ઉપનિષદો · Bṛhadāraṇyaka 5.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 5.5.1
(सत्यस्य ब्रह्मणः स्तुतिब्राह्मणम् )
आप एवेदमग्र आसुः ।
ता आपः सत्यमसृजन्त ।
सत्यं ब्रह्म ।
ब्रह्म प्रजापतिम् ।
प्रजापतिर्देवान् ।
ते देवाः सत्यमेवोपासते ।
तदेतत्त्र्यक्षरं सतियमिति स इत्येकमक्षरम् ।
तीत्येकमक्षरम् ।
यमित्येकमक्षरम् ।
प्रथमोत्तमे अक्षरे सत्यं मध्यतोऽनृतम् ।
तदेतदनृतमुभयतः सत्येन परिगृहीतम् ।
सत्यभूयमेव भवति ।
नैवंविद्वांसमनृतं हिनस्ति ॥ ५.५.१ ॥
આરંભે આ સર્વ કેવળ જળ જ હતું. તે જળોએ સત્યનું સર્જન કર્યું. સત્ય જ બ્રહ્મ છે. બ્રહ્મે પ્રજાપતિનું સર્જન કર્યું. પ્રજાપતિએ દેવોનું સર્જન કર્યું. તે દેવો કેવળ સત્યની જ ઉપાસના કરે છે. આ ત્રણ અક્ષરવાળું છે: 'સતિ-યમ'. 'સ' એક અક્ષર, 'તિ' એક અક્ષર, 'યમ' એક અક્ષર. પહેલો અને છેલ્લો અક્ષર સત્ય; વચ્ચેનો અક્ષર અસત્ય. તે અસત્ય બંને બાજુએ સત્યથી ઘેરાયેલું છે. તે સત્યથી જ વધુ ભરપૂર બને છે. આ રીતે જાણનારને અસત્ય હાનિ પહોંચાડતું નથી.
Bṛhadāraṇyaka 5.5.2
तद्यत्तत्सत्यमसौ स आदित्यः ।
य एष एतस्मिन्मण्डले पुरुषो यश्चायं दक्षिणेऽक्षन् पुरुषस्तावेतावन्योऽन्यस्मिन् प्रतिष्ठितौ ।
रश्मिभिरेषोऽस्मिन् प्रतिष्ठितः प्राणैरयममुष्मिन् ।
स यदोत्क्रमिष्यन् भवति शुद्धमेवैतन्मण्डलं पश्यति ।
नैनमेते रश्मयः प्रत्यायन्ति ॥ ५.५.२ ॥
જે તે સત્ય છે, તે જ આદિત્ય છે. આ મંડળમાંનો પુરુષ અને જમણી આંખમાંનો પુરુષ - આ બંને એકબીજામાં પ્રતિષ્ઠિત છે. આ કિરણો વડે તેનામાં, અને આ પ્રાણો વડે તે મંડળમાં પ્રતિષ્ઠિત છે. જ્યારે તે પ્રયાણ કરવાનો હોય છે, ત્યારે આ શુદ્ધ મંડળને જ જુએ છે. આ કિરણો તેની પાસે પાછાં ફરતાં નથી.
Bṛhadāraṇyaka 5.5.3
य एष एतस्मिन्मण्डले पुरुषस्तस्य भूरिति शिरः ।
एकं शिर एकमेतदक्षरम् ।
भुव इति बाहू ।
द्वौ बाहू द्वे एते अक्षरे ।
स्वरिति प्रतिष्ठा ।
द्वे प्रतिष्ठे द्वे एते अक्षरे ।
तस्योपनिषदहरिति ।
हन्ति पाप्मानं जहाति च य एवं वेद ॥ ५.५.३ ॥
આ મંડળના પુરુષનું 'ભૂઃ' માથું છે. માથું એક, આ એક અક્ષર. 'ભુવઃ' તેના હાથ છે. હાથ બે, આ બે અક્ષરો. 'સ્વઃ' તેની પ્રતિષ્ઠા છે. પ્રતિષ્ઠા બે, આ બે અક્ષરો. તેનું ઉપનિષદ 'અહઃ' છે. આ રીતે જાણનાર પાપનો નાશ કરે છે અને ત્યાગે છે.
Bṛhadāraṇyaka 5.5.4
योऽयं दक्षिणेऽक्षन् पुरुषस्तस्य भूरिति शिरः ।
एकं शिर एकमेतदक्षरम् ।
भुव इति बाहू ।
द्वौ बाहू द्वे एते अक्षरे ।
स्वरिति प्रतिष्ठा ।
द्वे प्रतिष्ठे द्वे एते अक्षरे ।
तस्योपनिषदहमिति ।
हन्ति पाप्मानं जहाति च य एवं वेद ॥ ५.५.४ ॥
જમણી આંખમાં રહેલા આ પુરુષનું માથું 'ભૂઃ' છે. એક માથું, આ એક અક્ષર છે. 'ભુવઃ' તેના બે હાથ છે. બે હાથ, આ બે અક્ષર છે. 'સ્વઃ' તેનો આધાર છે. બે આધાર, આ બે અક્ષર છે. તેનું રહસ્ય 'અહમ્' છે. જે આ રીતે જાણે છે, તે પાપનો નાશ કરે છે અને તેને ત્યજે છે.