ଅଥର୍ବବେଦ · ସୂକ୍ତ 10.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.2.1
केन पार्ष्णी आभृते पूरुषस्य केन मांसं संभृतं केन गुल्फौ ।
केनाङ्गुलीः पेशनीः केन खानि केनोच्छ्लङ्खौ मध्यतः कः प्रतिष्ठाम् ॥ १०.२.१ ॥
ପୁରୁଷର ଗୋଡ଼ ଗୋଡ଼ି କାହା ଦ୍ୱାରା ଯୋଡ଼ା ହେଲା, କାହା ଦ୍ୱାରା ମାଂସ ଭରା ଗଲା, କାହା ଦ୍ୱାରା ଗୋଡ଼ ଗଣ୍ଠି; କାହା ଦ୍ୱାରା ଆଙ୍ଗୁଠି, କୋମଳ ଅଙ୍ଗ, କାହା ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର, କାହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଉଚ୍ଚ ଭାଗ, ମଝିରେ କିଏ ଆଧାର ରଖିଲା?
10.2.2
कस्मान् नु गुल्फावधरावकृण्वन्न् अष्ठीवन्तावुत्तरौ पूरुषस्य ।
जङ्घे निर्ऋत्य न्यदधुः क्व स्विज्जानुनोः संधी क उ तच्चिकेत ॥ १०.२.२ ॥
କାହାଠାରୁ ସେମାନେ ପୁରୁଷର ଗୋଡ଼ ଗୋଡ଼ି ତଳେ ଓ ଆଣ୍ଠୁ ଉପରେ କଲେ? ନିର୍ଋତିରୁ ଜଙ୍ଘ ରଖିଲେ; ଆଣ୍ଠୁର ସନ୍ଧି କେଉଁଠି? ଏହା କିଏ ଜାଣେ?
10.2.3
चतुष्टयं युजते संहितान्तं जानुभ्यामूर्ध्वं शिथिरं कबन्धम् ।
श्रोणी यदूरू क उ तज्जजान याभ्यां कुसिन्धं सुदृढं बभूव ॥ १०.२.३ ॥
ଚାରି ଅଙ୍ଗର ସମୂହ ଯୋଡ଼ା ହୁଏ; ଆଣ୍ଠୁରୁ ଉପରେ ଢିଲା ଧଡ଼। ଶ୍ରୋଣୀ ଓ ଉରୁ କିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା? ଯାହାଦ୍ୱାରା କୁସିନ୍ଧ (କଟିର ଢାଞ୍ଚା) ଅତି ଦୃଢ଼ ହେଲା, ତାହା କିଏ ଗଢ଼ିଲା?
10.2.4
कति देवाः कतमे त आसन् य उरो ग्रीवाश्चिक्युः पुरुषस्य ।
कति स्तनौ व्यदधुः कः कफोदौ कति स्कन्धान् कति पृष्टीरचिन्वन् ॥ १०.२.४ ॥
ପୁରୁଷର ଛାତି ଓ ବେକ ଯେଉଁ ଦେବତା ସ୍ଥାପନ କଲେ, ସେମାନେ କେତେ ଥିଲେ ଓ କିଏ ଥିଲେ? କେତେ ସ୍ତନ ରଖିଲେ, କିଏ କଫୋଦ (କାନ୍ଧ ହାଡ଼) ରଖିଲା? କେତେ କାନ୍ଧ ଓ କେତେ ପଟୁକା ସଜାଇଲେ?
10.2.5
को अस्य बाहू समभरद्वीर्यां करवादिति ।
अंसौ को अस्य तद्देवः कुसिन्धे अध्या दधौ ॥ १०.२.५ ॥
ଏହାର ବାହୁ କିଏ ଧରିଲା, "ବୀର୍ଯ୍ୟରେ କରିବି" ବୋଲି ଭାବି? କେଉଁ ଦେବତା ଏହାର କାନ୍ଧ ନେଇ କୁସିନ୍ଧ ଉପରେ ରଖିଲା?
10.2.6
कः सप्त खानि वि ततर्द शीर्षणि कर्णाविमौ नासिके चक्षणी मुखम् ।
येषां पुरुत्रा विजयस्य मह्ननि चतुष्पादो द्विपदो यन्ति यामम् ॥ १०.२.६ ॥
ମୁଣ୍ଡରେ ସାତଟି ଛିଦ୍ର କିଏ ଖୋଳିଛି? ଦୁଇ କାନ, ଏହି ଦୁଇ ନାକ, ଦୁଇ ଆଖି ଓ ମୁଖ। ଯାହାର ମହାନ ବିଜୟ-କର୍ମରେ ଚାରିପାଦ ଓ ଦ୍ୱିପାଦ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବହୁ ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେ କିଏ?
10.2.7
हन्वोर्हि जिह्वामदधात्पुरूचीमधा महीमधि शिश्राय वाचम् ।
स आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तरपो वसानः क उ तच्चिकेत ॥ १०.२.७ ॥
ଦୁଇ ହନୁ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବହୁ ଦିଗରେ ଚଳନ୍ତି ଜିଭ ରଖିଲେ; ସେହି ମହାନ ବାଣୀ ଉପରେ ସେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ଜଳକୁ ବସ୍ତ୍ର ଭାବେ ପିନ୍ଧି ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଲନ୍ତି। ତାହା ପ୍ରକୃତରେ କିଏ ଜାଣେ?
10.2.8
मस्तिष्कमस्य यतमो ललाटं ककाटिकां प्रथमो यः कपालम् ।
चित्वा चित्यं हन्वोः पूरुषस्य दिवं रुरोह कतमः स देवः ॥ १०.२.८ ॥
ଏହାର ମସ୍ତିଷ୍କ, ଲଲାଟ, ବେକ ପଛ ଭାଗ, ପ୍ରଥମେ କପାଳ — ଏସବ କିଏ ନିର୍ମାଣ କଲା? ପୁରୁଷର ଦୁଇ ହନୁରେ ଚିତ୍ୟ (ଯଜ୍ଞବେଦୀ) ଗଢ଼ି ଯେଉଁ ଦେବ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଲେ, ସେ କିଏ?
10.2.9
प्रियाप्रियाणि बहुला स्वप्नं संबाधतन्द्र्यः ।
आनन्दान् उग्रो नन्दांश्च कस्माद्वहति पूरुषः ॥ १०.२.९ ॥
ବହୁ ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ବିଷୟ, ସ୍ୱପ୍ନ, ପୀଡ଼ାଦାୟକ ତନ୍ଦ୍ରା — ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖକୁ ଉଗ୍ର ପୁରୁଷ କେଉଁ କାରଣରୁ ବହନ କରନ୍ତି?
10.2.10
आर्तिरवर्तिर्निर्ऋतिः कुतो नु पुरुषेऽमतिः ।
राद्धिः समृद्धिरव्यृद्धिर्मतिरुदितयः कुतः ॥ १०.२.१० ॥
ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବିମୁଖତା, ବିନାଶ — ଏସବ ପୁରୁଷରେ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ଅବୁଦ୍ଧି, ସଫଳତା, ସମୃଦ୍ଧି, ନ କମିବା ବୃଦ୍ଧି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉଦୟ — ଏସବ କେଉଁଠୁ?
10.2.11
को अस्मिन्न् आपो व्यदधात्विषूवृतः पुरूवृतः सिन्धुसृत्याय जाताः ।
तीव्रा अरुणा लोहिनीस्ताम्रधूम्रा ऊर्ध्वा अवाचीः पुरुषे तिरश्चीः ॥ १०.२.११ ॥
ଏହି ପୁରୁଷରେ କିଏ ଜଳ ରଖିଲା? ଶରଦଣ୍ଡ ପରି ବେଢ଼ା ହୋଇଥିବା, ବହୁ ବେଢ଼ା ହୋଇଥିବା, ନଦୀ ପ୍ରବାହ ପାଇଁ ଜାତ। ତୀବ୍ର, ଅରୁଣ, ଲୋହିତ, ତମ୍ବା-ଧୂଆଁ ରଙ୍ଗର, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ, ଅଧୋଗାମୀ, ପୁରୁଷରେ ତିର୍ଯ୍ୟକ ପ୍ରବାହିତ।
10.2.12
को अस्मिन् रूपमदधात्को मह्मानं च नाम च ।
गातुं को अस्मिन् कः केतुं कश्चरित्रानि पूरुषे ॥ १०.२.१२ ॥
ଏହି ପୁରୁଷରେ କିଏ ରୂପ ରଖିଲା? ମହିମା ଓ ନାମ କିଏ ରଖିଲା? ଏଥିରେ ପଥ କିଏ ରଖିଲା, ଚିହ୍ନ କିଏ, ପୁରୁଷରେ କର୍ମଗତି କିଏ ରଖିଲା?
10.2.13
को अस्मिन् प्राणमवयत्को अपानं व्यानमु ।
समानमस्मिन् को देवोऽधि शिश्राय पूरुषे ॥ १०.२.१३ ॥
ଏହି ପୁରୁଷରେ କିଏ ପ୍ରାଣକୁ ବୁଣିଲା? ଅପାନ ଓ ବ୍ୟାନ କିଏ? ଏଥିରେ ସମାନ, ପୁରୁଷ ଉପରେ କେଉଁ ଦେବ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ?
10.2.14
को अस्मिन् यज्ञमदधादेको देवोऽधि पूरुषे ।
को अस्मिन्त्सत्यं कोऽनृतं कुतो मृत्युः कुतोऽमृतम् ॥ १०.२.१४ ॥
ଏହି ପୁରୁଷରେ କିଏ ଯଜ୍ଞ ରଖିଲା? ଜଣେ ଦେବ ପୁରୁଷ ଉପରେ। ଏଥିରେ ସତ୍ୟ କିଏ, ଅସତ୍ୟ କିଏ ରଖିଲା? ମୃତ୍ୟୁ କେଉଁଠୁ, ଅମୃତ କେଉଁଠୁ?
10.2.15
को अस्मै वासः पर्यदधात्को अस्यायुरकल्पयत् ।
बलं को अस्मै प्रायच्छत्को अस्याकल्पयज्जवम् ॥ १०.२.१५ ॥
କିଏ ଏହାକୁ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଲା? କିଏ ଏହାର ଆୟୁ ଗଢ଼ିଲା? କିଏ ଏହାକୁ ବଳ ଦେଲା? କିଏ ଏହାର ବେଗ ଗଢ଼ିଲା?
10.2.16
केनापो अन्वतनुत केनाहरकरोद्रुचे ।
उषसं केनान्वैन्द्ध केन सायंभवं ददे ॥ १०.२.१६ ॥
କିଏ ଜଳକୁ ବିସ୍ତାର କଲା? କିଏ ଦିବସକୁ ଆଲୋକ ପାଇଁ କଲା? କିଏ ଉଷାକୁ ଜାଳିଲା? କିଏ ସାୟଂଭବକୁ ଧାରଣ କଲା?
10.2.17
को अस्मिन् रेतो न्यदधात्तन्तुरा तायतामिति ।
मेधां को अस्मिन्न् अध्यौहत्को बाणं को नृतो दधौ ॥ १०.२.१७ ॥
କିଏ ଏଥିରେ ରେତସ୍ ରଖିଲା, ତନ୍ତୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉ ବୋଲି? କିଏ ଏଥିରୁ ମେଧା ଟାଣିଲା? କିଏ ବାଣକୁ, କିଏ ନର୍ତକକୁ ଧାରଣ କଲା?
10.2.18
केनेमां भूमिमौर्णोत्केन पर्यभवद्दिवम् ।
केनाभि मह्ना पर्वतान् केन कर्माणि पुरुषः ॥ १०.२.१८ ॥
କେଉଁଥିରେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କଲା, କେଉଁଥିରେ ଦ୍ୟୁଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା? କେଉଁଥିରେ ନିଜ ମହିମାରେ ପର୍ବତ, କେଉଁଥିରେ କର୍ମ ପୁରୁଷ?
10.2.19
केन पर्जन्यमन्वेति केन सोमं विचक्षणम् ।
केन यज्ञं च श्रद्धां च केनास्मिन् निहितं मनः ॥ १०.२.१९ ॥
କେଉଁଥିରେ ପର୍ଜନ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, କେଉଁଥିରେ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ସୋମକୁ? କେଉଁଥିରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା, କେଉଁଥିରେ ଏଥିରେ ମନ ନିହିତ?
10.2.20
केन श्रोत्रियमाप्नोति केनेमं परमेष्ठिनम् ।
केनेममग्निं पूरुषः केन संवत्सरं ममे ॥ १०.२.२० ॥
କେଉଁଥିରେ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟକୁ ପାଏ, କେଉଁଥିରେ ଏହି ପରମେଷ୍ଠୀକୁ? କେଉଁଥିରେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ପୁରୁଷ, କେଉଁଥିରେ ସଂବତ୍ସର ମାପେ?
10.2.21
ब्रह्म श्रोत्रियमाप्नोति ब्रह्मेमं परमेष्ठिनम् ।
ब्रह्मेममग्निं पूरुषो ब्रह्म संवत्सरं ममे ॥ १०.२.२१ ॥
ବ୍ରହ୍ମରେ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟକୁ ପାଏ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଏହି ପରମେଷ୍ଠୀକୁ। ବ୍ରହ୍ମରେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମରେ ସଂବତ୍ସର ମାପେ।
10.2.22
केन देवामनु क्षियति केन दैवजनीर्विशः ।
केनेदमन्यन् नक्षत्रं केन सत्क्षत्रमुच्यते ॥ १०.२.२२ ॥
କେଉଁଥିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରେ, କେଉଁଥିରେ ଦୈବଜନଙ୍କ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ? କେଉଁଥିରେ ଏହି ଅନ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର, କେଉଁଥିରେ ସତ୍ୟ କ୍ଷାତ୍ର କୁହାଯାଏ?
10.2.23
ब्रह्म देवामनु क्षियति ब्रह्म दैवजनीर्विशः ।
ब्रह्मेदमन्यन् नक्षत्रं ब्रह्म सत्क्षत्रमुच्यते ॥ १०.२.२३ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରେ; ବ୍ରହ୍ମ ଦୈବଜନଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରେ। ବ୍ରହ୍ମ ଏହି ଅନ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅଛି; ବ୍ରହ୍ମକୁ ସତ୍ୟ କ୍ଷତ୍ର କୁହାଯାଏ।
10.2.24
केनेयं भूमिर्विहिता केन द्यौरुत्तरा हिता ।
केनेदमूर्ध्वं तिर्यक्चान्तरिक्षं व्यचो हितम् ॥ १०.२.२४ ॥
ଏହି ପୃଥିବୀ କାହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ? କାହା ଦ୍ୱାରା ଉପରର ଦ୍ୟୁଲୋକ ସ୍ଥିର? ଊର୍ଧ୍ୱ, ତିର୍ଯକ୍ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଏହି ଅନ୍ତରିକ୍ଷ କାହା ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ରୂପେ ରଖାଯାଇଛି?
10.2.25
ब्रह्मणा भूमिर्विहिता ब्रह्म द्यौरुत्तरा हिता ।
ब्रह्मेदमूर्ध्वं तिर्यक्चान्तरिक्षं व्यचो हितम् ॥ १०.२.२५ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀ ସ୍ଥାପିତ; ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉପରର ଦ୍ୟୁଲୋକ ସ୍ଥିର। ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଊର୍ଧ୍ୱ, ତିର୍ଯକ୍ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଏହି ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ବିସ୍ତୃତ ରୂପେ ରଖାଯାଇଛି।
10.2.26
मूर्धानमस्य संसीव्याथर्वा हृदयं च यत् ।
मस्तिष्कादूर्ध्वः प्रैरयत्पवमानोऽधि शीर्षतः ॥ १०.२.२६ ॥
ଅଥର୍ବା ଏହାର ମସ୍ତକକୁ ସିଲାଇ କରି ଯୋଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଯାହା ହୃଦୟ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ। ମସ୍ତିଷ୍କରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ, ମସ୍ତକ ଉପରୁ, ପବମାନ (ପ୍ରାଣକୁ) ଆଗକୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ।
10.2.27
तद्वा अथर्वणः शिरो देवकोशः समुब्जितः ।
तत्प्राणो अभि रक्षति शिरो अन्नमथो मनः ॥ १०.२.२७ ॥
ତାହା ଅଥର୍ବାଙ୍କର ମସ୍ତକ — ଦେବତାମାନଙ୍କ କୋଶ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଦ। ତାହାକୁ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରେ — ମସ୍ତକ, ଅନ୍ନ ଓ ମନକୁ।
10.2.28
ऊर्ध्वो नु सृष्टा३ तिर्यङ्नु सृष्टा३ सर्वा दिशः पुरुष आ बभूवा३ ।
पुरं यो ब्रह्मणो वेद यस्याः पुरुष उच्यते ॥ १०.२.२८ ॥
ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ତିର୍ଯକ୍ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇ — ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୁରୁଷ ହିଁ ହୋଇଗଲେ। ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମର ପୁରକୁ ଜାଣେ; ଯେଉଁ ପୁରକୁ 'ପୁରୁଷ' କୁହାଯାଏ।
10.2.29
यो वै तां ब्रह्मणो वेदामृतेनावृतां पुरम् ।
तस्मै ब्रह्म च ब्राह्माश्च चक्षुः प्राणं प्रजां ददुः ॥ १०.२.२९ ॥
ବ୍ରହ୍ମର ଅମୃତରେ ଆବୃତ ସେ ପୁରୀକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଚକ୍ଷୁ, ପ୍ରାଣ ଓ ପ୍ରଜା ଦିଅନ୍ତି।
10.2.30
न वै तं चक्षुर्जहाति न प्राणो जरसः पुरा ।
पुरं यो ब्रह्मणो वेद यस्याः पुरुष उच्यते ॥ १०.२.३० ॥
ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ତାକୁ ଚକ୍ଷୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ, ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ବ୍ରହ୍ମର ସେ ପୁରୀକୁ ଯିଏ ଜାଣେ (ସେ ଧନ୍ୟ)।
10.2.31
अष्टाचक्रा नवद्वारा देवानां पूरयोध्या ।
तस्यां हिरण्ययः कोशः स्वर्गो ज्योतिषावृतः ॥ १०.२.३१ ॥
ଅଷ୍ଟ ଚକ୍ର ଓ ନବ ଦ୍ୱାରଯୁକ୍ତ, ଦେବତାଙ୍କ ଅଜେୟ ପୁରୀ ତାହା। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ କୋଶ ଅଛି; ତାହା ଆଲୋକରେ ଆବୃତ ସ୍ୱର୍ଗ।
10.2.32
तस्मिन् हिरण्यये कोशे त्र्यरे त्रिप्रतिष्ठिते ।
तस्मिन् यद्यक्षमात्मन्वत्तद्वै ब्रह्मविदो विदुः ॥ १०.२.३२ ॥
ତିନି ଅର ଓ ତିନି ଆଧାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୋଶରେ ଆତ୍ମାଯୁକ୍ତ ଯେଉଁ ଯକ୍ଷ ଅଛି, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
10.2.33
प्रभ्राजमानां हरिणीं यशसा संपरीवृताम् ।
पुरं हिरण्ययीं ब्रह्मा विवेशापराजिताम् ॥ १०.२.३३ ॥
ଝଲମଲ, ହରିଣ ବର୍ଣ୍ଣର, ଯଶରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବୃତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟୀ, ଅପରାଜିତ ସେହି ପୁରୀରେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରବେଶ କଲେ।