ऋग्वेद · सूक्त 10.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.117.1
न वा उ॑ दे॒वाः क्षुध॒मिद्व॒धं द॑दुरु॒ताशि॑त॒मुप॑ गच्छन्ति मृ॒त्यवः॑ ।
उ॒तो र॒यिः पृ॑ण॒तो नोप॑ दस्यति उ॒तापृ॑णन्मर्डि॒तारं॒ न वि॑न्दते ॥
देवांनी भुकेल्याला मृत्यू दिला नाही, आणि जेवणाऱ्यालाही नाही. मृत्यू त्याच्याकडे येतात. दात्याचे धन नष्ट होत नाही; न देणारा सुखदात्याला शोधत नाही.
10.117.2
य आ॒ध्राय॑ चकमा॒नाय॑ पि॒त्वो अन्न॑वा॒न्त्सन्र॑फि॒तायो॑पज॒ग्मुषे॑ ।
स्थि॒रं मनः॑ कृणु॒ते सेव॑ते पु॒रोतो चि॒त्स म॑र्डि॒तारं॒ न वि॑न्दते ॥
स्थिर आणि पेयासाठी आलेल्या दरिद्री माणसाला अन्नवान असताना जो देतो, तो आपले मन स्थिर करतो व त्याची सेवा करतो; पूर्वीही आणि आताही तो सुखदात्याला मिळवतो.
10.117.3
स इद्भो॒जो यो गृ॒हवे॒ ददा॑ति॒ अन्न॑कामाय॒ चर॑ते कृ॒शाय॑ ।
अर॑मस्मै भवति॒ याम॑हूतौ उ॒ताप॒रीषु॑ कृणुते॒ सखा॑यम् ॥
गृहस्थाला आणि अन्नाच्या शोधात फिरणाऱ्या दुर्बलाला जो देतो तोच खरा भोजनदाता. त्याला हाक मारल्यावर मदत मिळते; स्त्रियांमध्ये तो मित्र निर्माण करतो.
10.117.4
न स सखा॒ यो न ददा॑ति॒ सख्ये॑ सचा॒भुवे॒ सच॑मानाय पि॒त्वः ।
अपा॑स्मा॒त्प्रेया॒न्न तदोको॑ अस्ति पृ॒णन्त॑म॒न्यमर॑णं चिदिच्छेत् ॥
जो मित्राला देत नाही तो खरा मित्र नाही; जवळ बसून पेय वाटून घेणाऱ्या सोबत्यालाही जो देत नाही तोही तसाच. त्याच्यापासून ते दूर जावो; त्याचे घर त्याचे राहू नये. जो भरतो त्याला आणि दुसऱ्या दरिद्रीला तो शोधो.
10.117.5
पृ॒णी॒यादिन्नाध॑मानाय॒ तव्या॒न्द्राघी॑यांस॒मनु॑ पश्येत॒ पन्था॑म् ।
ओ हि वर्त॑न्ते॒ रथ्ये॑व च॒क्रान्यम॑न्य॒मुप॑ तिष्ठन्त॒ रायः॑ ॥
मदत मागणाऱ्याला एकाने भरावे; बलवानाने दूरचा मार्ग पाहावा. रथाची चाके फिरतात तसे धन एकापाठोपाठ परत येऊन स्थिर राहते.
10.117.6
मोघ॒मन्नं॑ विन्दते॒ अप्र॑चेताः स॒त्यं ब्र॑वीमि व॒ध इत्स तस्य॑ ।
नार्य॒मणं॒ पुष्य॑ति॒ नो सखा॑यं॒ केव॑लाघो भवति केवला॒दी ॥
अज्ञानी माणसाला व्यर्थ अन्न मिळते; खरे सांगतो, तो नाशकच आहे. तो अर्यम्याच्या मित्राला पोसत नाही, मित्रालाही पोसत नाही; एकटा खाणारा अपराधी ठरतो.
10.117.7
कृ॒षन्नित्फाल॒ आशि॑तं कृणोति॒ यन्नध्वा॑न॒मप॑ वृङ्क्ते च॒रित्रैः॑ ।
वद॑न्ब्र॒ह्माव॑दतो॒ वनी॑यान्पृ॒णन्ना॒पिरपृ॑णन्तम॒भि ष्या॑त् ॥
नांगराने नांगरणी करणारा अन्न निर्माण करतो; आपल्या कर्मांनी तो मार्ग मोकळा करतो. बोलणाऱ्या ब्रह्मापेक्षाही तो अधिक समर्थ आहे; दाता न देणाऱ्याविरुद्ध उभा राहो.
10.117.8
एक॑पा॒द्भूयो॑ द्वि॒पदो॒ वि च॑क्रमे द्वि॒पात्त्रि॒पाद॑म॒भ्ये॑ति प॒श्चात् ।
चतु॑ष्पादेति द्वि॒पदा॑मभिस्व॒रे स॒म्पश्य॑न्प॒ङ्क्तीरु॑प॒तिष्ठ॑मानः ॥
एकपाद द्विपादांपेक्षा अधिक विविध दिशांना चालला; द्विपाद त्रिपादाकडे जातो, मागून येतो. चतुष्पाद सोमाभिषवात द्विपादांजवळ येतो, रांगांकडे पाहत जवळ उभा राहतो.
10.117.9
स॒मौ चि॒द्धस्तौ॒ न स॒मं वि॑विष्टः सम्मा॒तरा॑ चि॒न्न स॒मं दु॑हाते ।
य॒मयो॑श्चि॒न्न स॒मा वी॒र्या॑णि ज्ञा॒ती चि॒त्सन्तौ॒ न स॒मं पृ॑णीतः ॥
दोन्ही हातही समानपणे प्रवेश करत नाहीत; दोन्ही माताही समानपणे दूध काढत नाहीत. जुळे यम-यमीचे बळही सारखे नाही; नातेवाईक असूनही ते समानपणे पोषण करत नाहीत.