वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.94.1
तौ रजन्यां प्रभातायां स्नातौ हुतहुताशनौ ।
यथोक्तमृषिणा पूर्वं सर्वं तत्रोपगायताम् ॥ ७.९४.१ ॥
रात्र सरल्यावर प्रभात होताच दोघांनी स्नान केले आणि अग्नीत हवन केले. ऋषींनी पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे तेथे ते सर्व काही गाऊ लागले.
7.94.2
तां स शुश्राव काकुत्स्थः पूर्वाचार्यविजिर्मिताम् ।
अपूर्वां पाठ्यजातिं च गेयेन समलङ्कृताम् ॥ ७.९४.२ ॥
काकुत्स्थ रामाने ते गीत ऐकले. ते पूर्वाचार्यांनी रचलेले, आधी कधी न ऐकलेल्या पठनशैलीचे आणि गायनाने सजवलेले होते.
7.94.3
प्रमाणैर्बहुभिर्बद्धां तन्त्रीलयसमन्विताम् ।
बालाभ्यां राघवः श्रुत्वा कौतूहलपरो ऽभवत् ॥ ७.९४.३ ॥
अनेक नियमांनी बद्ध, तंत्री आणि लयीने युक्त असलेले ते गीत त्या दोन मुलांकडून ऐकून राघव कुतूहलाने भरून गेला.
7.94.4
अथ कर्मान्तरे राजा समाहूय महामुनीन् ।
पार्थिवांश्च नरव्याघ्रः पण्डितान्नैगमांस्तथा ॥ ७.९४.४ ॥
मग दुसऱ्या कामाच्या मध्ये नरश्रेष्ठ राजाने महामुनी, राजे, पंडित आणि वेदज्ञ यांना बोलावले.
7.94.5
पौराणिकाञ्छब्दविदो ये च वृद्धा द्विजातयः ।
स्वराणां लक्षणज्ञांश्च उत्सुकान्द्विजसत्तमान् ॥ ७.९४.५ ॥
पुराणिक, शब्दशास्त्र जाणणारे, वृद्ध द्विज आणि स्वरांची लक्षणे जाणणारे उत्सुक श्रेष्ठ द्विज (यांना बोलावले).
7.94.6
लक्षणज्ञांश्च गान्धर्वान्नैगमांश्च विशेषतः ।
पादाक्षरसमासज्ञांश्छन्दःसु परिनिष्ठितान् ॥ ७.९४.६ ॥
गांधर्वविद्येची लक्षणे जाणणारे गांधर्व, विशेषतः वेदज्ञ, पाद-अक्षर-समास जाणणारे आणि छंदांत निपुण (यांना बोलावले).
7.94.7
कलामात्राविशेषज्ञाञ्ज्योतिषे च परं गतान् ।
क्रियाकल्पविदश्चैव तथा कार्यविदो जनान् ॥ ७.९४.७ ॥
कला आणि मात्रा यांचे सूक्ष्म भेद जाणणारे, ज्योतिषशास्त्रात अत्युत्तम प्रावीण्य मिळवलेले, क्रियाकल्प जाणणारे आणि कार्यविधी जाणणारे लोक (त्यांनी बोलावले)।
7.94.8
भाषाज्ञानिङ्गितज्ञांश्च नैगमांश्चाप्यशेषतः ।
हेतूपचारकुशलान् वचने चापि हैतुकान् ॥ ७.९४.८ ॥
भाषा जाणणारे, इशारे व संकेत समजणारे, वेदशास्त्रात पूर्णपणे निष्णात, हेतू व उपचारात कुशल आणि वाणीत तर्कनिपुण लोकांनाही (त्यांनी बोलावले)।
7.94.9
छन्दोविदः पुराणज्ञान्वैदिकान्द्विजसत्तमान् ।
चित्रज्ञान्वृत्तसूत्रज्ञान्गीतनृत्यविशारदान् ॥ ७.९४.९ ॥
छंदशास्त्र जाणणारे, पुराणे जाणणारे, वैदिक विद्वान, श्रेष्ठ द्विज, चित्रकला जाणणारे, वृत्त व सूत्रे जाणणारे आणि गीत-नृत्यात निपुण लोक (त्यांनी बोलावले)।
7.94.10
शास्त्रज्ञान्नीतिनिपुणान्वेदान्तार्थप्रबोधकान् ।
एतान्सर्वान्समानीय गातारौ समवेशयत् ॥ ७.९४.१० ॥
शास्त्रज्ञ, नीतिनिपुण आणि वेदान्ताचा अर्थ प्रबोधणारे—या सर्वांना एकत्र बोलावून त्याने दोन गायकांना (त्यांच्यात) बसवले.
7.94.11
दृष्ट्वा मुनिगणाः सर्वे पार्थिवाश्च महौजसः ।
पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां राजानं गायकौ च तौ ॥ ७.९४.११ ॥
मुनिगण व महातेजस्वी सर्व राजे त्यांना पाहून, जणू डोळ्यांनी पीत असल्यासारखे, राजाला आणि त्या दोन गायकांना (पाहू लागले).
7.94.12
ऊचुः परस्परं चेदं सर्व एव समन्ततः ।
उभौ रामस्य सदृशौ बिम्बाद्बिम्बमिवोत्थितौ ॥ ७.९४.१२ ॥
सर्वजण सर्वत्र एकमेकांना असे म्हणू लागले—हे दोघे रामासारखेच आहेत; जणू एका प्रतिबिंबातून दुसरे प्रतिबिंब उठले आहे.
7.94.13
जटिलौ यदि न स्यातां न वल्कलधरौ यदि ।
विशेषं नाधिगच्छामो गायतो राघवस्य च ॥ ७.९४.१३ ॥
हे जर जटाधारी आणि वल्कलधारी नसते, तर गाणाऱ्या या दोघांमध्ये आणि राघवात आम्हाला फरक दिसला नसता.
7.94.14
तेषां संवदतामेवं श्रोतऽणां हर्षवर्धनम् ।
गेयं प्रचक्रतुस्तत्र तावुभौ मुनिदारकौ ॥ ७.९४.१४ ॥
असे बोलत असताना श्रोत्यांचा आनंद वाढवणारे गाणे त्या दोन मुनिकुमारांनी तेथे सुरू केले.
7.94.15
ततः प्रवृत्तं मधुरं गान्धर्वमतिमानुषम् ।
न च तृप्तिं ययुः सर्वे श्रोतारो गानसम्पदा ॥ ७.९४.१५ ॥
नंतर मधुर आणि मानवाच्या पलीकडचे गांधर्व संगीत सुरू झाले; गानसंपत्तीने श्रोत्यांचे समाधान झाले नाही.
7.94.16
प्रवृत्तमादितः पूर्वसर्गं नारददर्शितम् ।
ततः प्रभृति सर्गांश्च यावद्विंशत्यगायताम् ॥ ७.९४.१६ ॥
नारदांनी दाखवलेल्या पहिल्या सर्गापासून सुरू करून, नंतर विसाव्या सर्गापर्यंत त्या दोघांनी गायले.
7.94.17
ततो ऽपराह्णसमये राघवः समभाषत ।
श्रुत्वा विंशतिसर्गांस्तान्भ्रातरं भ्रातृवत्सलः ॥ ७.९४.१७ ॥
नंतर दुपारी, बंधुप्रेमी राघव त्या वीस सर्गांचे श्रवण करून भावाशी बोलला.
7.94.18
अष्टादशसहस्राणि सुवर्णस्य महात्मनोः ।
प्रयच्छ शीघ्रं काकुत्स्थ यदन्यदभिकाङ्क्षितम् ।
ददौ शीघ्रं स काकुत्स्थो बालयोर्वै पृथक्पृथक् ॥ ७.९४.१८ ॥
"हे काकुत्स्था! या दोन महात्मा बालकांना अठरा हजार सुवर्ण लवकर दे; आणि त्यांना जे दुसरे हवे असेल तेही दे." तेव्हा त्या काकुत्स्थाने त्या दोन बालकांना वेगवेगळे लवकर दिले.
7.94.19
दीयमानं सुवर्णं तु नागृह्णीतां कुशीलवौ ।
ऊचतुश्च महात्मानौ किमनेनेति विस्मितौ ॥ ७.९४.१९ ॥
दिले जात असलेले ते सोने कुशीलवांनी स्वीकारले नाही; ते दोघे महात्मे आश्चर्यचकित होऊन म्हणाले, "याचे आम्ही काय करू?"
7.94.20
वन्येन फलमूलेन निरतौ वनवासिनौ ।
सुवर्णेन हिरण्येन किं करिष्यावहे वने ॥ ७.९४.२० ॥
वनातील फळे-मुळांवर समाधानी असलेले आम्ही वनवासी आहोत; वनात या सोन्याचे आम्ही काय करू?
7.94.21
तथा तयोः प्रब्रुवतोः कौतूहलसमन्विताः ।
श्रोतारश्चैव रामश्च सर्व एव सुविस्मिताः ॥ ७.९४.२१ ॥
ते दोघे असे बोलत असताना, कुतूहलाने भरलेले श्रोते आणि रामही सर्वजण अत्यंत चकित झाले.
7.94.22
तस्य चैवागमं रामः काव्यस्य श्रोतुमुत्सुकः ।
पप्रच्छ तौ महातेजास्तावुभौ मुनिदारकौ ॥ ७.९४.२२ ॥
त्याच्या आगमनाविषयी आणि ते काव्य ऐकण्याच्या उत्सुकतेने महातेजस्वी रामाने त्या दोन मुनिकुमारांना विचारले.
7.94.23
किम्प्रमाणमिदं काव्यं का प्रतिष्ठा महात्मनः ।
कर्ता काव्यस्य महतः क्व चासौ मुनिपुङ्गवः ॥ ७.९४.२३ ॥
हे काव्य किती विस्तृत आहे? त्या महात्म्याचा आधार काय? या महान काव्याचा कर्ता कुठे आहे, आणि तो श्रेष्ठ मुनी कुठे आहे?
7.94.24
पृच्छन्तं राघवं वाक्यमूचतुर्मुनिदारकौ ॥ ७.९४.२४ ॥
राघव विचारत असताना त्या दोन मुनिकुमारांनी हे शब्द सांगितले.
7.94.25
वाल्मीकिर्भगवान्कर्ता सम्प्राप्तो यज्ञसंविधम् ।
येनेदं चरितं तुभ्यमशेषं सम्प्रदर्शितम् ॥ ७.९४.२५ ॥
या काव्याचे कर्ते भगवान वाल्मीकी यज्ञस्थळी आले आहेत; त्यांनी तुमचे संपूर्ण चरित्र येथे पूर्णपणे दाखवले आहे.
7.94.26
सन्निबद्धं हि श्लोकानां चतुर्विशत्सहस्रकम् ।
उपाख्यानशतं चैव भार्गवेण तपस्विना ॥ ७.९४.२६ ॥
भृगुवंशी तपस्वी (वाल्मीकी) यांनी चोवीस हजार श्लोकांत हे काव्य रचले आहे, ज्यात शंभर उपाख्याने आहेत.
7.94.27
आदिप्रभृति वै राजन्पञ्चसर्गशतानि च ।
काण्डानि षट् कृतानीह सोत्तराणि महात्मना ।
कृतानि गुरुणास्माकमृषिणा चरितं तव ॥ ७.९४.२७ ॥
हे राजा, आरंभापासून आमच्या गुरूंनी, त्या महात्मा ऋषींनी उत्तरकांडासह सहा कांडे आणि पाचशे सर्ग रचले आहेत; त्यांनी तुमचे चरित्र रचले आहे.
7.94.28
प्रतिष्ठा ऽ ऽजीवितं यावत्तावत्सर्वस्य वर्तते ॥ ७.९४.२८ ॥
जोपर्यंत जीवन आहे तोपर्यंत सर्वांमध्ये (या कथेची) प्रतिष्ठा टिकून राहील.
7.94.29
सोत्तराणि महात्मना ।
यदि बुद्धिः कृता राजञ्छ्रवणाय महारथ ।
कर्मान्तरे क्षणीभूतस्तच्छृणुष्व सहानुजः ॥ ७.९४.२९ ॥
हे राजा, हे महारथी, ऐकण्याचा निश्चय असेल तर कामांच्या दरम्यान फुरसत मिळाल्यावर धाकट्या भावासह ते ऐका.
7.94.30
बाढमित्यब्रवीद्रामस्तौ चानुज्ञाप्य राघवम् ।
प्रहृष्टौ जग्मतुः स्थानं यत्रास्ते मुनिपुङ्गवः ॥ ७.९४.३० ॥
"ठीक आहे" असे राम म्हणाला; राघवाची अनुमती घेऊन ते दोघे आनंदाने जिथे मुनिश्रेष्ठ बसले होते तिथे गेले.
7.94.31
रामो ऽपि मुनिभिः सार्धं पार्थिवैश्च महात्मभिः ।
श्रुत्वा तद्गीतिमाधुर्यं कर्मशालामुपागमत् ॥ ७.९४.३१ ॥
राम सुद्धा मुनींसह आणि महात्मा राजांसह त्या गीताचे माधुर्य ऐकून कर्मशाळेत आला.
7.94.32
शुश्राव तत्ताललयोपपन्नं सर्गान्वितं स स्वरशब्दयुक्तम् ।
तन्त्रीलयव्यञ्जनयोगयुक्तं कुशीलवाभ्यां परिगीयमानम् ॥ ७.९४.३२ ॥
ताल व लयीने युक्त, सर्गांनी युक्त, स्वर-शब्दांनी युक्त, तंत्रीलय व व्यंजनयोगाने युक्त असे, कुश व लव गात असलेले ते गीत त्याने ऐकले.