेला तो तेव्हा आश्रमात राहणाऱ्या लोकांना आणि जनपदांच्या सीमांवरील लोकांना म्हणाला, "येथेच थांबा."
7.81.12
श्रुत्वा तूशनसो वाक्यं सो ऽ ऽश्रमावसथो जनः ।
निष्क्रान्तो विषयात्तस्मात्स्थानं चक्रे ऽथ बाह्यतः ॥ ७.८१.१२ ॥
उशनसाचे वचन ऐकून आश्रमात राहणारे ते लोक त्या प्रदेशातून निघून गेले आणि नंतर बाहेर जाऊन राहिले.
7.81.13
स तथोक्त्वा मुनिजनमरजामिदमब्रवीत् ।
इहैव वस दुर्मेधे आश्रमे सुसमाहिता ॥ ७.८१.१३ ॥
त्याने मुनिजनांना असे सांगून अरजेला म्हटले, हे दुर्बुद्धी, येथेच या आश्रमात अत्यंत एकाग्रतेने राहा.
7.81.14
इदं योजनपर्यन्तं सरः सुरुचिरप्रभम् ।
अरजे विज्वरा भुङ्क्ष्व कालश्चात्र प्रतीक्ष्यताम् ॥ ७.८१.१४ ॥
एक योजन पसरलेला अत्यंत सुंदर प्रभेचा हा सरोवर आहे. हे अरजे, निश्चिंतपणे याचा उपभोग घे; येथेच काळाची प्रतीक्षा कर.
7.81.15
त्वत्समीपे च ये सत्त्वा वासमेष्यन्ति तां निशाम् ।
अवध्याः पांसुवर्षेण ते भविष्यन्ति नित्यदा ॥ ७.८१.१५ ॥
तुझ्याजवळ त्या रात्री जे प्राणी वास करतील, ते धुळीच्या वर्षावाने नेहमी अवध्य राहतील.
7.81.16
श्रुत्वा नियोगं ब्रह्मर्षेः सा ऽरजा भार्गवी तदा ।
तथेति पितरं प्राह भार्गवं भृशदुःखिता ।
इत्युक्त्वा भार्गवो वासमन्यत्र समकारयत् ॥ ७.८१.१६ ॥
ब्रह्मर्षीची आज्ञा ऐकून भार्गवी अरजा तेव्हा अत्यंत दुःखी होऊन 'तसेच होवो' असे म्हणून आपले पिता भार्गवांना म्हणाली. असे सांगून भार्गवाने दुसरीकडे वास्तव्य करवले.
7.81.17
तच्च राज्यं नरेन्द्रस्य सभृत्यबलवाहनम् ।
सप्ताहाद्भस्मसाद्भूतं यथोक्तं ब्रह्मवादिना ॥ ७.८१.१७ ॥
राजाचे ते राज्य, सेवक, सैन्य व वाहनांसह, ब्रह्मवादीने सांगितल्याप्रमाणे सात दिवसांत भस्म झाले.
7.81.18
तस्यासौ दण्डविषयो विन्ध्यशैवलयोर्नृप ।
शप्तो ब्रह्मर्षिणा तेन वैधर्म्ये सहिते कृते ॥ ७.८१.१८ ॥
हे राजन्, त्याचा तो दंडविषय विंध्य व शैल यांच्या दरम्यानचा प्रदेश होता; ते दोघे विरुद्ध धर्माने एकत्र झाले तेव्हा ब्रह्मर्षीने शाप दिला.
7.81.19
ततः प्रभृति काकुत्स्थ दण्डकारण्यमुच्यते ।
तपस्विनः स्थिता ह्यत्र जनस्थानमतो ऽभवत् ॥ ७.८१.१९ ॥
हे काकुत्स्थ राम! तेव्हापासून या अरण्याला दण्डकारण्य म्हटले जाऊ लागले. येथे तपस्वी वास करीत असत, म्हणून हे जनस्थानही झाले.
7.81.20
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां पृच्छसि राघव ।
सन्ध्यामुपासितुं वीर समयो ह्यतिवर्तते ॥ ७.८१.२० ॥
हे राघवा! तू विचारलेले सर्व मी सांगितले. हे वीरा, संध्योपासनेची वेळ निघून चालली आहे.
7.81.21
एते महर्षयः सर्वे पूर्णकुम्भाः समन्ततः ।
कृतोदका नरव्याघ्र आदित्यं पर्युपासते ॥ ७.८१.२१ ॥
हे नरव्याघ्रा! पाण्याने भरलेले कलश घेऊन हे सर्व महर्षी स्नान करून चोहोबाजूंनी सूर्याची उपासना करीत आहेत.
7.81.22
स तैर्ब्राह्मणमभ्यस्तं सहितैर्ब्रह्मवित्तमैः ।
रविरस्तं गतो राम गच्छोदकमुपस्पृश ॥ ७.८१.२२ ॥
हे राम! ब्रह्मज्ञानिश्रेष्ठ अशा सर्वांनी ज्याची उपासना केली, तो सूर्य आता अस्ताला जात आहे. जा, जलाचे आचमन कर.