वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.88.1
तां कथामिलसम्बद्धां रामेण समुदीरिताम् ।
लक्ष्मणो भरतश्चैव श्रुत्वा परमविस्मितौ ॥ ७.८८.१ ॥
रामाने सांगितलेली इलाशी संबंधित ती कथा ऐकून लक्ष्मण आणि भरत दोघेही अत्यंत विस्मित झाले.
7.88.2
तौ रामं प्राञ्जली भूत्वा तस्य राज्ञो महात्मनः ।
विस्तरं तस्य भावस्य तदा पप्रच्छतुः पुनः ॥ ७.८८.२ ॥
ते दोघे हात जोडून रामाला त्या महात्मा राजाच्या स्थितीचा तपशील पुन्हा विचारू लागले.
7.88.3
कथं स राजा स्त्रीभूतो वर्तयामास दुर्गतिः ।
पुरुषः स यदा भूतः कां वृत्तिं वर्तयत्यसौ ॥ ७.८८.३ ॥
तो राजा स्त्री होऊन दुर्दशेत कसा जगला? आणि पुरुष झाल्यावर तो कोणत्या उपजीविकेने जगतो?
7.88.4
तयोस्तद्भाषितं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम् ।
कथयामास काकुत्स्थस्तस्य राज्ञो यथागतम् ॥ ७.८८.४ ॥
त्या दोघांचे कुतूहलपूर्ण बोलणे ऐकून काकुत्स्थ रामाने त्या राजाचा वृत्तांत जसा घडला तसा सांगितला.
7.88.5
तमेव प्रथमं मासं स्त्रीभूता लोकसुन्दरी ।
ताभिः परिवृता स्त्रीभिर्ये च पूर्वपदानुगाः ॥ ७.८८.५ ॥
पहिल्याच महिन्यात तो स्त्री होऊन लोकसुंदरी झाला; त्याच्याभोवती त्या स्त्रिया आणि जे पूर्वी त्याच्या पावलांवर पावले टाकत होते ते होते.
7.88.6
तत्काननं विगाह्वाशु विजह्रे लोकसुन्दरी ।
द्रुमगुल्मलताकीर्णं पद्भ्यां पद्मदलेक्षणा ॥ ७.८८.६ ॥
त्या अरण्यात लगेच प्रवेश करून, कमलपाकळ्यांसारखे नेत्र असलेली ती लोकसुंदरी वृक्ष, झुडपे आणि वेलींनी भरलेल्या त्या अरण्यात पायी फिरू लागली.
7.88.7
वाहनानि च सर्वाणि सा त्यक्त्वा वै समन्ततः ।
पर्वताभोगविवरे तस्मिन्रेमे इला तदा ॥ ७.८८.७ ॥
तिने सर्व वाहनांचा सर्वत्र त्याग करून, तेव्हा पर्वताच्या विस्तीर्ण गुहेत इला रमली.
7.88.8
अथ तस्मिन्वनोद्देशे पर्वतस्याविदूरतः ।
सरः सुरुचिरप्रख्यं नानापक्षिगणैर्युतम् ॥ ७.८८.८ ॥
मग त्या वनप्रदेशात, पर्वताजवळच, अतिशय सुंदर असे एक सरोवर होते; ते विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेले होते.
7.88.9
ददर्श सा त्विला तस्मिन्बुधं सोमसुतं तदा ।
ज्वलन्तं स्वेन वपुषा पूर्णसोममिवोदितम् ॥ ७.८८.९ ॥
तेव्हा इलेने तेथे सोमपुत्र बुधाला पाहिले; तो स्वतःच्या तेजाने झळकत होता, जणू उगवलेला पूर्ण चंद्रच.
7.88.10
तपन्तं च तपस्तीव्रमम्भोमध्ये दुरासदम् ।
यशस्करं कामकरं कारुण्ये पर्यवस्थितम् ॥ ७.८८.१० ॥
तो पाण्याच्या मध्यभागी कठोर तप करत होता; जवळ जाण्यास कठीण, यश देणारा, काम जागवणारा, करुणेत स्थिर होता.
7.88.11
सा तं जलाशयं सर्वं क्षोभयामास विस्मिता ।
सहगैः पूर्वपुरुषैः स्त्रीभूतै रघुनन्दन ॥ ७.८८.११ ॥
आश्चर्यचकित होऊन तिने तो संपूर्ण जलाशय ढवळून टाकला — हे रघुनंदना, स्त्रीरूप धारण केलेल्या पूर्वपुरुषांसह व सहचरींसह.
7.88.12
बुधस्तु तां समीक्ष्यैव कामबाणवशं गतः ।
नोपलेभे तदा ऽ ऽत्मानं सञ्चचाल तदा ऽ ऽम्भसि ॥ ७.८८.१२ ॥
परंतु बुध तिला पाहताच कामबाणांच्या अधीन झाला; तेव्हा त्याला स्वतःचे भान उरले नाही आणि तो त्या पाण्यात विचलित झाला.
7.88.13
इलां निरीक्षमाणस्तु त्रैलोक्याभ्यधिकां शुभाम् ।
चिन्तां समभ्यतिक्रामत् का न्वियं देवताधिका ॥ ७.८८.१३ ॥
त्रिलोकांपेक्षाही श्रेष्ठ अशा शुभ इलेकडे पाहत असलेला बुध "देवतांपेक्षाही अधिक असलेली ही कोण?" अशा विचारात गढून गेला.
7.88.14
न देवीषु न नागीषु नासुरीष्वप्सरःसु च ।
दृष्टपूर्वा मया काचिद्रूपेणानेन शोभिता ॥ ७.८८.१४ ॥
देवी, नागिणी, असुरी किंवा अप्सरा यांपैकी कोणीही या रूपाने शोभणारी मी पूर्वी पाहिली नाही.
7.88.16
सदृशीयं मम भवेद्यदि नान्यपरिग्रहः ।
आश्रमं समुपागम्य ततस्ताः प्रमदोत्तमाः ।
शब्दापयत धर्मात्मा ताश्चैनं च ववन्दिरे ॥ ७.८८.१६ ॥
जर ही दुसऱ्याची पत्नी नसेल तर ती माझ्यासाठी योग्य ठरेल. मग आश्रमात येऊन त्या धर्मात्म्याने त्या श्रेष्ठ स्त्रियांना बोलावले; त्यांनीही त्याला वंदन केले.
7.88.17
स ताः पप्रच्छ धर्मात्मा कस्यैषा लोकसुन्दरी ।
किमर्थमागता चैव सर्वमाख्यात मा चिरम् ॥ ७.८८.१७ ॥
त्या धर्मात्म्याने त्यांना विचारले, "ही लोकसुंदरी कोणाची? कशासाठी आली आहे? सर्व विलंब न करता सांगा."
7.88.18
शुभं तु तस्य तद्वाक्यं मधुरं मधुराक्षरम् ।
श्रुत्वा स्त्रियश्च ताः सर्वा ऊचुर्मधुरया गिरा ॥ ७.८८.१८ ॥
त्याचे ते शुभ, मधुर आणि मधुराक्षरयुक्त बोल ऐकून त्या सर्व स्त्रिया मधुर वाणीत बोलल्या.
7.88.19
अस्माकमेषा सुश्रोणी प्रभुत्वे वर्तते सदा ।
अपतिः काननान्तेषु सहास्माभिश्चरत्यसौ ॥ ७.८८.१९ ॥
ही सुंदर कटी असलेली आमच्या अधिकारात नेहमी असते. पतीविना ती अरण्याच्या आतील भागात आमच्याबरोबर फिरते.
7.88.20
तद्वाक्यमव्यक्तपदं तासां स्त्रीणां निशम्य च ।
विद्यामावर्तनीं पुण्यामावर्तयत स द्विजः ॥ ७.८८.२० ॥
त्या स्त्रियांचे अस्पष्ट शब्दांचे ते बोलणे ऐकून त्या द्विजाने पवित्र परिवर्तनकारी विद्येचा प्रयोग केला.
7.88.21
सो ऽर्थं विदित्वा सकलं तस्य राज्ञो यथागतम् ।
सर्वा एव स्त्रियस्ताश्च बभाषे मुनिपुङ्गवः ॥ ७.८८.२१ ॥
त्या राजाला जे घडले ते कसे घडले ते पूर्णपणे जाणून घेऊन, त्या मुनिश्रेष्ठाने त्या सर्व स्त्रियांशी संवाद साधला.
7.88.22
अत्र किम्पुरुषीर्भूत्वा शैलरोधसि वत्स्यथ ।
आवासस्तु गिरावस्मिञ्छीघ्रमेव विधीयताम् ॥ ७.८८.२२ ॥
येथे किंपुरुष स्त्रिया होऊन तुम्ही पर्वतउतारावर राहाल. आता या पर्वतावर लवकर तुमचे निवासस्थान करा.
7.88.23
मूलपत्रफलैः सर्वा वर्तयिष्यथ नित्यदा ।
स्त्रियः किम्पुरुषान्नाम भर्तऽन्समुपलप्स्यथ ॥ ७.८८.२३ ॥
मुळे, पाने आणि फळे यांवर तुम्ही सर्वजणी नेहमी उदरनिर्वाह कराल. हे स्त्रियांनो, तुम्हांला किंपुरुषच पती म्हणून मिळतील.
7.88.24
ताः श्रुत्वा सोमपुत्रस्य वाचं किम्पुरुषीकृताः ।
उपासाञ्चक्रिरे शैलं वध्वस्ता बहुलास्तदा ॥ ७.८८.२४ ॥
सोमपुत्राचे ते वचन ऐकून, किंपुरुष स्त्रिया बनवल्या गेलेल्या त्या अनेक स्त्रिया तेव्हा त्या पर्वताच्या आश्रयाला गेल्या.