वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.92.1
तत्सर्वमखिलेनाशु प्रस्थाप्य भरताग्रजः ।
हयं लक्षणसम्पन्नं कृष्णसारं मुमोच ह ॥ ७.९२.१ ॥
भरताच्या थोरल्या भावाने सर्व काही पूर्णपणे लवकर पाठवून, शुभ लक्षणांनी युक्त, काळ्या हरणाच्या चिन्हाचा तो अश्व सोडला.
7.92.2
ऋत्विग्भिर्लक्ष्मणं सार्धमश्वतन्त्रे नियोज्य च ।
ततो ऽभ्यगच्छत्काकुत्स्थः सह सैन्येन नैमिशम् ॥ ७.९२.२ ॥
ऋत्विजांसह लक्ष्मणाला अश्वरक्षणावर नेमून, मग काकुत्स्थ सैन्यासह नैमिष अरण्याकडे गेला.
7.92.3
यज्ञवाटं महाबाहुर्दृष्ट्वा परममद्भुतम् ।
प्रबर्षमतुलं लेभे श्रीमानिति वचो ऽब्रवीत् ॥ ७.९२.३ ॥
महाबाहू श्रीमान यज्ञवाट अत्यंत अद्भुत पाहून, अतुलनीय समृद्धी मिळवून असे वचन बोलले.
7.92.4
नैमिषे वसतस्तस्य सर्व एव नराधिपाः ।
आनिन्युरुपहारांश्च तान्रामः प्रत्यपूजयत् ॥ ७.९२.४ ॥
नैमिषात तो राहत असताना सर्व राजांनी उपहार आणले; रामाने त्यांचा प्रतिसत्कार केला.
7.92.5
उपकार्या महार्हाश्च पार्थिवानां महात्मनाम् ।
सानुगानां नरश्रेष्ठो व्यादिदेश महामतिः ॥ ७.९२.५ ॥
महात्म्या राजांसाठी व त्यांच्या अनुयायांसाठी योग्य व अत्यंत मौल्यवान सोयी नरश्रेष्ठ महामतीने आदेशिल्या.
7.92.6
अन्नपानानि वस्त्राणि सानुगानां महात्मनाम् ।
भरतः सन्ददावाशु शत्रुघ्नसहितस्तदा ॥ ७.९२.६ ॥
तेव्हा शत्रुघ्नासह भरताने महात्म्यांना व त्यांच्या अनुयायांना अन्न, पेय आणि वस्त्रे शीघ्र दिली.
7.92.7
वानराश्च महात्मानः सुग्रीवसहितास्तदा ।
विप्राणां प्रणताः सर्वे चक्रिरे परिवेषणम् ॥ ७.९२.७ ॥
तेव्हा सुग्रीवासह असलेले महात्मे वानर सर्वजण नम्रपणे ब्राह्मणांना वाढू लागले.
7.92.8
बिभीषणश्च रक्षोभिर्बहुभिः स्रग्विभिर्वृतः ।
ऋषीणामुग्रतपसां पूजां चक्रे महात्मनाम् ॥ ७.९२.८ ॥
माळा घातलेल्या अनेक राक्षसांनी वेढलेल्या बिभीषणाने उग्र तपश्चर्या करणाऱ्या महात्मे ऋषींची पूजा केली.
7.92.9
एवं सुविहितो यज्ञो हयमेधो ऽभ्यवर्तत ।
लक्ष्मणेनागुप्ता च हयचर्या प्रवर्तत ।
ईदृशं राजसिंहस्य यज्ञप्रवरमुत्तमम् ॥ ७.९२.९ ॥
अशा प्रकारे सुव्यवस्थित अश्वमेध यज्ञ पुढे चालला; लक्ष्मणाने रक्षिलेला घोड्याचा प्रवास सुरू राहिला. राजसिंहाचा असा श्रेष्ठ आणि उत्तम यज्ञ हा होता.
7.92.10
नान्यः शब्दो ऽभवत्तत्र हयमेधे महात्मनः ।
छन्दतो देहि विस्रब्धो यावत्तुष्यन्ति याचकाः ॥ ७.९२.१० ॥
त्या अश्वमेधात महात्म्याच्या यज्ञात दुसरा कोणताही शब्द नव्हता; 'याचक तृप्त होईपर्यंत, इच्छेनुसार निःसंकोचपणे द्या' एवढाच.
7.92.11
तावत्सर्वाणि दत्तानि क्रतुमध्ये महात्मनः ।
विविधानि च गौडानि खाण्डवानि तथैव च ॥ ७.९२.११ ॥
यज्ञाच्या मध्यात महात्म्याकडून ते सर्व दिले गेले; विविध गुळाची पेये आणि खडीसाखरेचे पदार्थही तसेच दिले गेले.
7.92.12
न निस्सृतं भतत्योष्ठाद्वचनं यावदर्थिनाम् ।
तावद्वानररक्षोभिर्दत्तमेवाभ्यदृश्यत ॥ ७.९२.१२ ॥
याचकांसाठीचा शब्द अद्याप ओठांतून बाहेर पडलाही नव्हता, तोच वानर व राक्षसांनी दिलेले दिसून आले.
7.92.13
न कश्चिन्मलिनस्तत्र दीनो वा ऽप्यथ कृर्शतः ।
तस्मिन्यज्ञवरे राज्ञो हृष्टपुष्टजनावृते ॥ ७.९२.१३ ॥
राजाच्या त्या श्रेष्ठ यज्ञात, आनंदी आणि सुदृढ लोकांनी भरलेल्या त्या ठिकाणी कोणीही मलिन, दीन किंवा कृश नव्हता.
7.92.14
ये च तत्र महात्मानो मुनयश्चिरजीविनः ।
नास्मरंस्तादृशं यज्ञं नाप्यासीत् स कदाचन ॥ ७.९२.१४ ॥
तेथील महात्मे आणि दीर्घायुषी मुनींनीही असा यज्ञ स्मरलेला नव्हता; असा यज्ञ कधीही झाला नव्हता.
7.92.15
यः कृत्यवान्सुवर्णेन सुवर्णं लभते स्म सः ।
वित्तार्थी लभते वित्तं रत्नार्थी रत्नमेव च ॥ ७.९२.१५ ॥
ज्याला सोन्याची गरज होती त्याला सोने मिळत असे; धनाची इच्छा करणाऱ्याला धन मिळत असे, आणि रत्नाची इच्छा करणाऱ्याला रत्नच मिळत असे.
7.92.16
रजतानां सुवर्णानामश्मनामथ वाससाम् ।
अनिशं दीयमानानां राशिः समुपदृश्यते ॥ ७.९२.१६ ॥
चांदी, सोने, रत्ने आणि वस्त्रे यांच्या राशी सतत दिल्या जात असूनही ढिगाऱ्यांसारख्या दिसत होत्या.
7.92.17
न शक्रस्य धनेशस्य यमस्य वरुणस्य वा ।
ईदृशो दृष्टपूर्वो न एवमूचुस्तपोधनाः ॥ ७.९२.१७ ॥
इंद्र, धनाधिपती कुबेर, यम किंवा वरुण यांच्या यज्ञातही असे पूर्वी कधी पाहिले गेले नव्हते, असे तपस्वी बोलत होते.
7.92.18
सर्वत्र वानरास्तस्थुः सर्वत्रैव च राक्षसाः ।
वासोधनान्नमर्थिभ्यः पूर्णहस्ता ददुर्भृशम् ॥ ७.९२.१८ ॥
सर्वत्र वानर उभे होते आणि सर्वत्र राक्षसही; ते भरल्या हातांनी याचकांना वस्त्रे, धन आणि अन्न भरभरून देत होते.
7.92.19
ईदृशो राजसिंहस्य यज्ञः सर्वगुणान्वितः ।
संवत्सरमथो साग्रं वर्तते न च हीयते ॥ ७.९२.१९ ॥
राजसिंह रामाचा हा यज्ञ सर्वगुणसंपन्न असून एक वर्षाहून अधिक काळ चालू आहे आणि तो कमी होत नाही.