અથર્વવેદ · સૂક્ત 10.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.2.1
केन पार्ष्णी आभृते पूरुषस्य केन मांसं संभृतं केन गुल्फौ ।
केनाङ्गुलीः पेशनीः केन खानि केनोच्छ्लङ्खौ मध्यतः कः प्रतिष्ठाम् ॥ १०.२.१ ॥
પુરુષની એડીઓ શેનાથી જોડાઈ, શેનાથી માંસ ભરાયું, શેનાથી ઘૂંટીઓ; શેનાથી આંગળીઓ, કોમળ અંગો, શેનાથી છિદ્રો, શેનાથી બે ઊંચા ભાગો, મધ્યમાં કોણે આધાર મૂક્યો?
10.2.2
कस्मान् नु गुल्फावधरावकृण्वन्न् अष्ठीवन्तावुत्तरौ पूरुषस्य ।
जङ्घे निर्ऋत्य न्यदधुः क्व स्विज्जानुनोः संधी क उ तच्चिकेत ॥ १०.२.२ ॥
તેઓએ શેમાંથી પુરુષના ઘૂંટીઓ નીચે અને ઘૂંટણ ઉપર બનાવ્યા? નિર્ઋતિમાંથી જાંઘો મૂકી; ઘૂંટણના સાંધા ક્યાં છે? આ કોણ જાણે છે?
10.2.3
चतुष्टयं युजते संहितान्तं जानुभ्यामूर्ध्वं शिथिरं कबन्धम् ।
श्रोणी यदूरू क उ तज्जजान याभ्यां कुसिन्धं सुदृढं बभूव ॥ १०.२.३ ॥
ચાર અંગોનો સમૂહ જોડાય છે; ઘૂંટણથી ઉપર ઢીલું ધડ. કૂલ્હા અને જાંઘો કોણે ઉત્પન્ન કર્યા? જેનાથી કુસિન્ધ (કમરનું માળખું) અતિ દૃઢ થયું, તે કોણે બનાવ્યું?
10.2.4
कति देवाः कतमे त आसन् य उरो ग्रीवाश्चिक्युः पुरुषस्य ।
कति स्तनौ व्यदधुः कः कफोदौ कति स्कन्धान् कति पृष्टीरचिन्वन् ॥ १०.२.४ ॥
પુરુષની છાતી અને ગરદન જેમણે ગોઠવી તે દેવો કેટલા અને કોણ હતા? કેટલા સ્તન મૂક્યા, કોણે કફોદ (ખભાનાં હાડકાં) મૂક્યા? કેટલા ખભા અને કેટલી પાંસળીઓ ગોઠવી?
10.2.5
को अस्य बाहू समभरद्वीर्यां करवादिति ।
अंसौ को अस्य तद्देवः कुसिन्धे अध्या दधौ ॥ १०.२.५ ॥
તેના બાહુ કોણે ધારણ કર્યા, "વીર્યથી કરીશ" એમ વિચારીને? કયા દેવે તેના ખભા લઈને કુસિન્ધ પર મૂક્યા?
10.2.6
कः सप्त खानि वि ततर्द शीर्षणि कर्णाविमौ नासिके चक्षणी मुखम् ।
येषां पुरुत्रा विजयस्य मह्ननि चतुष्पादो द्विपदो यन्ति यामम् ॥ १०.२.६ ॥
માથામાં સાત છિદ્રો કોણે પાડ્યાં? બે કાન, આ બે નસકોરાં, બે આંખો, મુખ. જેના મહાન વિજય-કાર્યોથી ચાર પગવાળાં અને બે પગવાળાં પ્રાણીઓ અનેક સ્થળે પોતાના માર્ગે જાય છે, તે કોણ?
10.2.7
हन्वोर्हि जिह्वामदधात्पुरूचीमधा महीमधि शिश्राय वाचम् ।
स आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तरपो वसानः क उ तच्चिकेत ॥ १०.२.७ ॥
બે જડબાંમાં તેણે અનેક દિશાએ ફરતી જીભ મૂકી; તે મહાન વાણી પર તે સ્થિત થયો. પાણીનાં વસ્ત્ર ધારણ કરી તે લોકો વચ્ચે ફરે છે. તેને ખરેખર કોણ જાણે છે?
10.2.8
मस्तिष्कमस्य यतमो ललाटं ककाटिकां प्रथमो यः कपालम् ।
चित्वा चित्यं हन्वोः पूरुषस्य दिवं रुरोह कतमः स देवः ॥ १०.२.८ ॥
એના મગજ, કપાળ, ડોકનો પાછળનો ભાગ, પહેલાં ખોપરી — આ કોણે બનાવ્યાં? પુરુષના બે જડબામાં ચિત્ય (યજ્ઞવેદી) ચણીને સ્વર્ગે ચડેલો તે દેવ કોણ?
10.2.9
प्रियाप्रियाणि बहुला स्वप्नं संबाधतन्द्र्यः ।
आनन्दान् उग्रो नन्दांश्च कस्माद्वहति पूरुषः ॥ १०.२.९ ॥
ઘણી પ્રિય અને અપ્રિય વસ્તુઓ, સ્વપ્ન, પીડાદાયક તંદ્રા — આનંદ અને સુખને ઉગ્ર પુરુષ કયા કારણે ધારણ કરે છે?
10.2.10
आर्तिरवर्तिर्निर्ऋतिः कुतो नु पुरुषेऽमतिः ।
राद्धिः समृद्धिरव्यृद्धिर्मतिरुदितयः कुतः ॥ १०.२.१० ॥
પીડા, વિમુખતા, વિનાશ — આ પુરુષમાં ક્યાંથી આવ્યાં? અબુદ્ધિ, સફળતા, સમૃદ્ધિ, ન ઘટતી વૃદ્ધિ, બુદ્ધિ અને ઉદય — આ ક્યાંથી?
10.2.11
को अस्मिन्न् आपो व्यदधात्विषूवृतः पुरूवृतः सिन्धुसृत्याय जाताः ।
तीव्रा अरुणा लोहिनीस्ताम्रधूम्रा ऊर्ध्वा अवाचीः पुरुषे तिरश्चीः ॥ १०.२.११ ॥
આ પુરુષમાં કોણે પાણી મૂક્યાં? બાણના દંડની જેમ વીંટળાયેલાં, ઘણાં વીંટળાયેલાં, નદીઓના વહેવા માટે જન્મેલાં. તીવ્ર, લાલ, રક્તવર્ણાં, તાંબા-ધુમાડાના રંગનાં, ઉપર જનારાં, નીચે જનારાં, પુરુષમાં આડાં વહેનારાં.
10.2.12
को अस्मिन् रूपमदधात्को मह्मानं च नाम च ।
गातुं को अस्मिन् कः केतुं कश्चरित्रानि पूरुषे ॥ १०.२.१२ ॥
આ પુરુષમાં કોણે રૂપ મૂક્યું? મહિમા અને નામ કોણે મૂક્યાં? આમાં માર્ગ કોણે મૂક્યો, ચિહ્ન કોણે, પુરુષમાં કર્મગતિઓ કોણે મૂકી?
10.2.13
को अस्मिन् प्राणमवयत्को अपानं व्यानमु ।
समानमस्मिन् को देवोऽधि शिश्राय पूरुषे ॥ १०.२.१३ ॥
આ પુરુષમાં કોણે પ્રાણ વણ્યો? અપાન અને વ્યાન કોણે? આમાં સમાન, પુરુષ પર કયા દેવે આશ્રય લીધો?
10.2.14
को अस्मिन् यज्ञमदधादेको देवोऽधि पूरुषे ।
को अस्मिन्त्सत्यं कोऽनृतं कुतो मृत्युः कुतोऽमृतम् ॥ १०.२.१४ ॥
આ પુરુષમાં કોણે યજ્ઞ મૂક્યો? એક દેવે પુરુષ પર. આમાં સત્ય કોણે, અસત્ય કોણે મૂક્યું? મૃત્યુ ક્યાંથી, અમૃત ક્યાંથી?
10.2.15
को अस्मै वासः पर्यदधात्को अस्यायुरकल्पयत् ।
बलं को अस्मै प्रायच्छत्को अस्याकल्पयज्जवम् ॥ १०.२.१५ ॥
કોણે એને વસ્ત્ર પહેરાવ્યું? કોણે એનું આયુષ્ય ઘડ્યું? કોણે એને બળ આપ્યું? કોણે એનો વેગ ઘડ્યો?
10.2.16
केनापो अन्वतनुत केनाहरकरोद्रुचे ।
उषसं केनान्वैन्द्ध केन सायंभवं ददे ॥ १०.२.१६ ॥
કોનાથી પાણી ફેલાયાં? કોનાથી દિવસ પ્રકાશ માટે બનાવ્યો? કોનાથી ઉષાને પ્રજ્વલિત કરી? કોનાથી સાયંભવને ધારણ કર્યો?
10.2.17
को अस्मिन् रेतो न्यदधात्तन्तुरा तायतामिति ।
मेधां को अस्मिन्न् अध्यौहत्को बाणं को नृतो दधौ ॥ १०.२.१७ ॥
કોણે આમાં રેતસ્ મૂક્યું, તંતુ વિસ્તરે એ માટે? કોણે આમાં મેધાને ખેંચી? કોણે બાણને, કોણે નર્તકને ધારણ કર્યો?
10.2.18
केनेमां भूमिमौर्णोत्केन पर्यभवद्दिवम् ।
केनाभि मह्ना पर्वतान् केन कर्माणि पुरुषः ॥ १०.२.१८ ॥
કોનાથી આ ભૂમિને આવરી, કોનાથી દ્યુલોકને પાર કર્યો? કોનાથી પોતાની મહિમાથી પર્વતોને, કોનાથી કર્મોને પુરુષે?
10.2.19
केन पर्जन्यमन्वेति केन सोमं विचक्षणम् ।
केन यज्ञं च श्रद्धां च केनास्मिन् निहितं मनः ॥ १०.२.१९ ॥
કોનાથી પર્જન્યને અનુસરે, કોનાથી સર્વદર્શી સોમને? કોનાથી યજ્ઞ અને શ્રદ્ધા, કોનાથી આમાં મન સ્થાપિત?
10.2.20
केन श्रोत्रियमाप्नोति केनेमं परमेष्ठिनम् ।
केनेममग्निं पूरुषः केन संवत्सरं ममे ॥ १०.२.२० ॥
કોનાથી શ્રોત્રિયને પામે, કોનાથી આ પરમેષ્ઠીને? કોનાથી આ અગ્નિને પુરુષ, કોનાથી સંવત્સરને માપે?
10.2.21
ब्रह्म श्रोत्रियमाप्नोति ब्रह्मेमं परमेष्ठिनम् ।
ब्रह्मेममग्निं पूरुषो ब्रह्म संवत्सरं ममे ॥ १०.२.२१ ॥
બ્રહ્મથી શ્રોત્રિયને પામે, બ્રહ્મથી આ પરમેષ્ઠીને. બ્રહ્મથી આ અગ્નિને પુરુષ, બ્રહ્મથી સંવત્સરને માપે.
10.2.22
केन देवामनु क्षियति केन दैवजनीर्विशः ।
केनेदमन्यन् नक्षत्रं केन सत्क्षत्रमुच्यते ॥ १०.२.२२ ॥
કોનાથી દેવોમાં વસે, કોનાથી દૈવજનોની પ્રજાઓ? કોનાથી આ બીજું નક્ષત્ર, કોનાથી સત્ય ક્ષત્ર કહેવાય છે?
10.2.23
ब्रह्म देवामनु क्षियति ब्रह्म दैवजनीर्विशः ।
ब्रह्मेदमन्यन् नक्षत्रं ब्रह्म सत्क्षत्रमुच्यते ॥ १०.२.२३ ॥
બ્રહ્મ દેવોમાં વસે છે; બ્રહ્મ દૈવજનોની પ્રજાઓમાં વસે છે. બ્રહ્મ આ બીજા નક્ષત્રમાં છે; બ્રહ્મને સત્ય ક્ષત્ર કહેવામાં આવે છે.
10.2.24
केनेयं भूमिर्विहिता केन द्यौरुत्तरा हिता ।
केनेदमूर्ध्वं तिर्यक्चान्तरिक्षं व्यचो हितम् ॥ १०.२.२४ ॥
આ પૃથ્વી શાના દ્વારા સ્થાપિત છે? શાના દ્વારા ઉપરનો દ્યુલોક સ્થિર છે? ઊંચે, તિરછા ફેલાયેલું આ અંતરિક્ષ શાના દ્વારા વિસ્તૃત રાખવામાં આવ્યું છે?
10.2.25
ब्रह्मणा भूमिर्विहिता ब्रह्म द्यौरुत्तरा हिता ।
ब्रह्मेदमूर्ध्वं तिर्यक्चान्तरिक्षं व्यचो हितम् ॥ १०.२.२५ ॥
બ્રહ્મ દ્વારા આ પૃથ્વી સ્થાપિત છે; બ્રહ્મ દ્વારા ઉપરનો દ્યુલોક સ્થિર છે. બ્રહ્મ દ્વારા જ ઊંચે, તિરછા ફેલાયેલું આ અંતરિક્ષ વિસ્તૃત રાખવામાં આવ્યું છે.
10.2.26
मूर्धानमस्य संसीव्याथर्वा हृदयं च यत् ।
मस्तिष्कादूर्ध्वः प्रैरयत्पवमानोऽधि शीर्षतः ॥ १०.२.२६ ॥
અથર્વાએ આનું માથું સીવીને જોડ્યું, અને જે હૃદય છે તે પણ. મસ્તિષ્કમાંથી ઉપરની તરફ, માથા ઉપરથી, પવમાને (પ્રાણને) આગળ પ્રેરિત કર્યો.
10.2.27
तद्वा अथर्वणः शिरो देवकोशः समुब्जितः ।
तत्प्राणो अभि रक्षति शिरो अन्नमथो मनः ॥ १०.२.२७ ॥
તે અથર્વાનું માથું છે — દેવોનો કોશ, સંપૂર્ણ રીતે બંધ કરાયેલો. તેનું પ્રાણ રક્ષણ કરે છે — માથું, અન્ન અને મનનું.
10.2.28
ऊर्ध्वो नु सृष्टा३ तिर्यङ्नु सृष्टा३ सर्वा दिशः पुरुष आ बभूवा३ ।
पुरं यो ब्रह्मणो वेद यस्याः पुरुष उच्यते ॥ १०.२.२८ ॥
ઊંચે અને તિરછે સર્જાઈને — બધી દિશાઓમાં પુરુષ જ થયો. જે બ્રહ્મનું પુર જાણે છે; જે પુરને 'પુરુષ' કહેવાય છે તેને.
10.2.29
यो वै तां ब्रह्मणो वेदामृतेनावृतां पुरम् ।
तस्मै ब्रह्म च ब्राह्माश्च चक्षुः प्राणं प्रजां ददुः ॥ १०.२.२९ ॥
બ્રહ્મના અમૃતથી આવૃત્ત એ પુરીને જે જાણે છે, તેને બ્રહ્મ, બ્રાહ્મણો, ચક્ષુ, પ્રાણ અને પ્રજા આપે છે.
10.2.30
न वै तं चक्षुर्जहाति न प्राणो जरसः पुरा ।
पुरं यो ब्रह्मणो वेद यस्याः पुरुष उच्यते ॥ १०.२.३० ॥
ઘડપણ પહેલાં તેને ચક્ષુ છોડતી નથી, પ્રાણ પણ છોડતો નથી. પુરુષ કહેવાતી બ્રહ્મની એ પુરીને જે જાણે છે (તે ધન્ય).
10.2.31
अष्टाचक्रा नवद्वारा देवानां पूरयोध्या ।
तस्यां हिरण्ययः कोशः स्वर्गो ज्योतिषावृतः ॥ १०.२.३१ ॥
આઠ ચક્રો અને નવ દ્વારવાળી, દેવતાઓની અજેય પુરી એ છે. તેમાં સુવર્ણમય કોષ છે; તે પ્રકાશથી આવૃત્ત સ્વર્ગ છે.
10.2.32
तस्मिन् हिरण्यये कोशे त्र्यरे त्रिप्रतिष्ठिते ।
तस्मिन् यद्यक्षमात्मन्वत्तद्वै ब्रह्मविदो विदुः ॥ १०.२.३२ ॥
ત્રણ આરા ધરાવતા, ત્રણ આધારો પર સ્થિત તે સુવર્ણ કોષમાં આત્મા સહિતનો જે યક્ષ છે, તેને બ્રહ્મજ્ઞો જાણે છે.
10.2.33
प्रभ्राजमानां हरिणीं यशसा संपरीवृताम् ।
पुरं हिरण्ययीं ब्रह्मा विवेशापराजिताम् ॥ १०.२.३३ ॥
ચમકતી, હરિણી સમાન સુવર્ણવર્ણી, કીર્તિથી સંપૂર્ણ આવૃત્ત, સુવર્ણમયી, અપરાજિત એ પુરીમાં બ્રહ્મે પ્રવેશ કર્યો.