বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.98.1
रसातलं प्रविष्टायां वैदेह्यां सर्ववानराः ।
चुक्रुशुः साधु साध्वीति मुनयो रामसन्निधौ ॥ ७.९८.१ ॥
বৈদেহী রসাতলে প্রবেশ করলে সমস্ত বানর ও মুনিগণ রামের সান্নিধ্যে 'সাধু, সাধু' বলে চিৎকার করে উঠলেন।
7.98.2
दण्डकाष्ठमवष्टभ्य बाष्पव्याकुलितेक्षणः ।
अवाक्छिरा दीनमना रामो ह्यासीत्सुदुःखितः ॥ ७.९८.२ ॥
রাম দণ্ড অবলম্বন করে দাঁড়িয়ে ছিলেন; অশ্রুতে তাঁর চোখ ঝাপসা, মাথা নত, মন বিষণ্ণ এবং তিনি অত্যন্ত দুঃখিত।
7.98.3
स रुदित्वा चिरं कालं बहुशो बाष्पमुत्सृजन् ।
क्रोधशोकसमाविष्टो रामो वचनमब्रवीत् ॥ ७.९८.३ ॥
তিনি দীর্ঘক্ষণ বারবার অশ্রু ফেলে কাঁদলেন; তারপর ক্রোধ ও শোকে আবিষ্ট রাম এই কথা বললেন।
7.98.4
अभूतपूर्वं शोकं मे मनः स्प्रष्टुमिवेच्छति ।
पश्यतो मे यथा नष्टा सीता श्रीरिव रूपिणी ॥ ७.९८.४ ॥
আগে কখনো না হওয়া শোক আমার মনকে যেন স্পর্শ করতে চাইছে; আমার চোখের সামনেই রূপধারিণী শ্রীর মতো সীতা হারিয়ে গেলেন।
7.98.5
सा ऽदर्शनं पुरा सीता लङ्कापारे महोदधेः ।
ततश्चापि मयानीता किं पुनर्वसुधातलात् ॥ ७.९८.५ ॥
পূর্বে মহাসমুদ্রের ওপারে লঙ্কার তীরে সীতা অদৃশ্য হয়েছিলেন; তখনও আমি তাঁকে ফিরিয়ে এনেছিলাম; এখন পৃথিবীর তল থেকে আর কতটা বেশি!
7.98.6
वसुधे देवि भवति सीता निर्यात्यतां मम ।
दर्शयिष्यामि वा रोषं यथा मामवगच्छसि ॥ ७.९८.६ ॥
হে বসুধা দেবী! সীতাকে আমার কাছে ফিরিয়ে দাও; নচেৎ আমার ক্রোধ তোমাকে দেখাব, যাতে তুমি আমাকে চিনতে পারো।
7.98.7
कामं श्वश्रूर्ममैव त्वं त्वत्सकाशाद्धि मैथिली ।
कर्षता हलहस्तेन जनकेनोद्धृता पुरा ॥ ७.९८.७ ॥
সত্যিই সে আমার শাশুড়ি; তোমার সম্পর্কিত মৈথিলী সীতাকে পুরাকালে লাঙল ধরে চাষরত জনক ভূমি থেকে তুলেছিলেন।
7.98.8
तस्मान्निर्यात्यतां सीता विवरं वा प्रयच्छ मे ।
पाताले नाकपृष्ठे वा वसेयं सहितस्तया ॥ ७.९८.८ ॥
অতএব সীতাকে ফিরিয়ে দাও, অথবা আমাকে একটি ফাটল দাও; আমি তার সঙ্গে পাতালে বা স্বর্গের পৃষ্ঠে বাস করব।
7.98.9
आनय त्वं हि तां सीतां मत्तो ऽहं मैथिलीकृते ।
न मे दास्यसि चेत्सीतां यथारूपां महीतले ॥ ७.९८.९ ॥
তুমি তাকে আমার কাছ থেকে নিয়ে এসো; মৈথিলীর জন্য আমি আছি। যদি তুমি আমাকে সীতাকে তার সেই রূপেই পৃথিবীতে ফিরিয়ে না দাও...
7.98.10
सपर्वतवनां कृत्स्नां विधमिष्यामि ते स्थितम् ।
नाशयिष्याम्यहं भूमिं सर्वमापो भवत्विह ॥ ७.९८.१० ॥
পর্বত ও বনসহ সমগ্র পৃথিবীকে, যেখানে তুমি দাঁড়িয়ে আছ সেই স্থানকে আমি চূর্ণ করব। আমি এই ভূমিকে ধ্বংস করব; এখানে সবই জল হয়ে যাক।
7.98.11
एवं ब्रुवाणे काकुत्स्थे क्रोधशोकसमन्विते ।
ब्रह्मा सुरगणैः सार्धमुवाच रघुनन्दनम् ॥ ७.९८.११ ॥
কাকুৎস্থ (রাম) ক্রোধ ও শোকে পূর্ণ হয়ে এভাবে কথা বলছিলেন, তখন ব্রহ্মা দেবগণের সঙ্গে রঘুনন্দনকে বললেন।
7.98.12
राम राम न सन्तापं कर्तुमर्हसि सुव्रत ।
स्मर त्वं पूर्वकं भावं मन्त्रं चामित्रकर्शन ॥ ७.९८.१२ ॥
রাম, রাম, হে সুব্রত, তোমার সন্তাপ করা উচিত নয়। হে শত্রুবিনাশক, তোমার পূর্বস্বভাব ও মন্ত্র স্মরণ করো।
7.98.13
न खलु त्वां महाबाहो स्मारयेयमनुत्तमम् ।
इमं मुहूर्तं दुर्धर्ष स्मर त्वं जन्म वैष्णवम् ॥ ७.९८.१३ ॥
হে মহাবাহু, তোমাকে আমি এই পরমের কথা স্মরণ করাতে চাই না। হে দুর্ধর্ষ, এই মুহূর্তটি স্মরণ করো—তোমার বৈষ্ণব জন্ম স্মরণ করো।
7.98.14
सीता हि विमला साध्वी तव पूर्वपरायणा ।
नागलोकं सुखं प्रायात्त्वदाश्रयतपोबलात् ॥ ७.९८.१४ ॥
সীতা নিশ্চয়ই নির্মলা ও সাধ্বী; পূর্ব থেকেই তোমার প্রতি নিবেদিতা। তোমাকে আশ্রয় করা তপস্যার বলে সে সুখে নাগলোকে গিয়েছে।
7.98.15
स्वर्गे ते सङ्गमो भूयो भविष्यति न संशयः ।
अस्यास्तु परिषन्मध्ये यद्ब्रवीमि निबोध तत् ॥ ७.९८.१५ ॥
স্বর্গে তোমার সঙ্গে তার আবার মিলন হবে, এতে সংশয় নেই। কিন্তু এই সভার মধ্যে আমি যা বলছি, তা শোনো।
7.98.16
एतदेव हि काव्यं ते काव्यानामुत्तमं श्रुतम् ।
सर्वं विस्तरतो राम व्याख्यास्यति न संशयः ॥ ७.९८.१६ ॥
এটিই তোমার কাব্য; কাব্যের মধ্যে শ্রেষ্ঠ বলে শোনা গেছে। হে রাম, এর সবটুকু বিস্তারিতভাবে ব্যাখ্যা করা হবে, এতে সন্দেহ নেই।
7.98.17
जन्मप्रभृति ते वीर सुखदुःखोपसेवनम् ।
भविष्यदुत्तरं चेह सर्वं वाल्मीकिना कृतम् ॥ ७.९८.१७ ॥
হে বীর, তোমার জন্ম থেকে সুখদুঃখ ভোগ এবং ভবিষ্যতে যা ঘটবে—এ সবই এখানে বাল্মীকি রচনা করেছেন।
7.98.18
आदिकाव्यमिदं राम त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
नह्यन्यो ऽर्हति काव्यानां यशोभाग्राघवादृते ॥ ७.९८.१८ ॥
হে রাম, এই আদিকাব্য সবই তোমাতে প্রতিষ্ঠিত। হে রাঘব, তুমি ছাড়া আর কেউ কাব্যের যশের অধিকারী নয়।
7.98.19
श्रुतं ते पूर्वमेतद्धि मया सर्वं सुरैः सह ।
दिव्यमद्भुतरूपं च सत्यवाक्यमनावृतम् ॥ ७.९८.१९ ॥
হে রাম, এ সবই তুমি পূর্বে আমার কাছে এবং দেবতাদের সঙ্গে শুনেছ। এটি দিব্য, অদ্ভুত রূপবিশিষ্ট, সত্যবাক্যে পূর্ণ এবং অনাবৃত।
7.98.20
स त्वं पुरुषशार्दूल धर्मेण सुसमाहितः ।
शेषं भविष्यं काकुत्स्थ काव्यं रामायणं शृणु ॥ ७.९८.२० ॥
হে পুরুষশার্দূল, ধর্মে সুদৃঢ় তুমি, হে কাকুৎস্থ, ভবিষ্যতের অবশিষ্ট অংশসহ এই রামায়ণ কাব্য শোনো।
7.98.21
उत्तरं नाम काव्यस्य शेषमत्र महायशः ।
तच्छृणुष्व महातेज ऋषिभिः सार्धमुत्तमम् ॥ ७.९८.२१ ॥
হে মহাযশা, এই কাব্যের বাকি শেষ অংশ 'উত্তর' নামে পরিচিত। হে মহাতেজা, ঋষিদের সঙ্গে সেই উত্তম অংশ শোনো।
7.98.22
न खल्वन्येन काकुत्स्थ श्रोतव्यमिदमुत्तमम् ।
परमम् ऋषिणा वीर त्वयैव रघुनन्दन ॥ ७.९८.२२ ॥
হে কাকুৎস্থ বংশধর, এই উত্তম ও পরম অংশ অন্য কারও শোনা উচিত নয়। হে বীর, হে রঘুনন্দন, ঋষি ও তুমিই কেবল এটি শুনবে।
7.98.23
एतावदुक्त्वा वचनं ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः ।
जगाम त्रिदिवं देवो देवैः सह सबान्धवैः ॥ ७.९८.२३ ॥
এতটুকু বলে ত্রিভুবনের অধীশ্বর ব্রহ্মা দেবতা ও আত্মীয়-স্বজনসহ স্বর্গে চলে গেলেন।
7.98.24
ये च तत्र महात्मान ऋषयो ब्राह्मलौकिकाः ।
ब्रह्मणा समनुज्ञाता न्यवर्तन्त महौजसः ।
उत्तरं श्रोतुमनसो भविष्यं यच्च राघवे ॥ ७.९८.२४ ॥
সেখানে ব্রহ্মলোকের যে মহাত্মা ঋষিরা ছিলেন, তাঁরা ব্রহ্মার অনুমতি লাভ করে ফিরে গেলেন। উত্তর ভাগ ও রাঘবের বিষয়ে ভবিষ্যৎ শোনার ইচ্ছুক সেই মহাতেজা ঋষিরা।
7.98.25
ततो रामः शुभां वाणीं देवदेवस्य भाषिताम् ।
श्रुत्वा परमतेजस्वी वाल्मीकिमिदमब्रवीत् ॥ ७.९८.२५ ॥
তখন পরমতেজস্বী রাম দেবদেবের উচ্চারিত সেই শুভ বাণী শুনে বাল্মীকিকে এই কথা বললেন।
7.98.26
भगवन् श्रोतुमनस ऋषयो ब्राह्मलौकिकाः ।
भविष्यदुत्तरं यन्मे श्वोभूते सम्प्रवर्तताम् ॥ ७.९८.२६ ॥
হে ভগবান! ব্রহ্মলোক ও লৌকিক ঋষিরা শুনতে ইচ্ছুক; আমার ভবিষ্যৎ উত্তরকাণ্ড আগামীকাল শুরু হোক।
7.98.27
एवं विनिश्चयं कृत्वा सम्प्रगृह्य कुशीलवौ ।
तं जनौघं विसृज्याथ पर्णशालामुपागमत् ।
तामेव शोचतः सीतां सा व्यतीयाय शर्वरी ॥ ७.९८.२७ ॥
এইরূপ সিদ্ধান্ত নিয়ে, কুশ ও লবকে সঙ্গে নিয়ে, সেই জনতাকে বিদায় দিয়ে তিনি পর্ণশালায় গেলেন। সীতার জন্য শোক করতে করতে সেই রাত কেটে গেল।