उपनिषद् · Bṛhadāraṇyaka 5.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 5.2.1
(दमदानदयेति त्रिकोपदेशब्राह्मणम्)
त्रयाः प्राजापत्याः प्रजापतौ पितरि ब्रह्मचर्यमूषुः ।
देवा मनुष्या असुराः ।
उषित्वा ब्रह्मचर्यं देवा ऊचुर्ब्रवीतु नो भवानिति ।
तेभ्यो हैतदक्षरमुवाच द इति ।
व्यज्ञासिष्टा३ इति ।
व्यज्ञासिष्मेति होचुः ।
दाम्यतेति न आत्थेति ।
ओमिति होवाच व्यज्ञासिष्टेति ॥ ५.२.१ ॥
यह दम, दान और दया का त्रिक उपदेश ब्राह्मण है। तीनों प्रजापति के पुत्र — देव, मनुष्य और असुर — प्रजापति पिता के पास ब्रह्मचर्य में रहे। ब्रह्मचर्य पूरा करके देवताओं ने कहा, "भगवन, हमें उपदेश दीजिए।" उन्हें उसने एक अक्षर कहा, "द"। "क्या तुम समझे?" "हाँ, हम समझ गए," उन्होंने कहा। "आप कहते हैं कि दमन करो।" "हाँ," उसने कहा, "तुम समझ गए।"
Bṛhadāraṇyaka 5.2.2
अथ हैनं मनुष्या ऊचुर्ब्रवीतु नो भवानिति ।
तेभ्यो हैतदेवाक्षरमुवाच द इति ।
व्यज्ञासिष्टा३ इति ।
व्यज्ञासिष्मेति होचुः ।
दत्तेति न आत्थेति ।
ओमिति होवाच व्यज्ञासिष्टेति ॥ ५.२.२ ॥
फिर मनुष्यों ने उससे कहा, "भगवन, हमें उपदेश दीजिए।" उसने उन्हें भी वही एक अक्षर "द" कहा। "क्या तुम समझे?" "हाँ, हम समझ गए," उन्होंने कहा। "आप कहते हैं कि दो।" "हाँ," उसने कहा, "तुम समझ गए।"
Bṛhadāraṇyaka 5.2.3
अथ हैनमसुरा ऊचुर्ब्रवीतु नो भवानिति ।
तेभ्यो हैतदेवाक्षरमुवाच द इति ।
व्यज्ञासिष्टा३ इति ।
व्यज्ञासिष्मेति होचुः ।
दयध्वमिति न आत्थेति ।
ओमिति होवाच व्यज्ञासिष्टेति ।
तदेतदेवैषा दैवी वागनुवदति स्तनयित्नुर्द द द इति ।
दम्यत दत्त दयध्वमिति ।
तदेतत्त्रयं शिक्षेद्दमं दानं दयामिति ॥ ५.२.३ ॥
फिर असुरों ने उससे कहा, "भगवन, हमें उपदेश दीजिए।" उसने उन्हें भी वही एक अक्षर "द" कहा। "क्या तुम समझे?" "हाँ, हम समझ गए," उन्होंने कहा। "आप कहते हैं कि दया करो।" "हाँ," उसने कहा, "तुम समझ गए।" वही दैवी वाणी, गर्जने वाला बादल, "द द द" दोहराती है: दमन करो, दो, दया करो। इसलिए इन तीनों — दम, दान और दया — की शिक्षा लेनी चाहिए।