বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.88.1
तां कथामिलसम्बद्धां रामेण समुदीरिताम् ।
लक्ष्मणो भरतश्चैव श्रुत्वा परमविस्मितौ ॥ ७.८८.१ ॥
রামের বর্ণিত ইলের সঙ্গে সম্পর্কিত সেই কাহিনি শুনে লক্ষ্মণ ও ভরত উভয়েই অত্যন্ত বিস্মিত হলেন।
7.88.2
तौ रामं प्राञ्जली भूत्वा तस्य राज्ञो महात्मनः ।
विस्तरं तस्य भावस्य तदा पप्रच्छतुः पुनः ॥ ७.८८.२ ॥
তাঁরা দুজনে করজোড়ে রামের কাছে সেই মহাত্মা রাজার অবস্থার বিস্তারিত বিবরণ পুনরায় জিজ্ঞাসা করলেন।
7.88.3
कथं स राजा स्त्रीभूतो वर्तयामास दुर्गतिः ।
पुरुषः स यदा भूतः कां वृत्तिं वर्तयत्यसौ ॥ ७.८८.३ ॥
সেই রাজা নারী হয়ে দুর্দশায় কীভাবে জীবন কাটাল? পুরুষ হওয়ার পর সে কোন জীবিকায় জীবন যাপন করছে?
7.88.4
तयोस्तद्भाषितं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम् ।
कथयामास काकुत्स्थस्तस्य राज्ञो यथागतम् ॥ ७.८८.४ ॥
তাঁদের কৌতূহলপূর্ণ কথা শুনে কাকুৎস্থ রাম সেই রাজার বৃত্তান্ত যেমন ঘটেছিল তেমনই বললেন।
7.88.5
तमेव प्रथमं मासं स्त्रीभूता लोकसुन्दरी ।
ताभिः परिवृता स्त्रीभिर्ये च पूर्वपदानुगाः ॥ ७.८८.५ ॥
প্রথম মাসেই সে নারী হয়ে জগতের সুন্দরী হল; সেই নারীরা এবং যারা পূর্বে তার অনুগামী ছিল, তারা তাকে ঘিরে ছিল।
7.88.6
तत्काननं विगाह्वाशु विजह्रे लोकसुन्दरी ।
द्रुमगुल्मलताकीर्णं पद्भ्यां पद्मदलेक्षणा ॥ ७.८८.६ ॥
সেই বনে দ্রুত প্রবেশ করে, পদ্মদলের মতো চোখের সেই জগৎসুন্দরী, বৃক্ষ, গুল্ম ও লতায় পূর্ণ সেই বনে পায়ে হেঁটে বিহার করতে লাগল।
7.88.7
वाहनानि च सर्वाणि सा त्यक्त्वा वै समन्ततः ।
पर्वताभोगविवरे तस्मिन्रेमे इला तदा ॥ ७.८८.७ ॥
সে সব বাহন চারদিকে ত্যাগ করে, তখন পর্বতের বিস্তীর্ণ গহ্বরে ইলা আনন্দে বিহার করল।
7.88.8
अथ तस्मिन्वनोद्देशे पर्वतस्याविदूरतः ।
सरः सुरुचिरप्रख्यं नानापक्षिगणैर्युतम् ॥ ७.८८.८ ॥
তারপর সেই বনাঞ্চলে, পর্বতের কাছেই, অতি সুন্দর একটি সরোবর ছিল, যা নানা পাখির ঝাঁকে পূর্ণ ছিল।
7.88.9
ददर्श सा त्विला तस्मिन्बुधं सोमसुतं तदा ।
ज्वलन्तं स्वेन वपुषा पूर्णसोममिवोदितम् ॥ ७.८८.९ ॥
তখন ইলা সেখানে সোমপুত্র বুধকে দেখল; সে নিজের দেহের দীপ্তিতে জ্বলছিল, যেন উদিত পূর্ণচন্দ্র।
7.88.10
तपन्तं च तपस्तीव्रमम्भोमध्ये दुरासदम् ।
यशस्करं कामकरं कारुण्ये पर्यवस्थितम् ॥ ७.८८.१० ॥
সে জলের মাঝে কঠোর তপস্যা করছিল; দুর্লভ সান্নিধ্য, যশদাতা, কামজাগানিয়া, করুণায় স্থিত।
7.88.11
सा तं जलाशयं सर्वं क्षोभयामास विस्मिता ।
सहगैः पूर्वपुरुषैः स्त्रीभूतै रघुनन्दन ॥ ७.८८.११ ॥
বিস্মিত হয়ে সে সেই পুরো জলাশয়কে আলোড়িত করল — হে রঘুনন্দন, নারীরূপ ধারণ করা পূর্বপুরুষ ও সহচরীদের সঙ্গে।
7.88.12
बुधस्तु तां समीक्ष्यैव कामबाणवशं गतः ।
नोपलेभे तदा ऽ ऽत्मानं सञ्चचाल तदा ऽ ऽम्भसि ॥ ७.८८.१२ ॥
কিন্তু বুধ তাকে দেখামাত্র কামবাণের বশীভূত হল; তখন নিজেকে সে অনুভব করতে পারল না, আর সেই জলে বিচলিত হয়ে উঠল।
7.88.13
इलां निरीक्षमाणस्तु त्रैलोक्याभ्यधिकां शुभाम् ।
चिन्तां समभ्यतिक्रामत् का न्वियं देवताधिका ॥ ७.८८.१३ ॥
ত্রিলোকের চেয়েও শ্রেষ্ঠ সেই শুভ ইলাকে দেখতে দেখতে বুধ ভাবলেন, "দেবীদের চেয়েও শ্রেষ্ঠ এ কে?"
7.88.14
न देवीषु न नागीषु नासुरीष्वप्सरःसु च ।
दृष्टपूर्वा मया काचिद्रूपेणानेन शोभिता ॥ ७.८८.१४ ॥
দেবী, নাগী, অসুরী বা অপ্সরাদের মধ্যে এই রূপে শোভিত কাউকে আমি আগে দেখিনি।
7.88.16
सदृशीयं मम भवेद्यदि नान्यपरिग्रहः ।
आश्रमं समुपागम्य ततस्ताः प्रमदोत्तमाः ।
शब्दापयत धर्मात्मा ताश्चैनं च ववन्दिरे ॥ ७.८८.१६ ॥
যদি সে অন্যের পরিগ্রহীতা না হয়, তবে সে আমার যোগ্য হবে। তারপর আশ্রমে এসে সেই ধর্মাত্মা সেই উত্তম নারীদের ডাকলেন; তারাও তাঁকে প্রণাম করল।
7.88.17
स ताः पप्रच्छ धर्मात्मा कस्यैषा लोकसुन्दरी ।
किमर्थमागता चैव सर्वमाख्यात मा चिरम् ॥ ७.८८.१७ ॥
সেই ধর্মাত্মা তাদের জিজ্ঞাসা করলেন, "এই বিশ্বসুন্দরী কার? কী উদ্দেশ্যে এসেছে? সব বিলম্ব না করে বলো।"
7.88.18
शुभं तु तस्य तद्वाक्यं मधुरं मधुराक्षरम् ।
श्रुत्वा स्त्रियश्च ताः सर्वा ऊचुर्मधुरया गिरा ॥ ७.८८.१८ ॥
তাঁর সেই শুভ, মধুর ও মধুরাক্ষর বাক্য শুনে সেই নারীরা সকলে মধুর কণ্ঠে বললেন।
7.88.19
अस्माकमेषा सुश्रोणी प्रभुत्वे वर्तते सदा ।
अपतिः काननान्तेषु सहास्माभिश्चरत्यसौ ॥ ७.८८.१९ ॥
এই সুন্দরী কটিদেশীয়া সর্বদা আমাদের কর্তৃত্বে থাকে। স্বামী ছাড়াই সে বনের গভীরে আমাদের সঙ্গে বিচরণ করে।
7.88.20
तद्वाक्यमव्यक्तपदं तासां स्त्रीणां निशम्य च ।
विद्यामावर्तनीं पुण्यामावर्तयत स द्विजः ॥ ७.८८.२० ॥
সেই নারীদের অস্পষ্ট শব্দযুক্ত বাক্য শুনে সেই দ্বিজ পবিত্র রূপান্তরকারী বিদ্যা প্রয়োগ করলেন।
7.88.21
सो ऽर्थं विदित्वा सकलं तस्य राज्ञो यथागतम् ।
सर्वा एव स्त्रियस्ताश्च बभाषे मुनिपुङ्गवः ॥ ७.८८.२१ ॥
সেই রাজার সঙ্গে যা যেভাবে ঘটেছিল তার সমস্ত জেনে, মুনিশ্রেষ্ঠ সেই নারীদের সকলকে বললেন।
7.88.22
अत्र किम्पुरुषीर्भूत्वा शैलरोधसि वत्स्यथ ।
आवासस्तु गिरावस्मिञ्छीघ्रमेव विधीयताम् ॥ ७.८८.२२ ॥
এখানে কিম্পুরুষী হয়ে তোমরা পর্বতের ঢালে বাস করবে। এখন এই পর্বতে শীঘ্রই তোমাদের আবাস ব্যবস্থা করো।
7.88.23
मूलपत्रफलैः सर्वा वर्तयिष्यथ नित्यदा ।
स्त्रियः किम्पुरुषान्नाम भर्तऽन्समुपलप्स्यथ ॥ ७.८८.२३ ॥
মূল, পাতা ও ফলে তোমরা সবাই সর্বদা জীবিকা নির্বাহ করবে। হে নারীগণ, তোমরা কিম্পুরুষদেরকেই স্বামী রূপে লাভ করবে।
7.88.24
ताः श्रुत्वा सोमपुत्रस्य वाचं किम्पुरुषीकृताः ।
उपासाञ्चक्रिरे शैलं वध्वस्ता बहुलास्तदा ॥ ७.८८.२४ ॥
সোমপুত্রের সেই বাক্য শুনে, কিম্পুরুষী রূপে পরিণত সেই বহু নারী তখন সেই পর্বতকে আশ্রয় করল।