Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.96

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

7.96.1

तस्यां रजन्यां व्युष्टायां यज्ञवाटगतो नृपः ।
ऋषीन्सर्वान्महातेजाः शब्दापयति राघवः ॥ ७.९६.१ ॥

उस रात के बीत जाने पर यज्ञशाला में पहुँचे महातेजस्वी राजा राघव ने सभी ऋषियों को बुलवाया।

7.96.2

वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यपः ।
विश्वामित्रो दीर्घतपा दुर्वासाश्च महातपाः ॥ ७.९६.२ ॥

वसिष्ठ, वामदेव, जाबालि, काश्यप, विश्वामित्र, दीर्घतपा तथा महातपस्वी दुर्वासा।

7.96.3

पुलस्त्यो ऽपि तथा शक्तिर्भार्गवश्चैव वामनः ।
मार्कण्डेयश्च दीर्घायुर्मौद्गल्यश्च महायशाः ॥ ७.९६.३ ॥

पुलस्त्य भी, तथा शक्ति, भार्गव, वामन, दीर्घायु मार्कण्डेय और महायशस्वी मौद्गल्य।

7.96.4

गर्गश्च च्यवनश्चैव शतानन्दश्च धर्मवित् ।
भरद्वाजश्च तेजस्वी ह्यग्निपुत्रश्च सुप्रभः ॥ ७.९६.४ ॥

गर्ग, च्यवन, धर्म के ज्ञाता शतानन्द, तेजस्वी भरद्वाज, अग्निपुत्र और सुप्रभ।

7.96.5

नारदः पर्वतश्चैव गौतमश्च महायशाः ।
कात्यायनः सुयज्ञश्च ह्यगस्त्यस्तपसां निधिः ॥ ७.९६.५ ॥

नारद, पर्वत, महायशस्वी गौतम, कात्यायन, सुयज्ञ और तपस्या के भंडार अगस्त्य।

7.96.6

एते चान्ये च बहवो मुनयः संशितव्रताः ।
कौतूहलसमाविष्टाः सर्व एव समागताः ॥ ७.९६.६ ॥

ये और अन्य बहुत से कठोर व्रतधारी मुनि, कौतूहल से भरे हुए, सभी एकत्र हो गए।

7.96.7

राक्षसाश्च महावीर्या वानराश्च महाबलाः ।
सर्व एव समाजग्मुर्महात्मानः कुतूहलात् ॥ ७.९६.७ ॥

महावीर्य राक्षस और महाबली वानर, सभी महात्मा कौतूहलवश एकत्र हो गए।

7.96.8

क्षत्रिया ये च शूद्राश्च वैश्याश्चैव सहस्रशः ।
नानादेशगताश्चैव ब्राह्मणाः संशितव्रताः ॥ ७.९६.८ ॥

क्षत्रिय, शूद्र और वैश्य हज़ारों की संख्या में, विभिन्न देशों से आए, तथा कठोर व्रतधारी ब्राह्मण भी।

7.96.9

ज्ञाननिष्ठाः कर्मनिष्ठाः योगनिष्ठास्तथापरे ।
सीताशपथवीक्षार्थं सर्व एव समागताः ॥ ७.९६.९ ॥

ज्ञाननिष्ठ, कर्मनिष्ठ, और योगनिष्ठ, तथा अन्य सभी सीता की शपथ देखने के लिए एकत्र हो गए।

7.96.10

तदा समागतं सर्वमश्मभूतमिवाचलम् ।
श्रुत्वा मुनिवरस्तूर्णं ससीतः समुपागमत् ॥ ७.९६.१० ॥

तब वह समूची सभा पत्थर बने पर्वत के समान स्थिर हो गई। यह सुनकर मुनिश्रेष्ठ वाल्मीकि शीघ्र सीता के साथ वहाँ पहुँचे।

7.96.11

तमृषिं पृष्ठतः सीता त्वन्वगच्छदवाङ्मुखी ।
कृताञ्जलिर्बाष्पगला कृत्वा रामं मनोगतम् ॥ ७.९६.११ ॥

उस ऋषि के पीछे सीता चली आ रही थीं, मुख नीचे किए, हाथ जोड़े, गला आँसुओं से रुँधा हुआ, और मन में राम को धारण किए।

7.96.12

दृष्ट्वा श्रुतिमिवायान्तीं ब्रह्माणमनुगामिनीम् ।
वाल्मीकेः पृष्ठतः सीतां साधुवादो महानभूत् ॥ ७.९६.१२ ॥

वाल्मीकि के पीछे आती हुई सीता को देखकर, जो ब्रह्मा के पीछे चलती श्रुति के समान लग रही थीं, महान साधुवाद उठा।

7.96.13

ततो हलहलाशब्दः सर्वेषामेवमाबभौ ।
दुःखजन्मविशालेन शोकेनाकुलितात्मनाम् ॥ ७.९६.१३ ॥

तब सभी के बीच दुःख से उत्पन्न विशाल शोक से व्याकुल हृदयों की हलहल ध्वनि उठी।

7.96.14

साधु रामेति केचित्तु साधु सीतेति चापरे ।
उभावेव च तत्रान्ये प्रेक्षकाः सम्प्रचुक्रुशुः ॥ ७.९६.१४ ॥

कुछ लोग "साधु राम" और दूसरे "साधु सीता" कहने लगे, और वहाँ के अन्य दर्शक दोनों के लिए ही ऊँचे स्वर में पुकार उठे।

7.96.15

ततो मध्ये जनौघस्य प्रविश्य मुनिपुङ्गवः ।
सीतासहायो वाल्मीकिरिति होवाच राघवम् ॥ ७.९६.१५ ॥

तब जनसमूह के बीच प्रवेश करके सीता के साथ मुनिश्रेष्ठ वाल्मीकि ने राघव (राम) से इस प्रकार कहा।

7.96.16

इयं दाशरथे सीता सुव्रता धर्मचारिणी ।
अपवादैः परित्यक्ता ममाश्रमसमीपतः ॥ ७.९६.१६ ॥

हे दशरथ-पुत्र! यह सुव्रता, धर्म का आचरण करने वाली सीता, मेरे आश्रम के समीप अपवादों (निंदा) के कारण त्याग दी गई थी।

7.96.17

लोकापवादभीतस्य तव राम महाव्रत ।
प्रत्ययं दास्यते सीता तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ ७.९६.१७ ॥

हे राम! हे महाव्रती! लोकनिंदा से भयभीत आपको सीता प्रमाण देंगी; अतः आप उसे (पुनः स्वीकार करने की) अनुमति देने योग्य हैं।

7.96.18

इमौ तु जानकीपुत्रावुभौ च यमजातकौ ।
सुतौ तवैव दुर्धर्षौ सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ७.९६.१८ ॥

ये दोनों जानकी के पुत्र, जो यमज (जुड़वाँ) हैं, आपके ही पुत्र हैं, अजेय हैं। मैं आपसे यह सत्य कहता हूँ।

7.96.19

प्रचेतसो ऽहं दशमः पुत्रो राघवनन्दन ।
न स्मराम्यनृतं वाक्यमिमौ तु तव पुत्रकौ ॥ ७.९६.१९ ॥

मैं प्रचेता का दसवाँ पुत्र हूँ, हे राघवनन्दन। मुझे कोई असत्य वचन स्मरण नहीं; ये दोनों निश्चय ही आपके पुत्र हैं।

7.96.20

बहुवर्षसहस्राणि तपश्चर्या मया कृता ।
नोपाश्नीयां फलं तस्या दुष्टेयं यदि मैथिली ॥ ७.९६.२० ॥

मैंने हज़ारों वर्षों तक तपश्चर्या की है। यदि यह मैथिली दुष्ट हो, तो मैं उस तपस्या का फल प्राप्त न करूँ।

7.96.21

मनसा कर्मणा वाचा भूतपूर्वं न किल्बिषम् ।
तस्याः फलमुपाश्नीयामपापा मैथिली यदि ॥ ७.९६.२१ ॥

मन, कर्म और वाणी से पहले कभी भी उसने कोई पाप नहीं किया। यदि मैथिली निष्पाप है, तो मैं उसका फल प्राप्त करूँ।

7.96.22

अहं पञ्चसु भूतेषु मनष्षष्ठेषु राघव ।
विचिन्त्य सीतां शुद्धेति जग्राह वननिर्झरे ॥ ७.९६.२२ ॥

हे राघव, मैंने पाँच भूतों और छठे मन में विचार करके सीता को शुद्ध जानकर वन के झरने में स्वीकार किया।

7.96.23

इयं शुद्धसमाचारा अपापा पतिदेवता ।
लोकापवादभीतस्य प्रत्ययं तव दास्यति ॥ ७.९६.२३ ॥

यह शुद्ध आचरण वाली, निष्पाप और पतिव्रता है। लोकापवाद से डरने वाले आपको यही विश्वास दिलाएगी।

7.96.24

तस्मादियं नरवरात्मज शुद्धभावा दिव्येन दृष्टिविषयेण तदा प्रविष्टा ।
लोकापवादकलुषीकृतचेतसा या त्यक्ता त्वया प्रियतमा विदिता ऽपि शुद्धा ॥ ७.९६.२४ ॥

इसलिए, हे नरश्रेष्ठ के पुत्र, यह शुद्ध भाव वाली उस समय दिव्य दृष्टि-विषय के सामने प्रविष्ट हुई। जिसे लोकापवाद से मलिन चित्त वाले आपने त्याग दिया, वह प्रियतमा जानी हुई भी शुद्ध है।