વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.94.1
तौ रजन्यां प्रभातायां स्नातौ हुतहुताशनौ ।
यथोक्तमृषिणा पूर्वं सर्वं तत्रोपगायताम् ॥ ७.९४.१ ॥
રાત્રિ વીતી પ્રભાત થતાં બંનેએ સ્નાન કર્યું અને અગ્નિમાં આહુતિ આપી. ઋષિએ પહેલાં કહ્યું હતું તેમ ત્યાં તેઓ બધું ગાવા લાગ્યા.
7.94.2
तां स शुश्राव काकुत्स्थः पूर्वाचार्यविजिर्मिताम् ।
अपूर्वां पाठ्यजातिं च गेयेन समलङ्कृताम् ॥ ७.९४.२ ॥
કાકુત્સ્થ રામે તે ગીત સાંભળ્યું. તે પૂર્વાચાર્યોએ રચેલું, પહેલાં ક્યારેય ન સાંભળેલી પાઠશૈલીવાળું અને ગાનથી શણગારેલું હતું.
7.94.3
प्रमाणैर्बहुभिर्बद्धां तन्त्रीलयसमन्विताम् ।
बालाभ्यां राघवः श्रुत्वा कौतूहलपरो ऽभवत् ॥ ७.९४.३ ॥
અનેક નિયમોથી બંધાયેલું, તંત્રી અને લયથી યુક્ત એ ગીત તે બે બાળકો પાસેથી સાંભળીને રાઘવ અત્યંત કુતૂહલી થયા.
7.94.4
अथ कर्मान्तरे राजा समाहूय महामुनीन् ।
पार्थिवांश्च नरव्याघ्रः पण्डितान्नैगमांस्तथा ॥ ७.९४.४ ॥
પછી બીજા કામ વચ્ચે નરશ્રેષ્ઠ રાજાએ મહામુનિઓ, રાજાઓ, પંડિતો અને વેદજ્ઞોને બોલાવ્યા.
7.94.5
पौराणिकाञ्छब्दविदो ये च वृद्धा द्विजातयः ।
स्वराणां लक्षणज्ञांश्च उत्सुकान्द्विजसत्तमान् ॥ ७.९४.५ ॥
પુરાણ વાચકો, શબ્દશાસ્ત્ર જાણનારા, વૃદ્ધ દ્વિજો અને સ્વરલક્ષણ જાણનારા ઉત્સુક શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને (બોલાવ્યા).
7.94.6
लक्षणज्ञांश्च गान्धर्वान्नैगमांश्च विशेषतः ।
पादाक्षरसमासज्ञांश्छन्दःसु परिनिष्ठितान् ॥ ७.९४.६ ॥
ગાંધર્વ વિદ્યાનાં લક્ષણ જાણનારા ગાંધર્વો, વિશેષ કરીને વેદજ્ઞો, પાદ-અક્ષર-સમાસ જાણનારા અને છંદમાં નિપુણ (બોલાવ્યા).
7.94.7
कलामात्राविशेषज्ञाञ्ज्योतिषे च परं गतान् ।
क्रियाकल्पविदश्चैव तथा कार्यविदो जनान् ॥ ७.९४.७ ॥
કલા અને માત્રાના સૂક્ષ્મ ભેદ જાણનારા, જ્યોતિષમાં પરમ નિપુણ, ક્રિયાકલ્પ જાણનારા તથા કાર્યવિધિ જાણનારા લોકોને (તેમણે બોલાવ્યા).
7.94.8
भाषाज्ञानिङ्गितज्ञांश्च नैगमांश्चाप्यशेषतः ।
हेतूपचारकुशलान् वचने चापि हैतुकान् ॥ ७.९४.८ ॥
ભાષાઓ જાણનારા, ઇશારા અને સંકેત સમજનારા, વેદશાસ્ત્રના સંપૂર્ણ જ્ઞાતા, હેતુ અને ઉપચારમાં કુશળ તથા વાણીમાં તર્કનિપુણ લોકોને પણ (તેમણે બોલાવ્યા).
7.94.9
छन्दोविदः पुराणज्ञान्वैदिकान्द्विजसत्तमान् ।
चित्रज्ञान्वृत्तसूत्रज्ञान्गीतनृत्यविशारदान् ॥ ७.९४.९ ॥
છંદશાસ્ત્ર જાણનારા, પુરાણો જાણનારા, વૈદિક વિદ્વાનો, શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ચિત્રકળા જાણનારા, વૃત્ત અને સૂત્રો જાણનારા તથા ગીત-નૃત્યમાં નિષ્ણાત લોકોને (તેમણે બોલાવ્યા).
7.94.10
शास्त्रज्ञान्नीतिनिपुणान्वेदान्तार्थप्रबोधकान् ।
एतान्सर्वान्समानीय गातारौ समवेशयत् ॥ ७.९४.१० ॥
શાસ્ત્રજ્ઞો, નીતિમાં નિપુણ અને વેદાંતનો અર્થ પ્રબોધનારા—આ સૌને એકત્ર કરીને તેમણે બે ગાયકોને (તેમની વચ્ચે) બેસાડ્યા.
7.94.11
दृष्ट्वा मुनिगणाः सर्वे पार्थिवाश्च महौजसः ।
पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां राजानं गायकौ च तौ ॥ ७.९४.११ ॥
મુનિગણો અને મહાતેજસ્વી સૌ રાજાઓ તેમને જોઈને, જાણે આંખોથી પીતા હોય તેમ, રાજાને અને તે બે ગાયકોને (જોવા લાગ્યા).
7.94.12
ऊचुः परस्परं चेदं सर्व एव समन्ततः ।
उभौ रामस्य सदृशौ बिम्बाद्बिम्बमिवोत्थितौ ॥ ७.९४.१२ ॥
બધા ચોમેર એકબીજાને આ પ્રમાણે કહેવા લાગ્યા—આ બંને રામ જેવા જ છે; જાણે એક પ્રતિબિંબમાંથી બીજું પ્રતિબિંબ ઊઠ્યું હોય.
7.94.13
जटिलौ यदि न स्यातां न वल्कलधरौ यदि ।
विशेषं नाधिगच्छामो गायतो राघवस्य च ॥ ७.९४.१३ ॥
જો આ બંને જટાધારી અને વલ્કલધારી ન હોત, તો ગાતા એ બંને અને રાઘવ વચ્ચે અમે કોઈ ભેદ જોઈ ન શક્યા હોત.
7.94.14
तेषां संवदतामेवं श्रोतऽणां हर्षवर्धनम् ।
गेयं प्रचक्रतुस्तत्र तावुभौ मुनिदारकौ ॥ ७.९४.१४ ॥
આ રીતે તેઓ વાતો કરતા હતા ત્યારે શ્રોતાઓનો હર્ષ વધારતું ગીત એ બે મુનિકુમારોએ ત્યાં શરૂ કર્યું.
7.94.15
ततः प्रवृत्तं मधुरं गान्धर्वमतिमानुषम् ।
न च तृप्तिं ययुः सर्वे श्रोतारो गानसम्पदा ॥ ७.९४.१५ ॥
પછી મધુર અને મનુષ્યોથી પર ગાંધર્વ સંગીત શરૂ થયું; ગાનની સંપત્તિથી શ્રોતાઓ કોઈ તૃપ્ત ન થયા.
7.94.16
प्रवृत्तमादितः पूर्वसर्गं नारददर्शितम् ।
ततः प्रभृति सर्गांश्च यावद्विंशत्यगायताम् ॥ ७.९४.१६ ॥
નારદે બતાવેલા પહેલા સર્ગથી શરૂ કરીને, પછી વીસમા સર્ગ સુધી એ બંનેએ ગાયું.
7.94.17
ततो ऽपराह्णसमये राघवः समभाषत ।
श्रुत्वा विंशतिसर्गांस्तान्भ्रातरं भ्रातृवत्सलः ॥ ७.९४.१७ ॥
પછી બપોરના સમયે, ભાઈઓ પ્રત્યે પ્રેમાળ રાઘવે એ વીસ સર્ગો સાંભળીને ભાઈને કહ્યું.
7.94.18
अष्टादशसहस्राणि सुवर्णस्य महात्मनोः ।
प्रयच्छ शीघ्रं काकुत्स्थ यदन्यदभिकाङ्क्षितम् ।
ददौ शीघ्रं स काकुत्स्थो बालयोर्वै पृथक्पृथक् ॥ ७.९४.१८ ॥
"હે કાકુત્સ્થ! આ બંને મહાત્મા બાળકોને તરત અઢાર હજાર સુવર્ણ આપ; અને તેઓ બીજું જે કંઈ ઇચ્છે તે પણ આપ." ત્યારે તે કાકુત્સ્થે એ બંને બાળકોને અલગ અલગ તરત આપ્યું.
7.94.19
दीयमानं सुवर्णं तु नागृह्णीतां कुशीलवौ ।
ऊचतुश्च महात्मानौ किमनेनेति विस्मितौ ॥ ७.९४.१९ ॥
આપવામાં આવતું તે સોનું કુશીલવોએ લીધું નહીં; તે બંને મહાત્માઓ આશ્ચર્યચકિત થઈને બોલ્યા, "આનું અમે શું કરીએ?"
7.94.20
वन्येन फलमूलेन निरतौ वनवासिनौ ।
सुवर्णेन हिरण्येन किं करिष्यावहे वने ॥ ७.९४.२० ॥
વનનાં ફળ-મૂળથી સંતુષ્ટ રહેનારા અમે વનવાસી છીએ; વનમાં આ સોનાથી અમે શું કરીશું?
7.94.21
तथा तयोः प्रब्रुवतोः कौतूहलसमन्विताः ।
श्रोतारश्चैव रामश्च सर्व एव सुविस्मिताः ॥ ७.९४.२१ ॥
તે બંને આ રીતે બોલતા હતા ત્યારે, કુતૂહલથી ભરેલા શ્રોતાઓ અને રામ પણ બધા અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થયા.
7.94.22
तस्य चैवागमं रामः काव्यस्य श्रोतुमुत्सुकः ।
पप्रच्छ तौ महातेजास्तावुभौ मुनिदारकौ ॥ ७.९४.२२ ॥
તેમના આગમન અને તે કાવ્ય સાંભળવાની ઉત્સુકતાથી મહાતેજસ્વી રામે તે બંને મુનિકુમારોને પૂછ્યું.
7.94.23
किम्प्रमाणमिदं काव्यं का प्रतिष्ठा महात्मनः ।
कर्ता काव्यस्य महतः क्व चासौ मुनिपुङ्गवः ॥ ७.९४.२३ ॥
આ કાવ્ય કેટલું વિસ્તૃત છે? તે મહાત્માનો આધાર શો છે? આ મહાન કાવ્યનો કર્તા ક્યાં છે, અને તે શ્રેષ્ઠ મુનિ ક્યાં છે?
7.94.24
पृच्छन्तं राघवं वाक्यमूचतुर्मुनिदारकौ ॥ ७.९४.२४ ॥
રાઘવ પૂછતા હતા ત્યારે તે બંને મુનિકુમારોએ આ વચન કહ્યાં.
7.94.25
वाल्मीकिर्भगवान्कर्ता सम्प्राप्तो यज्ञसंविधम् ।
येनेदं चरितं तुभ्यमशेषं सम्प्रदर्शितम् ॥ ७.९४.२५ ॥
આ કાવ્યના કર્તા ભગવાન વાલ્મીકિ યજ્ઞસ્થળે આવી પહોંચ્યા છે; તેમણે તમારું સંપૂર્ણ ચરિત્ર અહીં સંપૂર્ણપણે બતાવ્યું છે.
7.94.26
सन्निबद्धं हि श्लोकानां चतुर्विशत्सहस्रकम् ।
उपाख्यानशतं चैव भार्गवेण तपस्विना ॥ ७.९४.२६ ॥
ભૃગુવંશી તપસ્વી (વાલ્મીકિ) એ ચોવીસ હજાર શ્લોકોમાં આ રચ્યું છે, જેમાં સો ઉપાખ્યાનો પણ છે.
7.94.27
आदिप्रभृति वै राजन्पञ्चसर्गशतानि च ।
काण्डानि षट् कृतानीह सोत्तराणि महात्मना ।
कृतानि गुरुणास्माकमृषिणा चरितं तव ॥ ७.९४.२७ ॥
હે રાજન, આદિથી અમારા ગુરુ એ મહાત્મા ઋષિએ ઉત્તરકાંડ સહિત છ કાંડ અને પાંચસો સર્ગો રચ્યા છે; તેમણે તમારું ચરિત્ર રચ્યું છે.
7.94.28
प्रतिष्ठा ऽ ऽजीवितं यावत्तावत्सर्वस्य वर्तते ॥ ७.९४.२८ ॥
જ્યાં સુધી જીવન છે ત્યાં સુધી સૌમાં (આ કથાની) પ્રતિષ્ઠા ટકી રહેશે.
7.94.29
सोत्तराणि महात्मना ।
यदि बुद्धिः कृता राजञ्छ्रवणाय महारथ ।
कर्मान्तरे क्षणीभूतस्तच्छृणुष्व सहानुजः ॥ ७.९४.२९ ॥
હે રાજન, હે મહારથી, સાંભળવાનો તમારો નિશ્ચય હોય તો કામો વચ્ચે ફુરસદ મળે ત્યારે નાના ભાઈ સહિત તે સાંભળો.
7.94.30
बाढमित्यब्रवीद्रामस्तौ चानुज्ञाप्य राघवम् ।
प्रहृष्टौ जग्मतुः स्थानं यत्रास्ते मुनिपुङ्गवः ॥ ७.९४.३० ॥
"બહુ સારું" એમ રામે કહ્યું; રાઘવની અનુમતિ લઈને તે બંને આનંદથી જ્યાં મુનિશ્રેષ્ઠ બિરાજમાન હતા ત્યાં ગયા.
7.94.31
रामो ऽपि मुनिभिः सार्धं पार्थिवैश्च महात्मभिः ।
श्रुत्वा तद्गीतिमाधुर्यं कर्मशालामुपागमत् ॥ ७.९४.३१ ॥
રામ પણ મુનિઓ અને મહાત્મા રાજાઓ સાથે એ ગીતનું માધુર્ય સાંભળીને કર્મશાળામાં આવ્યા.
7.94.32
शुश्राव तत्ताललयोपपन्नं सर्गान्वितं स स्वरशब्दयुक्तम् ।
तन्त्रीलयव्यञ्जनयोगयुक्तं कुशीलवाभ्यां परिगीयमानम् ॥ ७.९४.३२ ॥
તાલ અને લયથી યુક્ત, સર્ગોથી યુક્ત, સ્વર-શબ્દથી યુક્ત, તંત્રીલય અને વ્યંજનયોગથી યુક્ત, કુશ અને લવ દ્વારા ગવાતું એ ગીત તેણે સાંભળ્યું.