वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.85.1
लक्ष्मणस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा शत्रुनिबर्हणः ।
वृत्रघातमशेषेण कथयेत्याह सुव्रत ॥ ७.८५.१ ॥
लक्ष्मणाचे ते वचन ऐकून शत्रुनिबर्हण, सुव्रत (राम) म्हणाले, 'वृत्रवध सर्वस्वी सांग.'
7.85.2
राघवेणैवमुक्तस्तु सुमित्रानन्दवर्धनः ।
भूय एव कथां दिव्यां कथयामास सुव्रतः ॥ ७.८५.२ ॥
राघवाने (रामाने) असे सांगितल्यावर, सुमित्रेचा आनंद वाढवणाऱ्या, सुव्रताने (लक्ष्मणाने) पुन्हा ती दिव्य कथा सांगितली.
7.85.3
सहस्राक्षवचः श्रुत्वा सर्वेषां च दिवौकसाम् ।
विष्णुर्देवानुवाचेदं सर्वानिन्द्रपुरोगमान् ॥ ७.८५.३ ॥
सहस्राक्ष (इंद्र) यांचे वचन आणि सर्व दिवौकसांचे वचन ऐकून, विष्णू इंद्राला पुढे ठेवलेल्या सर्व देवांना म्हणाले.
7.85.4
पूर्वं सौहृदबद्धो ऽस्मि वृत्रस्य ह महात्मनः ।
तेन युष्मत्प्रियार्थं हि नाहं हन्मि महासुरम् ॥ ७.८५.४ ॥
'पूर्वी मी महात्मा वृत्राशी सौहार्दाच्या बंधनात बांधलेलो आहे. त्यामुळे तुमच्या हितासाठीसुद्धा मी त्या महासुराला मारणार नाही.'
7.85.5
अवश्यं करणीयं च भवतां सुखमुत्तमम् ।
तस्मादुपायमाख्यास्ये येन वृत्रो निहन्यते ॥ ७.८५.५ ॥
'तुमचे परम सुख अवश्य साधले पाहिजे. म्हणून वृत्र ज्या उपायाने मारला जाईल तो उपाय मी सांगेन.'
7.85.6
त्रिधाभूतं करिष्यामि ह्यात्मानं सुरसत्तमाः ।
तेन वृत्रं सहस्राक्षो वधिष्यति न संशयः ॥ ७.८५.६ ॥
'हे सुरश्रेष्ठांनो! मी स्वतःला तीन भागांत विभागून घेईन, त्याद्वारे सहस्राक्ष (इंद्र) वृत्राचा वध करील, यात संशय नाही.'
7.85.7
एकांशो वासवं यातु द्वितीयो वज्रमेव तु ।
तृतीयो भूतलं शक्रस्तदा वृत्रं वधिष्यति ॥ ७.८५.७ ॥
एक अंश वासवाकडे जावा, दुसरा वज्रातच राहो, आणि तिसरा भूतलावर उभा राहो; तेव्हा शक्र वृत्राचा वध करील.
7.85.8
तथा ब्रुवति देवेशे देवा वाक्यमथाब्रुवन् ।
एवमेतन्न सन्देहो यथा वदसि दैत्यहन् ॥ ७.८५.८ ॥
देवेशाने असे म्हटल्यावर देव म्हणाले, "हे दैत्यहन्ता, तू म्हणतोस तसेच हे होईल; यात संशय नाही."
7.85.9
भद्रं ते ऽस्तु गमिष्यामो वृत्रासुरवधैषिणः ।
भजस्व परमोदार वासवं स्वेन तेजसा ॥ ७.८५.९ ॥
तुमचे कल्याण असो! वृत्रासुराच्या वधाची इच्छा धरून आम्ही जाऊ. हे परमोदारा, आपल्या स्वतःच्या तेजाने वासवाला धारण करा.
7.85.10
ततः सर्वे महात्मानः सहस्राक्षपुरोगमाः ।
तदारण्यमुपाक्रामन्यत्र वृत्रो महासुरः ॥ ७.८५.१० ॥
मग सहस्राक्षाला पुढे करून सर्व महात्मे त्या अरण्याकडे गेले, जिथे महासुर वृत्र होता.
7.85.11
ते पश्यंस्तेजसा भूतं तप्यन्तमसुरोत्तमम् ।
पिबन्तमिव लोकांस्त्रीन्निर्दहन्तमिवाम्बरम् ॥ ७.८५.११ ॥
त्यांनी त्या श्रेष्ठ असुराला आपल्या तेजाने तापलेला पाहिला—जणू तो त्रिलोक प्राशन करत होता आणि आकाश जाळत होता.
7.85.12
दृष्ट्वैव चासुरश्रेष्ठं देवास्त्रासमुपागमन् ।
कथमेनं वधिष्यामः कथं न स्यात्पराजयः ॥ ७.८५.१२ ॥
त्या असुरश्रेष्ठाला पाहताच देव भयभीत झाले. "याला आम्ही कसे मारू? पराजय कसा होणार नाही?"
7.85.13
तेषां चिन्तयतां तत्र सहस्राक्षः पुरन्दरः ।
वज्रं प्रगृह्य पाणिभ्यां प्राहिणोद्वृत्रमूर्धनि ॥ ७.८५.१३ ॥
ते विचार करत असतानाच तेथे सहस्राक्ष पुरंदराने दोन्ही हातांनी वज्र घेऊन वृत्राच्या मस्तकावर फेकले.
7.85.14
कालाग्निनेव घोरेण तप्तेनैव महार्चिषा ।
पतता वृत्रशिरसा जगत्ऺत्रासमुपागमत् ॥ ७.८५.१४ ॥
कालाग्नीसारखे भयंकर, तापलेल्या महातेजाचे वृत्राचे मस्तक पडताच जगात भय पसरले.
7.85.15
असम्भाव्यं वधं तस्य वृत्रस्य विबुधाधिपः ।
चिन्तयानो जगामाशु लोकस्यान्तं महायशाः ॥ ७.८५.१५ ॥
वृत्राचा वध असंभव आहे असा विचार करत देवाधिप महायशस्वी इंद्र लवकरच लोकाच्या अंताकडे निघून गेला.
7.85.16
तमिन्द्रं ब्रह्महत्या ऽ ऽशु गच्छन्तमनुगच्छति ।
अपतच्चास्य गात्रेषु तमिन्द्रं दुःखमाविशत् ॥ ७.८५.१६ ॥
वेगाने जाणाऱ्या त्या इंद्राच्या मागे ब्रह्महत्या आली; ती त्याच्या अंगांवर पडली; त्या इंद्रात दुःख शिरले.
7.85.17
हतारयः प्रनष्टेन्द्रा देवाः साग्निपुरोगमाः ।
विष्णुं त्रिभुवनेशानं मुहुर्मुहुरपूजयन् ॥ ७.८५.१७ ॥
शत्रू मारले गेले तरी इंद्र हरवल्यामुळे अग्नी इत्यादींच्या नेतृत्वाखाली देवांनी त्रिभुवनेश्वर विष्णूची वारंवार पूजा केली.
7.85.18
त्वं गतिः परमेशान पूर्वजो जगतः पिता ।
रक्षार्थं सर्वभूतानां विष्णुत्वमुपजग्मिवान् ॥ ७.८५.१८ ॥
हे परमेशाना! तूच गती आहेस; तू जगाचा आदिपुरुष व पिता आहेस; सर्व भूतांच्या रक्षणासाठी तू विष्णुत्व धारण केले आहेस.
7.85.19
हतश्चायं त्वया वृत्रो ब्रह्महत्या च वासवम् ।
बाधते सुरशार्दूल मोक्षं तस्या विनिर्दिश ॥ ७.८५.१९ ॥
हे देवश्रेष्ठा! तुम्ही या वृत्राचा वध केला आहे; ब्रह्महत्येचे पाप वासवाला (इंद्राला) त्रास देत आहे. त्यापासून मुक्तीचा मार्ग सांगा.
7.85.20
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां विष्णुरब्रवीत् ।
मामेव यजतां शक्रः पावयिष्यामि वज्रिणम् ॥ ७.८५.२० ॥
त्यांचे ते बोलणे ऐकून विष्णू देवांना म्हणाला— 'शक्राने माझीच उपासना करावी; मी वज्रधारीला पवित्र करीन.'
7.85.21
पुण्येन हयमेधेन मामिष्ट्वा पाकशासनः ।
पुनरेष्यति देवानामिन्द्रत्वमकुतोभयम् ॥ ७.८५.२१ ॥
पवित्र अश्वमेध यज्ञाने माझी उपासना करून पाकशासन इंद्र देवांचे निर्भय इंद्रपद पुन्हा प्राप्त करील.
7.85.22
एवं सन्दिश्य तां वाणीं देवानाममृतोपमाम् ।
जगाम विष्णुर्देवेशः स्तूयमानस्त्रिविष्टपम् ॥ ७.८५.२२ ॥
अशा प्रकारे देवांना अमृतासारखी ती वाणी सांगून देवेश विष्णू स्तुती होत असताना त्रिविष्टपाकडे निघून गेला.