বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.92.1
तत्सर्वमखिलेनाशु प्रस्थाप्य भरताग्रजः ।
हयं लक्षणसम्पन्नं कृष्णसारं मुमोच ह ॥ ७.९२.१ ॥
ভরতের অগ্রজ সবকিছু সম্পূর্ণ দ্রুত পাঠিয়ে দিয়ে, শুভলক্ষণযুক্ত, কৃষ্ণসার চিহ্নের সেই অশ্বটিকে মুক্ত করে দিলেন।
7.92.2
ऋत्विग्भिर्लक्ष्मणं सार्धमश्वतन्त्रे नियोज्य च ।
ततो ऽभ्यगच्छत्काकुत्स्थः सह सैन्येन नैमिशम् ॥ ७.९२.२ ॥
ঋত্বিকদের সঙ্গে লক্ষ্মণকে অশ্বরক্ষায় নিযুক্ত করে, তারপর কাকুৎস্থ সৈন্যসহ নৈমিষ অরণ্যের দিকে গমন করলেন।
7.92.3
यज्ञवाटं महाबाहुर्दृष्ट्वा परममद्भुतम् ।
प्रबर्षमतुलं लेभे श्रीमानिति वचो ऽब्रवीत् ॥ ७.९२.३ ॥
মহাবাহু শ্রীমান যজ্ঞবাট অতি অদ্ভুত ও পরম দেখে, অতুলনীয় সমৃদ্ধি লাভ করে এই কথা বললেন।
7.92.4
नैमिषे वसतस्तस्य सर्व एव नराधिपाः ।
आनिन्युरुपहारांश्च तान्रामः प्रत्यपूजयत् ॥ ७.९२.४ ॥
নৈমিষে তিনি বাস করার সময় সব রাজারা উপহার নিয়ে এলেন; রাম তাঁদের প্রতিদানে সম্মান জানালেন।
7.92.5
उपकार्या महार्हाश्च पार्थिवानां महात्मनाम् ।
सानुगानां नरश्रेष्ठो व्यादिदेश महामतिः ॥ ७.९२.५ ॥
মহাত্মা রাজাদের ও তাঁদের অনুচরদের জন্য উপযুক্ত ও অত্যন্ত মূল্যবান সেবার ব্যবস্থা নরশ্রেষ্ঠ মহামতি আদেশ দিলেন।
7.92.6
अन्नपानानि वस्त्राणि सानुगानां महात्मनाम् ।
भरतः सन्ददावाशु शत्रुघ्नसहितस्तदा ॥ ७.९२.६ ॥
তখন শত্রুঘ্নের সঙ্গে ভরত মহাত্মাদের ও তাঁদের অনুচরদের অন্ন, পানীয় ও বস্ত্র দ্রুত দান করলেন।
7.92.7
वानराश्च महात्मानः सुग्रीवसहितास्तदा ।
विप्राणां प्रणताः सर्वे चक्रिरे परिवेषणम् ॥ ७.९२.७ ॥
তখন সুগ্রীবের সঙ্গে থাকা মহাত্মা বানরেরা সকলে বিনীতভাবে ব্রাহ্মণদের পরিবেশন করল।
7.92.8
बिभीषणश्च रक्षोभिर्बहुभिः स्रग्विभिर्वृतः ।
ऋषीणामुग्रतपसां पूजां चक्रे महात्मनाम् ॥ ७.९२.८ ॥
মালাধারী বহু রাক্ষসে বেষ্টিত বিভীষণ উগ্রতপা মহাত্মা ঋষিদের পূজা করলেন।
7.92.9
एवं सुविहितो यज्ञो हयमेधो ऽभ्यवर्तत ।
लक्ष्मणेनागुप्ता च हयचर्या प्रवर्तत ।
ईदृशं राजसिंहस्य यज्ञप्रवरमुत्तमम् ॥ ७.९२.९ ॥
এইভাবে সুশৃঙ্খলভাবে অশ্বমেধ যজ্ঞ এগিয়ে চলল; লক্ষ্মণের দ্বারা রক্ষিত ঘোড়ার পথচলা অব্যাহত রইল। রাজসিংহের এমন শ্রেষ্ঠ ও উত্তম যজ্ঞ এটি।
7.92.10
नान्यः शब्दो ऽभवत्तत्र हयमेधे महात्मनः ।
छन्दतो देहि विस्रब्धो यावत्तुष्यन्ति याचकाः ॥ ७.९२.१० ॥
সেই অশ্বমেধে মহাত্মার যজ্ঞে অন্য কোনো শব্দ ছিল না; শুধু এই আহ্বান: 'যাচকেরা তৃপ্ত না হওয়া পর্যন্ত, ইচ্ছামতো নির্ভয়ে দাও।'
7.92.11
तावत्सर्वाणि दत्तानि क्रतुमध्ये महात्मनः ।
विविधानि च गौडानि खाण्डवानि तथैव च ॥ ७.९२.११ ॥
যজ্ঞের মাঝে মহাত্মার দ্বারা সেসব সবই দেওয়া হলো; নানা প্রকার গুড়ের পানীয় ও মিছরির মিষ্টান্নও তেমনই দেওয়া হলো।
7.92.12
न निस्सृतं भतत्योष्ठाद्वचनं यावदर्थिनाम् ।
तावद्वानररक्षोभिर्दत्तमेवाभ्यदृश्यत ॥ ७.९२.१२ ॥
যাচকদের জন্য কথাটি ওষ্ঠ থেকে বেরোনোর আগেই, বানর ও রাক্ষসদের দ্বারা দেওয়া হয়ে গেছে বলে দেখা গেল।
7.92.13
न कश्चिन्मलिनस्तत्र दीनो वा ऽप्यथ कृर्शतः ।
तस्मिन्यज्ञवरे राज्ञो हृष्टपुष्टजनावृते ॥ ७.९२.१३ ॥
রাজার সেই শ্রেষ্ঠ যজ্ঞে, হৃষ্ট ও পুষ্ট জনগণে পূর্ণ সেখানে কেউই মলিন, দীন বা কৃশ ছিল না।
7.92.14
ये च तत्र महात्मानो मुनयश्चिरजीविनः ।
नास्मरंस्तादृशं यज्ञं नाप्यासीत् स कदाचन ॥ ७.९२.१४ ॥
সেখানকার মহাত্মা ও চিরজীবী মুনিরাও এমন যজ্ঞের কথা স্মরণ করেননি, আর কখনও এমন যজ্ঞ হয়নি।
7.92.15
यः कृत्यवान्सुवर्णेन सुवर्णं लभते स्म सः ।
वित्तार्थी लभते वित्तं रत्नार्थी रत्नमेव च ॥ ७.९२.१५ ॥
যে সোনার প্রয়োজনে এসেছিল সে সোনাই পেত; ধন-অন্বেষী ধন পেত, আর রত্ন-অন্বেষী রত্নই পেত।
7.92.16
रजतानां सुवर्णानामश्मनामथ वाससाम् ।
अनिशं दीयमानानां राशिः समुपदृश्यते ॥ ७.९२.१६ ॥
রৌপ্য, সুবর্ণ, রত্ন ও বস্ত্রের রাশি অবিরাম দান করা হলেও স্তূপাকারেই দেখা যাচ্ছিল।
7.92.17
न शक्रस्य धनेशस्य यमस्य वरुणस्य वा ।
ईदृशो दृष्टपूर्वो न एवमूचुस्तपोधनाः ॥ ७.९२.१७ ॥
ইন্দ্র, ধনপতি কুবের, যম বা বরুণের যজ্ঞেও এমন আগে দেখা যায়নি—এমনই বলেছিলেন তপস্বীরা।
7.92.18
सर्वत्र वानरास्तस्थुः सर्वत्रैव च राक्षसाः ।
वासोधनान्नमर्थिभ्यः पूर्णहस्ता ददुर्भृशम् ॥ ७.९२.१८ ॥
সর্বত্র বানররা দাঁড়িয়ে ছিল, সর্বত্র রাক্ষসরাও; তারা পূর্ণহস্তে প্রার্থীদের বস্ত্র, ধন ও অন্ন প্রচুর পরিমাণে দিচ্ছিল।
7.92.19
ईदृशो राजसिंहस्य यज्ञः सर्वगुणान्वितः ।
संवत्सरमथो साग्रं वर्तते न च हीयते ॥ ७.९२.१९ ॥
রাজসিংহ রামের এমন যজ্ঞ, যা সর্বগুণসম্পন্ন, এক বছরেরও বেশি সময় ধরে চলছে এবং ক্ষয় হচ্ছে না।