বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.84.1
तथोक्तवति रामे तु भरते च महात्मनि ।
लक्ष्मणो ऽथ शुभं वाक्यमुवाच रघुनन्दनम् ॥ ७.८४.१ ॥
রাম ও মহাত্মা ভরত এরূপ বলার পর লক্ষ্মণ রঘুনন্দনকে এই শুভ বাক্য বললেন।
7.84.2
अश्वमेधो महायज्ञः पावनः सर्वपाप्मनाम् ।
पावनस्तव दुर्धर्षो रोचतां रघुनन्दन ॥ ७.८४.२ ॥
অশ্বমেধ মহাযজ্ঞ সমস্ত পাপ শুদ্ধ করে। হে রঘুনন্দন, তোমার পক্ষেও তা পবিত্র ও অজেয়; তা তোমার মনোনীত হোক।
7.84.3
श्रूयते हि पुरावृत्तं वासवे सुमहात्मनि ।
ब्रह्महत्यावृतः शक्रो हयमेधेन पावितः ॥ ७.८४.३ ॥
মহাত্মা বাসব (ইন্দ্র)-এর একটি প্রাচীন কাহিনি শোনা যায়। ব্রহ্মহত্যার পাপে আবৃত শক্র অশ্বমেধ যজ্ঞে পবিত্র হয়েছিলেন।
7.84.4
पुरा किल महाबाहो देवासुरसमागमे ।
वृत्रो नाम महानासीद्दैतेयो लोकसम्मतः ॥ ७.८४.४ ॥
পূর্বে, হে মহাবাহু, দেবাসুর সংগমে বৃত্র নামে এক মহান দৈত্য ছিলেন; তিনি লোকসম্মত ছিলেন।
7.84.5
विस्तीर्णो योजनशतमुच्छ्रितस्त्रिगुणं ततः ।
अनुरागेण लोकांस्त्रीन्स्नेहात्पश्यति सर्वतः ॥ ७.८४.५ ॥
তিনি একশো যোজন বিস্তৃত এবং তার তিনগুণ উঁচু ছিলেন; স্নেহে তিনি সর্বদিক থেকে ত্রিলোককে দেখতেন।
7.84.6
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च बुद्ध्या च परिनिष्ठितः ।
शशास पृथिवीं स्फीतां धर्मेण सुसमाहितः ॥ ७.८४.६ ॥
ধর্মজ্ঞ ও কৃতজ্ঞ, বুদ্ধিতে সুপ্রতিষ্ঠিত এবং ধর্মে সুসমাহিত হয়ে তিনি সমৃদ্ধ পৃথিবী শাসন করতেন।
7.84.7
तस्मिन्प्रशासति तदा सर्वकामदुघा मही ।
रसवन्ति प्रभूनानि मूलानि च फलानि च ॥ ७.८४.७ ॥
তিনি শাসন করার সময় পৃথিবী সর্বকামদুঘা ছিল; সরস মূল ও ফল প্রচুর জন্মাত।
7.84.8
अकृष्टपच्या पृथिवी सुसम्पन्ना महात्मनः ।
स राज्यं तादृशं भुङ्क्ते स्फीतमद्भुतदर्शनम् ॥ ७.८४.८ ॥
মহাত্মার রাজ্যে লাঙল না দিয়েই পৃথিবী ফসল দিত; তা অতি সমৃদ্ধ ছিল। তিনি এমনই অদ্ভুত-দর্শন, সমৃদ্ধ রাজ্য ভোগ করতেন।
7.84.9
तस्य बुद्धिः समुप्तन्ना तपः कुर्यामनुत्तमम् ।
तपो हि परमं श्रेयः सम्मोहमितरत्सुखम् ॥ ७.८४.९ ॥
তাঁর মনে দৃঢ় সংকল্প হল: 'আমি অনুত্তম তপস্যা করব; তপস্যাই পরম কল্যাণ; তা ছাড়া সুখ মোহমাত্র।'
7.84.10
स निक्षिप्य सुतं ज्येष्ठं पौरेषु मधुरेश्वरम् ।
तप उग्रं समातिष्ठत्तापयन्सर्वदेवताः ॥ ७.८४.१० ॥
তিনি জ্যেষ্ঠ পুত্রকে, মধুরার অধিপতিকে, নগরবাসীদের হাতে সমর্পণ করে সকল দেবতাকে তপ্ত করে তোলা ঘোর তপস্যা শুরু করলেন।
7.84.11
तपस्तप्यति वृत्रे तु वासवः परमार्तवत् ।
विष्णुं समुपसङ्क्रम्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.८४.११ ॥
বৃত্র তপস্যা করায় বাসব (ইন্দ্র) অত্যন্ত ব্যাকুল হলেন; তিনি বিষ্ণুর কাছে গিয়ে এই কথা বললেন।
7.84.12
तपस्यता महाबाहो लोकाः वृत्रेण निर्जिताः ।
बलवान्स हि धर्मात्मा नैनं शक्ष्यामि शासितुम् ॥ ७.८४.१२ ॥
হে মহাবাহু! তপস্যারত বৃত্র লোকসকল জয় করেছে। সে বলবান ও ধর্মাত্মা; আমি তাকে শাসন করতে পারব না।
7.84.13
यद्यसौ तप आतिष्ठेद्भूय एवासुरेश्वर ।
यावल्लोका धरिष्यन्ति तावदस्य वशानुगाः ॥ ७.८४.१३ ॥
হে অসুরেশ্বর, সে যদি আবার তপস্যা করে, তবে যতকাল লোকসমূহ টিকে থাকবে, ততকাল সেগুলি তার বশে থাকবে।
7.84.14
तं चैनं परमोदारमुपेक्षसि महाबलम् ।
क्षणं हि न भवेद्वृत्रः क्रुद्धे त्वयि सुरेश्वर ॥ ७.८४.१४ ॥
সে অত্যন্ত উদার ও মহাবলী; তবুও তুমি তাকে উপেক্ষা করছ। হে সুরেশ্বর, তুমি কুদ্ধ হলে বৃত্র এক মুহূর্তও টিকবে না।
7.84.15
यदा हि प्रीतिसंयोगं त्वया विष्णो समागतः ।
तदाप्रभृति लोकानां नाथत्वमुपलब्धवान् ॥ ७.८४.१५ ॥
হে বিষ্ণু, তুমি যখন থেকে প্রীতির বন্ধনে আমার সঙ্গে মিলিত হয়েছ, তখন থেকেই সে লোকসমূহের প্রভুত্ব লাভ করেছে।
7.84.16
स त्वं प्रसादं लोकानां कुरुष्व सुसमाहितः ।
त्वत्कृतेन हि सर्वं स्याप्रशान्तमरुजं जगत् ॥ ७.८४.१६ ॥
অতএব তুমি একাগ্রচিত্তে লোকসমূহের প্রতি অনুগ্রহ কর। তোমার কৃতকর্মেই সমগ্র জগৎ শান্ত ও পীড়াহীন হবে।
7.84.17
इमे हि सर्वे विष्णो त्वां निरीक्षन्ते दिवौकसः ।
वृत्रघातेन महता तेषां साह्यं कुरुष्व ह ॥ ७.८४.१७ ॥
হে বিষ্ণু, স্বর্গবাসী এই সকলে তোমারই দিকে তাকিয়ে আছে। বৃত্রের মহাবধে তাদের সাহায্য কর।
7.84.18
त्वया हि नित्यशः साह्यं कृतमेषां महात्मनाम् ।
असह्यमिदमन्येषामगतीनां गतिर्भवान् ॥ ७.८४.१८ ॥
তুমি সর্বদা এই মহাত্মাদের সাহায্য করেছ। অন্য অসহায়দের কাছে এটি অসহনীয়; তুমিই তাদের আশ্রয়।