वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.84.1
तथोक्तवति रामे तु भरते च महात्मनि ।
लक्ष्मणो ऽथ शुभं वाक्यमुवाच रघुनन्दनम् ॥ ७.८४.१ ॥
राम आणि महात्मा भरत असे बोलल्यावर लक्ष्मणाने रघुनंदनास हे शुभ वचन सांगितले.
7.84.2
अश्वमेधो महायज्ञः पावनः सर्वपाप्मनाम् ।
पावनस्तव दुर्धर्षो रोचतां रघुनन्दन ॥ ७.८४.२ ॥
अश्वमेध हा महायज्ञ सर्व पापांचे क्षालन करणारा आहे. हे रघुनंदना, तो तुला पावन व अजेय आहे; तो तुला रुचो.
7.84.3
श्रूयते हि पुरावृत्तं वासवे सुमहात्मनि ।
ब्रह्महत्यावृतः शक्रो हयमेधेन पावितः ॥ ७.८४.३ ॥
महात्मा वासव (इंद्र) यांची एक प्राचीन कथा ऐकिली जाते. ब्रह्महत्येच्या दोषाने वेढलेला शक्र अश्वमेधाने पवित्र झाला.
7.84.4
पुरा किल महाबाहो देवासुरसमागमे ।
वृत्रो नाम महानासीद्दैतेयो लोकसम्मतः ॥ ७.८४.४ ॥
पूर्वी, हे महाबाहो, देव-असुरांच्या संगमात वृत्र नावाचा एक महान दैत्य होता; तो लोकमान्य होता.
7.84.5
विस्तीर्णो योजनशतमुच्छ्रितस्त्रिगुणं ततः ।
अनुरागेण लोकांस्त्रीन्स्नेहात्पश्यति सर्वतः ॥ ७.८४.५ ॥
तो शंभर योजने विस्तीर्ण आणि त्याहून तिप्पट उंच होता; प्रेमाने तो तिन्ही लोकांकडे सर्व बाजूंनी पाहत असे.
7.84.6
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च बुद्ध्या च परिनिष्ठितः ।
शशास पृथिवीं स्फीतां धर्मेण सुसमाहितः ॥ ७.८४.६ ॥
धर्मज्ञ, कृतज्ञ, बुद्धीने स्थिर आणि धर्माने सुसमाहित असा तो समृद्ध पृथ्वीवर राज्य करीत असे.
7.84.7
तस्मिन्प्रशासति तदा सर्वकामदुघा मही ।
रसवन्ति प्रभूनानि मूलानि च फलानि च ॥ ७.८४.७ ॥
तो राज्य करत असताना पृथ्वी सर्वकामदुघा झाली होती; रसाळ मुळे आणि फळे विपुल उगवत होती.
7.84.8
अकृष्टपच्या पृथिवी सुसम्पन्ना महात्मनः ।
स राज्यं तादृशं भुङ्क्ते स्फीतमद्भुतदर्शनम् ॥ ७.८४.८ ॥
महात्म्याच्या राज्यात नांगरणेविना पृथ्वी पीक देत होती; ती अत्यंत समृद्ध होती. तो असे अद्भुत दर्शनीय, समृद्ध राज्य उपभोगत होता.
7.84.9
तस्य बुद्धिः समुप्तन्ना तपः कुर्यामनुत्तमम् ।
तपो हि परमं श्रेयः सम्मोहमितरत्सुखम् ॥ ७.८४.९ ॥
त्याच्या मनात निश्चय झाला: 'मी सर्वोत्तम तप करीन; तपच परम कल्याण आहे; त्याहून वेगळे सुख हा मोहच आहे.'
7.84.10
स निक्षिप्य सुतं ज्येष्ठं पौरेषु मधुरेश्वरम् ।
तप उग्रं समातिष्ठत्तापयन्सर्वदेवताः ॥ ७.८४.१० ॥
त्याने ज्येष्ठ पुत्राला, मथुरेच्या अधिपतीला, नगरजनांच्या स्वाधीन करून सर्व देवतांना तापवणारे उग्र तप आरंभले.
7.84.11
तपस्तप्यति वृत्रे तु वासवः परमार्तवत् ।
विष्णुं समुपसङ्क्रम्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.८४.११ ॥
वृत्र तप करत असल्यामुळे वासव (इंद्र) अत्यंत व्याकुळ झाला; तो विष्णूजवळ जाऊन हे वचन बोलला.
7.84.12
तपस्यता महाबाहो लोकाः वृत्रेण निर्जिताः ।
बलवान्स हि धर्मात्मा नैनं शक्ष्यामि शासितुम् ॥ ७.८४.१२ ॥
हे महाबाहो! तप करणाऱ्या वृत्राने लोक जिंकले आहेत. तो बलवान व धर्मात्मा आहे; मी त्याला आवरू शकणार नाही.
7.84.13
यद्यसौ तप आतिष्ठेद्भूय एवासुरेश्वर ।
यावल्लोका धरिष्यन्ति तावदस्य वशानुगाः ॥ ७.८४.१३ ॥
हे असुरेश्वरा, तो पुन्हा तप करू लागला, तर जोपर्यंत लोक टिकतील तोपर्यंत ते त्याच्या वशात राहतील.
7.84.14
तं चैनं परमोदारमुपेक्षसि महाबलम् ।
क्षणं हि न भवेद्वृत्रः क्रुद्धे त्वयि सुरेश्वर ॥ ७.८४.१४ ॥
तो अत्यंत उदार आणि महाबलवान आहे; तरीही तू त्याची उपेक्षा करतोस. हे सुरेश्वरा, तू क्रुद्ध झालास तर वृत्र क्षणभरही टिकणार नाही.
7.84.15
यदा हि प्रीतिसंयोगं त्वया विष्णो समागतः ।
तदाप्रभृति लोकानां नाथत्वमुपलब्धवान् ॥ ७.८४.१५ ॥
हे विष्णू, तू माझ्याशी स्नेहबंधनाने एकत्र आलास तेव्हापासून त्याने लोकांचे नाथत्व प्राप्त केले आहे.
7.84.16
स त्वं प्रसादं लोकानां कुरुष्व सुसमाहितः ।
त्वत्कृतेन हि सर्वं स्याप्रशान्तमरुजं जगत् ॥ ७.८४.१६ ॥
म्हणून तू एकाग्र चित्ताने लोकांवर कृपा कर. तुझ्या कृतीनेच सारे जग शांत व पीडारहित होईल.
7.84.17
इमे हि सर्वे विष्णो त्वां निरीक्षन्ते दिवौकसः ।
वृत्रघातेन महता तेषां साह्यं कुरुष्व ह ॥ ७.८४.१७ ॥
हे विष्णू, हे सर्व स्वर्गवासी तुझ्याकडेच पाहत आहेत. वृत्राच्या महान वधात त्यांना साह्य कर.
7.84.18
त्वया हि नित्यशः साह्यं कृतमेषां महात्मनाम् ।
असह्यमिदमन्येषामगतीनां गतिर्भवान् ॥ ७.८४.१८ ॥
तू नेहमी या महात्म्यांना साह्य केले आहेस. इतर निराधारांसाठी हे असह्य आहे; तूच त्यांचा आश्रय आहेस.