বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.85.1
लक्ष्मणस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा शत्रुनिबर्हणः ।
वृत्रघातमशेषेण कथयेत्याह सुव्रत ॥ ७.८५.१ ॥
লক্ষ্মণের সেই কথা শুনে শত্রুনিহন্তা, সুব্রত (রাম) বললেন, 'বৃত্রবধের কাহিনি সম্পূর্ণ বলো।'
7.85.2
राघवेणैवमुक्तस्तु सुमित्रानन्दवर्धनः ।
भूय एव कथां दिव्यां कथयामास सुव्रतः ॥ ७.८५.२ ॥
রাঘব (রাম) এরূপ বললে, সুমিত্রার আনন্দবর্ধন, সুব্রত (লক্ষ্মণ) আবার সেই দিব্য কাহিনি বললেন।
7.85.3
सहस्राक्षवचः श्रुत्वा सर्वेषां च दिवौकसाम् ।
विष्णुर्देवानुवाचेदं सर्वानिन्द्रपुरोगमान् ॥ ७.८५.३ ॥
সহস্রাক্ষ (ইন্দ্র)-এর বাক্য এবং সব দিবৌকসদের কথা শুনে, বিষ্ণু ইন্দ্রকে সামনে রেখে সমস্ত দেবতাদের এই কথা বললেন।
7.85.4
पूर्वं सौहृदबद्धो ऽस्मि वृत्रस्य ह महात्मनः ।
तेन युष्मत्प्रियार्थं हि नाहं हन्मि महासुरम् ॥ ७.८५.४ ॥
'পূর্বে আমি মহাত্মা বৃত্রের সঙ্গে সৌহার্দ্যবন্ধনে আবদ্ধ। তাই তোমাদের হিতের জন্যও আমি সেই মহাসুরকে বধ করব না।'
7.85.5
अवश्यं करणीयं च भवतां सुखमुत्तमम् ।
तस्मादुपायमाख्यास्ये येन वृत्रो निहन्यते ॥ ७.८५.५ ॥
'তোমাদের পরম সুখ অবশ্যই সাধন করতে হবে। তাই যে উপায়ে বৃত্র নিহত হবে, সেই উপায় আমি বলব।'
7.85.6
त्रिधाभूतं करिष्यामि ह्यात्मानं सुरसत्तमाः ।
तेन वृत्रं सहस्राक्षो वधिष्यति न संशयः ॥ ७.८५.६ ॥
'হে সুরশ্রেষ্ঠগণ! আমি নিজেকে তিন ভাগে বিভক্ত করব, তার দ্বারা সহস্রাক্ষ (ইন্দ্র) বৃত্রকে বধ করবেন, এতে সন্দেহ নেই।'
7.85.7
एकांशो वासवं यातु द्वितीयो वज्रमेव तु ।
तृतीयो भूतलं शक्रस्तदा वृत्रं वधिष्यति ॥ ७.८५.७ ॥
একটি অংশ বাসবের কাছে যাক, দ্বিতীয়টি বজ্রেই থাকুক, তৃতীয়টি ভূতলে অবস্থান করুক; তখন শক্র বৃত্রকে বধ করবেন।
7.85.8
तथा ब्रुवति देवेशे देवा वाक्यमथाब्रुवन् ।
एवमेतन्न सन्देहो यथा वदसि दैत्यहन् ॥ ७.८५.८ ॥
দেবেশ এরূপ বললে দেবতারা উত্তরে বললেন, "হে দৈত্যহন্তা, তুমি যেমন বলছ, এ নিশ্চয়ই তেমনই হবে; সন্দেহ নেই।"
7.85.9
भद्रं ते ऽस्तु गमिष्यामो वृत्रासुरवधैषिणः ।
भजस्व परमोदार वासवं स्वेन तेजसा ॥ ७.८५.९ ॥
তোমার মঙ্গল হোক! বৃত্রাসুরবধের ইচ্ছায় আমরা যাব। হে পরম উদার, নিজ তেজে বাসবকে গ্রহণ করো।
7.85.10
ततः सर्वे महात्मानः सहस्राक्षपुरोगमाः ।
तदारण्यमुपाक्रामन्यत्र वृत्रो महासुरः ॥ ७.८५.१० ॥
তারপর সহস্রাক্ষকে সম্মুখে রেখে সকল মহাত্মা সেই অরণ্যের দিকে গেলেন, যেখানে মহাসুর বৃত্র ছিল।
7.85.11
ते पश्यंस्तेजसा भूतं तप्यन्तमसुरोत्तमम् ।
पिबन्तमिव लोकांस्त्रीन्निर्दहन्तमिवाम्बरम् ॥ ७.८५.११ ॥
তাঁরা দেখলেন, সেই শ্রেষ্ঠ অসুর তেজে প্রজ্জ্বলিত হয়ে তপ্ত হচ্ছে—যেন ত্রিলোক পান করছে, আকাশ দগ্ধ করছে।
7.85.12
दृष्ट्वैव चासुरश्रेष्ठं देवास्त्रासमुपागमन् ।
कथमेनं वधिष्यामः कथं न स्यात्पराजयः ॥ ७.८५.१२ ॥
সেই অসুরশ্রেষ্ঠকে দেখামাত্র দেবতারা ভয় পেলেন। "আমরা একে কীভাবে বধ করব? কীভাবে পরাজয় না হবে?"
7.85.13
तेषां चिन्तयतां तत्र सहस्राक्षः पुरन्दरः ।
वज्रं प्रगृह्य पाणिभ्यां प्राहिणोद्वृत्रमूर्धनि ॥ ७.८५.१३ ॥
তাঁরা যখন চিন্তা করছিলেন, তখন সেখানে সহস্রাক্ষ পুরন্দর দুই হাতে বজ্র ধরে বৃত্রের মস্তকে নিক্ষেপ করলেন।
7.85.14
कालाग्निनेव घोरेण तप्तेनैव महार्चिषा ।
पतता वृत्रशिरसा जगत्ऺत्रासमुपागमत् ॥ ७.८५.१४ ॥
কালাগ্নির মতো ভয়ংকর, তপ্ত মহাদীপ্তিতে জ্বলমান বৃত্রের মস্তক পতিত হলে জগৎ ভয়ে কম্পিত হল।
7.85.15
असम्भाव्यं वधं तस्य वृत्रस्य विबुधाधिपः ।
चिन्तयानो जगामाशु लोकस्यान्तं महायशाः ॥ ७.८५.१५ ॥
বৃত্রের বধ অসম্ভব ভেবে দেবরাজ মহাযশা ইন্দ্র দ্রুত লোকের প্রান্তের দিকে চলে গেলেন।
7.85.16
तमिन्द्रं ब्रह्महत्या ऽ ऽशु गच्छन्तमनुगच्छति ।
अपतच्चास्य गात्रेषु तमिन्द्रं दुःखमाविशत् ॥ ७.८५.१६ ॥
দ্রুত গমনরত সেই ইন্দ্রের পিছনে ব্রহ্মহত্যা অনুসরণ করল; তা তাঁর অঙ্গে পতিত হল; সেই ইন্দ্রের মধ্যে দুঃখ প্রবেশ করল।
7.85.17
हतारयः प्रनष्टेन्द्रा देवाः साग्निपुरोगमाः ।
विष्णुं त्रिभुवनेशानं मुहुर्मुहुरपूजयन् ॥ ७.८५.१७ ॥
শত্রু নিহত হলেও ইন্দ্রকে হারিয়ে দেবতারা অগ্নিপ্রমুখ হয়ে ত্রিভুবনেশ্বর বিষ্ণুকে বারবার পূজা করলেন।
7.85.18
त्वं गतिः परमेशान पूर्वजो जगतः पिता ।
रक्षार्थं सर्वभूतानां विष्णुत्वमुपजग्मिवान् ॥ ७.८५.१८ ॥
হে পরমেশ্বর! তুমিই গতি; তুমি জগতের পূর্বজ ও পিতা; সর্বভূতের রক্ষার জন্য তুমি বিষ্ণুত্ব গ্রহণ করেছ।
7.85.19
हतश्चायं त्वया वृत्रो ब्रह्महत्या च वासवम् ।
बाधते सुरशार्दूल मोक्षं तस्या विनिर्दिश ॥ ७.८५.१९ ॥
হে দেবশার্দূল! তুমি এই বৃত্রকে বধ করেছ; ব্রহ্মহত্যার পাপ বাসব (ইন্দ্র) কে পীড়া দিচ্ছে। সেই পাপ থেকে মুক্তির উপায় বলে দাও।
7.85.20
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां विष्णुरब्रवीत् ।
मामेव यजतां शक्रः पावयिष्यामि वज्रिणम् ॥ ७.८५.२० ॥
তাঁদের সেই কথা শুনে বিষ্ণু দেবতাদের বললেন— 'শক্র আমারই যজ্ঞ করুক; আমি বজ্রধারীকে পবিত্র করব।'
7.85.21
पुण्येन हयमेधेन मामिष्ट्वा पाकशासनः ।
पुनरेष्यति देवानामिन्द्रत्वमकुतोभयम् ॥ ७.८५.२१ ॥
পবিত্র অশ্বমেধ যজ্ঞে আমার আরাধনা করে পাকশাসন ইন্দ্র দেবতাদের নির্ভয় ইন্দ্রপদ পুনরায় লাভ করবেন।
7.85.22
एवं सन्दिश्य तां वाणीं देवानाममृतोपमाम् ।
जगाम विष्णुर्देवेशः स्तूयमानस्त्रिविष्टपम् ॥ ७.८५.२२ ॥
এইভাবে দেবতাদের কাছে অমৃতোপম সেই বাণী উপদেশ দিয়ে, দেবেশ বিষ্ণু স্তুত হতে হতে ত্রিবিষ্টপে (স্বর্গে) গমন করলেন।