वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.98.1
रसातलं प्रविष्टायां वैदेह्यां सर्ववानराः ।
चुक्रुशुः साधु साध्वीति मुनयो रामसन्निधौ ॥ ७.९८.१ ॥
वैदेही रसातलात प्रविष्ट झाल्यावर सर्व वानर आणि मुनी रामासमोर 'साधु, साधु' असे ओरडले.
7.98.2
दण्डकाष्ठमवष्टभ्य बाष्पव्याकुलितेक्षणः ।
अवाक्छिरा दीनमना रामो ह्यासीत्सुदुःखितः ॥ ७.९८.२ ॥
राम दंडाचा आधार घेऊन उभे होते; अश्रूंनी त्यांचे डोळे धूसर झाले होते, मान खाली झुकली होती, मन दीन झाले होते आणि ते अत्यंत दुःखी होते.
7.98.3
स रुदित्वा चिरं कालं बहुशो बाष्पमुत्सृजन् ।
क्रोधशोकसमाविष्टो रामो वचनमब्रवीत् ॥ ७.९८.३ ॥
ते बराच वेळ वारंवार अश्रू ढाळत रडले; मग क्रोध आणि शोकाने भरलेले राम हे शब्द बोलले.
7.98.4
अभूतपूर्वं शोकं मे मनः स्प्रष्टुमिवेच्छति ।
पश्यतो मे यथा नष्टा सीता श्रीरिव रूपिणी ॥ ७.९८.४ ॥
पूर्वी कधीही न झालेला शोक माझ्या मनाला स्पर्श करू पाहत आहे; माझ्या डोळ्यांदेखत रूपधारिणी श्रीप्रमाणे सीता नाहीशी झाली.
7.98.5
सा ऽदर्शनं पुरा सीता लङ्कापारे महोदधेः ।
ततश्चापि मयानीता किं पुनर्वसुधातलात् ॥ ७.९८.५ ॥
पूर्वी महासागराच्या पलीकडे लंकेच्या तीरावर सीता अदृश्य झाली होती; तेव्हाही मी तिला परत आणले होते; आता पृथ्वीच्या तळातून तर त्याहूनही किती अधिक!
7.98.6
वसुधे देवि भवति सीता निर्यात्यतां मम ।
दर्शयिष्यामि वा रोषं यथा मामवगच्छसि ॥ ७.९८.६ ॥
हे पृथ्वीदेवी! सीतेला माझ्याकडे परत कर; नाहीतर माझा क्रोध तुला दाखवीन, म्हणजे तू मला ओळखशील.
7.98.7
कामं श्वश्रूर्ममैव त्वं त्वत्सकाशाद्धि मैथिली ।
कर्षता हलहस्तेन जनकेनोद्धृता पुरा ॥ ७.९८.७ ॥
खरोखर ती माझी सासू आहे; तुझ्याशी संबंधित मैथिली सीतेला पूर्वी नांगर धरून शेत नांगरणाऱ्या जनकाने भूमीतून उचलले होते.
7.98.8
तस्मान्निर्यात्यतां सीता विवरं वा प्रयच्छ मे ।
पाताले नाकपृष्ठे वा वसेयं सहितस्तया ॥ ७.९८.८ ॥
म्हणून सीतेला परत कर, किंवा मला एक भेग दे; मी तिच्यासह पाताळात किंवा स्वर्गाच्या पृष्ठभागावर वास करेन.
7.98.9
आनय त्वं हि तां सीतां मत्तो ऽहं मैथिलीकृते ।
न मे दास्यसि चेत्सीतां यथारूपां महीतले ॥ ७.९८.९ ॥
तू तिला माझ्याकडून घेऊन ये; मैथिलीसाठी मी आहे. तू मला सीतेला तिच्याच रूपात पृथ्वीवर परत दिले नाहीस तर...
7.98.10
सपर्वतवनां कृत्स्नां विधमिष्यामि ते स्थितम् ।
नाशयिष्याम्यहं भूमिं सर्वमापो भवत्विह ॥ ७.९८.१० ॥
पर्वत आणि वनांसह संपूर्ण पृथ्वीला, तू उभा आहेस त्या जागेलाही मी चूर्ण करीन. मी ही भूमी नष्ट करीन; इथे सर्वकाही पाणी होऊ दे.
7.98.11
एवं ब्रुवाणे काकुत्स्थे क्रोधशोकसमन्विते ।
ब्रह्मा सुरगणैः सार्धमुवाच रघुनन्दनम् ॥ ७.९८.११ ॥
काकुत्स्थ (राम) क्रोध आणि शोकाने भरलेले असताना असे बोलत होते, तेव्हा ब्रह्मदेव देवगणांसह रघुनंदनाला म्हणाले.
7.98.12
राम राम न सन्तापं कर्तुमर्हसि सुव्रत ।
स्मर त्वं पूर्वकं भावं मन्त्रं चामित्रकर्शन ॥ ७.९८.१२ ॥
राम, राम, हे सुव्रता, तू संताप करू नकोस. हे शत्रूंना पीडा देणाऱ्या, तुझे पूर्वीचे स्वरूप आणि तुझा मंत्र आठव.
7.98.13
न खलु त्वां महाबाहो स्मारयेयमनुत्तमम् ।
इमं मुहूर्तं दुर्धर्ष स्मर त्वं जन्म वैष्णवम् ॥ ७.९८.१३ ॥
हे महाबाहो, मी तुला हे परम स्मरण करून देऊ इच्छित नाही. हे दुर्धर्षा, या क्षणाचे स्मरण कर—तुझा वैष्णव जन्म स्मरण कर.
7.98.14
सीता हि विमला साध्वी तव पूर्वपरायणा ।
नागलोकं सुखं प्रायात्त्वदाश्रयतपोबलात् ॥ ७.९८.१४ ॥
सीता खरोखर निर्मल आणि साध्वी आहे; पूर्वीपासूनच ती तुला समर्पित होती. तुझा आश्रय घेतलेल्या तपोबलाने ती सुखाने नागलोकात गेली.
7.98.15
स्वर्गे ते सङ्गमो भूयो भविष्यति न संशयः ।
अस्यास्तु परिषन्मध्ये यद्ब्रवीमि निबोध तत् ॥ ७.९८.१५ ॥
स्वर्गात तुझा तिच्याशी पुन्हा संगम होईल, यात शंका नाही. पण या सभेमध्ये मी जे सांगतो ते ऐक.
7.98.16
एतदेव हि काव्यं ते काव्यानामुत्तमं श्रुतम् ।
सर्वं विस्तरतो राम व्याख्यास्यति न संशयः ॥ ७.९८.१६ ॥
हेच तुझे काव्य आहे; काव्यांमध्ये उत्तम म्हणून ऐकले गेले आहे. हे राम, याचे सर्व विस्ताराने व्याख्यान होईल; यात शंका नाही.
7.98.17
जन्मप्रभृति ते वीर सुखदुःखोपसेवनम् ।
भविष्यदुत्तरं चेह सर्वं वाल्मीकिना कृतम् ॥ ७.९८.१७ ॥
हे वीरा, तुझ्या जन्मापासून सुखदुःखांचा अनुभव आणि पुढे जे घडणार ते—हे सर्व येथे वाल्मीकींनी रचले आहे.
7.98.18
आदिकाव्यमिदं राम त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
नह्यन्यो ऽर्हति काव्यानां यशोभाग्राघवादृते ॥ ७.९८.१८ ॥
हे राम, हे आदिकाव्य सर्व तुझ्यातच प्रतिष्ठित आहे. हे राघवा, तुझ्याशिवाय दुसरा कोणी काव्यांच्या यशाचा अधिकारी नाही.
7.98.19
श्रुतं ते पूर्वमेतद्धि मया सर्वं सुरैः सह ।
दिव्यमद्भुतरूपं च सत्यवाक्यमनावृतम् ॥ ७.९८.१९ ॥
हे राम, हे सर्व तू पूर्वी माझ्याकडून आणि देवांसह ऐकले आहेस. हे दिव्य, अद्भुत रूप असलेले, सत्यवचनांनी युक्त आणि अनावृत आहे.
7.98.20
स त्वं पुरुषशार्दूल धर्मेण सुसमाहितः ।
शेषं भविष्यं काकुत्स्थ काव्यं रामायणं शृणु ॥ ७.९८.२० ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, धर्मात सुस्थिर असलेल्या तू, हे काकुत्स्थ, भविष्याचा शेष भाग असलेले हे रामायण काव्य ऐक.
7.98.21
उत्तरं नाम काव्यस्य शेषमत्र महायशः ।
तच्छृणुष्व महातेज ऋषिभिः सार्धमुत्तमम् ॥ ७.९८.२१ ॥
हे महायशस्वी, या काव्याचा उर्वरित शेवटचा भाग 'उत्तर' नावाचा आहे. हे महातेजस्वी, ऋषींसह तो उत्तम भाग ऐक.
7.98.22
न खल्वन्येन काकुत्स्थ श्रोतव्यमिदमुत्तमम् ।
परमम् ऋषिणा वीर त्वयैव रघुनन्दन ॥ ७.९८.२२ ॥
हे काकुत्स्थ वंशजा, हा उत्तम आणि परम भाग दुसऱ्या कोणीही ऐकू नये. हे वीरा, हे रघुनंदना, ऋषी आणि तू यांनीच हा ऐकावा.
7.98.23
एतावदुक्त्वा वचनं ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः ।
जगाम त्रिदिवं देवो देवैः सह सबान्धवैः ॥ ७.९८.२३ ॥
एवढे बोलून त्रिभुवनाचा स्वामी ब्रह्मदेव देव आणि बांधवांसह स्वर्गाला निघून गेला.
7.98.24
ये च तत्र महात्मान ऋषयो ब्राह्मलौकिकाः ।
ब्रह्मणा समनुज्ञाता न्यवर्तन्त महौजसः ।
उत्तरं श्रोतुमनसो भविष्यं यच्च राघवे ॥ ७.९८.२४ ॥
तेथे असलेले ब्रह्मलोकातील जे महात्मे ऋषी होते, ते ब्रह्मदेवाची अनुमती मिळवून परतले. उत्तर भाग आणि राघवाविषयीचे भविष्य ऐकण्याची इच्छा असलेले ते महातेजस्वी होते.
7.98.25
ततो रामः शुभां वाणीं देवदेवस्य भाषिताम् ।
श्रुत्वा परमतेजस्वी वाल्मीकिमिदमब्रवीत् ॥ ७.९८.२५ ॥
तेव्हा परमतेजस्वी रामांनी देवदेवांनी उच्चारलेली ती शुभ वाणी ऐकून वाल्मीकींना हे म्हटले.
7.98.26
भगवन् श्रोतुमनस ऋषयो ब्राह्मलौकिकाः ।
भविष्यदुत्तरं यन्मे श्वोभूते सम्प्रवर्तताम् ॥ ७.९८.२६ ॥
हे भगवन्! ब्रह्मलोक आणि लौकिक ऋषी ऐकू इच्छितात; माझे भविष्यातील उत्तरकथन उद्यापासून सुरू होवो.
7.98.27
एवं विनिश्चयं कृत्वा सम्प्रगृह्य कुशीलवौ ।
तं जनौघं विसृज्याथ पर्णशालामुपागमत् ।
तामेव शोचतः सीतां सा व्यतीयाय शर्वरी ॥ ७.९८.२७ ॥
असा निश्चय करून, कुश-लवांना सोबत घेऊन, त्या जनसमूहाला निरोप देऊन ते पर्णशालेत गेले. सीतेसाठी शोक करीत ती रात्र सरली.