અથર્વવેદ · સૂક્ત 10.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.8.1
यो भूतं च भव्यं च सर्वं यश्चाधितिष्ठति ।
स्वर्यस्य च केवलं तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः ॥ १०.८.१ ॥
જે ભૂત અને ભવિષ્ય સર્વ છે, અને જે સર્વ પર અધિષ્ઠિત છે, સ્વર્ગ જેનું જ કેવળ છે, તે જ્યેષ્ઠ બ્રહ્મને નમસ્કાર.
10.8.2
स्कम्भेनेमे विष्टभिते द्यौश्च भूमिश्च तिष्ठतः ।
स्कम्भ इदं सर्वमात्मन्वद्यत्प्राणन् निमिषच्च यत् ॥ १०.८.२ ॥
સ્તંભ વડે આ દ્યુલોક અને પૃથ્વી ધારણ થઈને સ્થિત છે. સ્તંભ જ આ સર્વ છે — જે પ્રાણવાન છે, શ્વાસ લે છે અને પલક મારે છે.
10.8.3
तिस्रो ह प्रजा अत्यायमायन् न्यन्या अर्कमभितोऽविशन्त ।
बृहन् ह तस्थौ रजसो विमानो हरितो हरिणीरा विवेश ॥ १०.८.३ ॥
ત્રણ પ્રજાઓ ખરેખર આગળ વધી; બીજી નીચે સૂર્યની ચોતરફ પ્રવેશી. વિશાળ રજસનો માપનાર થઈને ઊભો છે; હરિત હરિણીઓમાં પ્રવેશ્યો.
10.8.4
द्वादश प्रधयश्चक्रमेकं त्रीणि नभ्यानि क उ तच्चिकेत ।
तत्राहतास्त्रीणि शतानि शङ्कवः षष्टिश्च खीला अविचाचला ये ॥ १०.८.४ ॥
બાર પ્રધિઓ, એક ચક્ર, ત્રણ નાભિઓ — આ કોણ જાણે છે? ત્યાં ત્રણસો ખીલા અને સાઠ ખૂંટા અચળ જડેલા છે.
10.8.5
इदं सवितर्वि जानीहि षड्यमा एक एकजः ।
तस्मिन् हापित्वमिच्छन्ते य एषामेक एकजः ॥ १०.८.५ ॥
હે સવિતા, આ જાણ: છ યમળ છે; એક જ, એકલા જન્મેલા. તેનામાં જ તેઓ ખરેખર લીન થવા ઇચ્છે છે — આમાંનો એકલો જન્મેલો એક.
10.8.6
आविः सन् निहितं गुहा जरन् नाम महत्पदम् ।
तत्रेदं सर्वमार्पितमेजत्प्राणत्प्रतिष्ठितम् ॥ १०.८.६ ॥
પ્રગટ હોવા છતાં ગુફામાં સ્થાપિત, 'જરન' નામનું મહાન પદ — ત્યાં જ આ સર્વ અર્પિત છે: જે ચાલે છે, જે શ્વાસ લે છે, જે પ્રતિષ્ઠિત છે.
10.8.7
एकचक्रं वर्तत एकनेमि सहस्राक्षरं प्र पुरो नि पश्चा ।
अर्धेन विश्वं भुवनं जजान यदस्यार्धं क्व तद्बभूव ॥ १०.८.७ ॥
એક ચક્ર ફરે છે, એક કિનારવાળું, હજાર અક્ષરોવાળું; તે આગળ અને પાછળ જાય છે. તેના અડધાથી તેણે સર્વ ભુવનો ઉત્પન્ન કર્યાં; તેનો બીજો અડધો ભાગ ક્યાં થઈ ગયો?
10.8.8
पञ्चवाही वहत्यग्रमेषां प्रष्टयो युक्ता अनुसंवहन्ति ।
अयातमस्य ददृशे न यातं परं नेदीयोऽवरं दवीयः ॥ १०.८.८ ॥
પાંચ ઘોડાનો રથ આમને આગળ વહન કરે છે; જોડાયેલા બાજુના ઘોડા પાછળ ખેંચે છે. તેનું સ્થિર રૂપ દેખાય છે, ચાલતું નહીં; દૂર, નજીક, નીચે, વધુ દૂર.
10.8.9
तिर्यग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्नस्तस्मिन् यशो निहितं विश्वरूपम् ।
तदासत ऋषयः सप्त साकं ये अस्य गोपा महतो बभूवुः ॥ १०.८.९ ॥
આડું છિદ્ર અને ઉપર મૂળવાળો એક ચમસ છે; તેમાં સર્વરૂપ યશ મૂકાયેલો છે. તેના પર સાત ઋષિઓ સાથે બેસે છે; જેઓ તેના મહાન રક્ષક બન્યા.
10.8.10
या पुरस्ताद्युज्यते या च पश्चाद्या विश्वतो युज्यते या च सर्वतः ।
यया यज्ञः प्राङ्तायते तां त्वा पृच्छामि कतमा सर्चाम् ॥ १०.८.१० ॥
જે આગળ જોડાય છે, જે પાછળ જોડાય છે, જે સર્વ બાજુએ જોડાય છે, જે સર્વત્ર જોડાય છે, જેનાથી યજ્ઞ આગળ વિસ્તરે છે—તને પૂછું છું: કઈ તે છે કે જેને હું સ્પર્શું?
10.8.11
यदेजति पतति यच्च तिष्ठति प्राणदप्राणन् निमिषच्च यद्भुवत् ।
तद्दाधार पृथिवीं विश्वरूपं तत्संभूय भवत्येकमेव ॥ १०.८.११ ॥
જે ચાલે છે, ઊડે છે, ઊભું રહે છે; જે પ્રાણવાન, જે નિષ્પ્રાણ, જે પલક મારે છે અને જે થાય છે—તે સર્વરૂપ પૃથ્વીને ધારણ કરે છે; તે એકઠા થઈને એક જ થાય છે.
10.8.12
अनन्तं विततं पुरुत्रानन्तमन्तवच्चा समन्ते ।
ते नाकपालश्चरति विचिन्वन् विद्वान् भूतमुत भव्यमस्य ॥ १०.८.१२ ॥
આ અનંત છે, વિસ્તરેલું છે, અનેક સ્થળે ફેલાયેલું છે; અનંત પણ અને સાન્ત પણ ચારે બાજુ છે. તે નાકપાલ શોધતો વિચરે છે, આનો ભૂત અને ભવિષ્ય જાણતો.
10.8.13
प्रजापतिश्चरति गर्भे अन्तरदृश्यमानो बहुधा वि जायते ।
अर्धेन विश्वं भुवनं जजान यदस्यार्धं कतमः स केतुः ॥ १०.८.१३ ॥
પ્રજાપતિ ગર્ભની અંદર વિચરે છે, અદૃશ્ય રહીને; અનેક પ્રકારે જન્મે છે. અડધાથી તેણે સમગ્ર ભુવન ઉત્પન્ન કર્યું; તેનો બીજો અડધો ભાગ કયું ચિહ્ન છે?
10.8.14
ऊर्ध्वं भरन्तमुदकं कुम्भेनेवोदहार्यम् ।
पश्यन्ति सर्वे चक्षुषा न सर्वे मनसा विदुः ॥ १०.८.१४ ॥
ઘડાથી પાણી ઉપર ખેંચાય તેમ, તે ઉપર પાણી ધારણ કરે છે. બધા આંખથી જુએ છે, પણ બધા મનથી જાણતા નથી.
10.8.15
दूरे पूर्णेन वसति दूर ऊनेन हीयते ।
महद्यक्षं भुवनस्य मध्ये तस्मै बलिं राष्ट्रभृतो भरन्ति ॥ १०.८.१५ ॥
દૂર તે પૂર્ણ સાથે વસે છે; દૂર તે ઊણપથી ઘટે છે. ભુવનની મધ્યમાં મહાન યક્ષ છે; તેને રાષ્ટ્રના પોષકો બલિ લાવે છે.
10.8.16
यतः सूर्यः उदेत्यस्तं यत्र च गच्छति ।
तदेव मन्येऽहं ज्येष्ठं तदु नात्येति किं चन ॥ १०.८.१६ ॥
સૂર્ય જ્યાંથી ઉદય પામે છે અને જ્યાં અસ્ત થઈ જાય છે, તેને જ હું જ્યેષ્ઠ માનું છું; તેને ઓળંગીને કંઈ જતું નથી.
10.8.17
ये अर्वाङ्मध्य उत वा पुराणं वेदं विद्वांसमभितो वदन्ति ।
आदित्यमेव ते परि वदन्ति सर्वे अग्निं द्वितीयं त्रिवृतं च हंसम् ॥ १०.८.१७ ॥
આ બાજુના, મધ્યના, અથવા પ્રાચીન વેદ જાણનારા વિશે ચારે બાજુ બોલનારા બધા આદિત્યની જ વાત કરે છે; બીજા તરીકે અગ્નિ, ત્રિવૃત અને હંસની પણ.
10.8.18
सहस्राह्ण्यं वियतावस्य पक्षौ हरेर्हंसस्य पततः स्वर्गम् ।
स देवान्त्सर्वान् उरस्युपदद्य संपश्यन् याति भुवनानि विश्वा ॥ १०.८.१८ ॥
હજાર દિવસ સુધી ફેલાયેલી તેની બે પાંખો ઊડતા લીલા હંસની છે; તે સ્વર્ગ તરફ ઊડે છે. તે બધા દેવોને પોતાની છાતીમાં રાખીને, સારી રીતે જોતો સર્વ લોકોમાં જાય છે.
10.8.19
सत्येनोर्ध्वस्तपति ब्रह्मणार्वाङ्वि पश्यति ।
प्राणेन तिर्यङ्प्राणति यस्मिन् ज्येष्ठमधि श्रितम् ॥ १०.८.१९ ॥
સત્યથી તે ઉપર તપે છે; બ્રહ્મથી નીચે પણ જુએ છે. પ્રાણથી તે આડો શ્વાસ લે છે; જેના પર શ્રેષ્ઠ આશ્રિત છે.
10.8.20
यो वै ते विद्यादरणी याभ्यां निर्मथ्यते वसु ।
स विद्वान् ज्येष्ठं मन्येत स विद्याद्ब्राह्मणं महत् ॥ १०.८.२० ॥
જે બે અરણીઓથી સંપત્તિ મથાય છે, તારી તે બે અરણીઓને જે જાણે છે, તે જ્ઞાની શ્રેષ્ઠ ગણાય; તેણે મહાન બ્રાહ્મણને જાણવું.
10.8.21
अपादग्रे समभवत्सो अग्रे स्वराभरत् ।
चतुष्पाद्भूत्वा भोग्यः सर्वमादत्त भोजनम् ॥ १०.८.२१ ॥
શરૂઆતમાં તે પગ વિનાનો ઉત્પન્ન થયો; પહેલાં તેણે પ્રકાશ લાવ્યો. ચાર પગવાળો થઈને, ભોગ્ય બનીને, તેણે બધો ખોરાક ગ્રહણ કર્યો.
10.8.22
भोग्यो भवदथो अन्नमदद्बहु ।
यो देवमुत्तरावन्तमुपासातै सनातनम् ॥ १०.८.२२ ॥
ભોગ્ય બનીને તેણે ઘણો અન્ન ગ્રહણ કર્યો. જે ઉચ્ચ, સનાતન દેવની ઉપાસના કરે છે—
10.8.23
सनातनमेनमाहुरुताद्य स्यात्पुनर्णवः ।
अहोरात्रे प्र जायेते अन्यो अन्यस्य रूपयोः ॥ १०.८.२३ ॥
તેને તેઓ સનાતન કહે છે; આજે પણ આ ફરી નવું થાઓ. દિવસ અને રાત જન્મે છે—એક બીજાના રૂપોમાં.
10.8.24
शतं सहस्रमयुतं न्यर्बुदमसंख्येयं स्वमस्मिन् निविष्टम् ।
तदस्य घ्नन्त्यभिपश्यत एव तस्माद्देवो रोचतेष एतत् ॥ १०.८.२४ ॥
સો, હજાર, દસ હજાર, લાખ કરોડ, અસંખ્ય—આમાં સ્થિત પોતાનો ભાગ. જોનાર માટે તેઓ તેને પ્રહાર કરે છે; તેથી આ દેવ ચમકે છે, આ જ આ છે.
10.8.25
बालादेकमणीयस्कमुतैकं नेव दृश्यते ।
ततः परिष्वजीयसी देवता सा मम प्रिया ॥ १०.८.२५ ॥
વાળના છેડા કરતાં પણ સૂક્ષ્મ એક; બીજું જાણે દેખાતું નથી. તેનાથી પણ વધુ ચુસ્ત આલિંગન આપનારી તે દેવતા મારી પ્રિય છે.
10.8.26
इयं कल्याण्यजरा मर्त्यस्यामृता गृहे ।
यस्मै कृता शये स यश्चकार जजार सः ॥ १०.८.२६ ॥
આ કલ્યાણી, જરા વિનાની, મનુષ્યના ઘરમાં અમૃતા છે. જેના માટે તે બનાવાઈ તેની સાથે હું સૂઉં છું; જેણે તેને બનાવી તે જ જીર્ણ થાય છે.
10.8.27
त्वं स्त्री त्वं पुमान् असि त्वं कुमार उत वा कुमारी ।
त्वं जीर्णो दण्डेन वञ्चसि त्वं जातो भवसि विश्वतोमुखः ॥ १०.८.२७ ॥
તું સ્ત્રી છે, તું પુરુષ છે; તું કુમાર કે કુમારી છે. તું લાકડીથી ડગમગતો જીર્ણ છે; તું જન્મીને સર્વમુખ થાય છે.
10.8.28
उतैषां पितोत वा पुत्र एषामुतैषां ज्येष्ठ उत वा कनिष्ठः ।
एको ह देवो मनसि प्रविष्टः प्रथमो जातः स उ गर्भे अन्तः ॥ १०.८.२८ ॥
આમાં પિતા, કે પુત્ર; આમાં જ્યેષ્ઠ, કે કનિષ્ઠ. એક જ દેવ મનમાં પ્રવેશેલો છે; પહેલો જન્મેલો પણ તે જ, ગર્ભની અંદર પણ તે જ.
10.8.29
पूर्णात्पूर्णमुदचति पूर्णं पूर्णेन सिच्यते ।
उतो तदद्य विद्याम यतस्तत्परिषिच्यते ॥ १०.८.२९ ॥
પૂર્ણમાંથી પૂર્ણ ઉપાડાય છે; પૂર્ણથી પૂર્ણ સિંચાય છે. આજે અમે તે જાણીએ, જેમાંથી તે સિંચાય છે.
10.8.30
एषा सनत्नी सनमेव जातैषा पुराणी परि सर्वं बभूव ।
मही देव्युषसो विभाती सैकेनैकेन मिषता वि चष्टे ॥ १०.८.३० ॥
આ શાશ્વત છે, આદિથી જ જન્મેલી; આ પ્રાચીન છે, સર્વમાં વ્યાપી ગઈ છે. મહાન દેવી ઉષા પ્રકાશતી, દરેક આંખના પલકારા વડે જુએ છે.
10.8.31
अविर्वै नाम देवतर्तेनास्ते परीवृता ।
तस्या रूपेणेमे वृक्षा हरिता हरितस्रजः ॥ १०.८.३१ ॥
અવિર્ નામની દેવી ઋતથી આવૃત થઈને બિરાજે છે; તેના રૂપથી આ વૃક્ષો લીલી માળાઓ સાથે લીલાં છે.
10.8.32
अन्ति सन्तं न जहात्यन्ति सन्तं न पश्यति ।
देवस्य पश्य काव्यं न ममार न जीर्यति ॥ १०.८.३२ ॥
નજીક રહેલાને તે છોડતું નથી; નજીક રહેલાને જોતું પણ નથી. દેવનું કાવ્ય જુઓ—તે મરતું નથી, જીર્ણ થતું નથી.
10.8.33
अपूर्वेणेषिता वाचस्ता वदन्ति यथायथम् ।
वदन्तीर्यत्र गच्छन्ति तदाहुर्ब्राह्मणं महत् ॥ १०.८.३३ ॥
અપૂર્વ દ્વારા પ્રેરિત વાણીઓ યથાયોગ્ય બોલે છે; બોલતી તે જ્યાં જાય છે, તેને લોકો મહાન બ્રહ્મ કહે છે.
10.8.34
यत्र देवाश्च मनुष्याश्चारा नाभाविव श्रिताः ।
अपां त्वा पुष्पं पृछामि यत्र तन् मायया हितम् ॥ १०.८.३४ ॥
દેવો અને મનુષ્યો જ્યાં રથચક્રના આરા નાભિમાં આશ્રિત હોય તેમ છે—જળનાં પુષ્પ, હું તને પૂછું છું: માયાથી મૂકાયેલું તે ક્યાં છે?
10.8.35
येभिर्वात इषितः प्रवाति ये ददन्ते पञ्च दिशः सध्रीचीः ।
य आहुतिमत्यमन्यन्त देवा अपां नेतारः कतमे त आसन् ॥ १०.८.३५ ॥
જેમના દ્વારા પ્રેરિત થઈ પવન વહે છે, જે પાંચ દિશાઓને એકસાથે ધારણ કરે છે; જે દેવોએ આહુતિને અશ્વ જેવી માની, જળના તે નેતાઓ કોણ હતા?
10.8.36
इमामेषां पृथिवीं वस्त एकोऽन्तरिक्षं पर्येको बभूव ।
दिवमेषां ददते यो विधर्ता विश्वा आशाः प्रति रक्षन्त्येके ॥ १०.८.३६ ॥
એમાંથી એકે આ પૃથ્વીને આચ્છાદિત કરી; અંતરિક્ષમાં પણ તે એક જ થયો. ધારણ કરનાર એવો તે એમાંનો એક આકાશને ધારણ કરે છે; અને કેટલાક બધી દિશાઓનું રક્ષણ કરે છે.
10.8.37
यो विद्यात्सूत्रं विततं यस्मिन्न् ओताः प्रजा इमाः ।
सूत्रं सूत्रस्य यो विद्याद्स विद्याद्ब्राह्मणं महत् ॥ १०.८.३७ ॥
જે વિસ્તૃત સૂત્રમાં આ પ્રજાઓ પરોવાયેલી છે તેને જે જાણે, અને સૂત્રના સૂત્રને જે જાણે, તે તે મહાન બ્રાહ્મણને જાણે.
10.8.38
वेदाहं सूत्रं विततं यस्मिन्न् ओताः प्रजा इमाः ।
सूत्रं सूत्रस्याहं वेदाथो यद्ब्राह्मणं महद् ॥ १०.८.३८ ॥
જે વિસ્તૃત સૂત્રમાં આ પ્રજાઓ પરોવાયેલી છે તે હું જાણું છું; સૂત્રના સૂત્રને હું જાણું છું, અને તે મહાન બ્રાહ્મણને પણ.
10.8.39
यदन्तरा द्यावापृथिवी अग्निरैत्प्रदहन् विश्वदाव्यः ।
यत्रातिष्ठन्न् एकपत्नीः परस्तात्क्वेवासीन् मातरिश्वा तदानीम् ॥ १०.८.३९ ॥
દ્યાવાપૃથિવીની વચ્ચે સર્વને ભસ્મ કરનાર અગ્નિ બળતો ચાલ્યો, અને જ્યાં એકપત્નીઓ ઊભી હતી, ત્યારે માતરિશ્વા ક્યાં હતો?
10.8.40
अप्स्वासीन् मातरिश्वा प्रविष्टः प्रविष्टा देवाः सलिलान्यासन् ।
बृहन् ह तस्थौ रजसो विमानः पवमानो हरित आ विवेश ॥ १०.८.४० ॥
માતરિશ્વા જળમાં પ્રવેશેલો હતો; દેવો પણ પ્રવેશ્યા, જળો હતાં. વિશાળ એવો તે રજસ (અંતરિક્ષ)નો માપક બનીને ઊભો રહ્યો; પવિત્ર કરતો તે હરિત (પ્રદેશ)માં પ્રવેશ્યો.
10.8.41
उत्तरेणेव गयत्रीममृतेऽधि वि चक्रमे ।
साम्ना ये साम संविदुरजस्तद्ददृशे क्व ॥ १०.८.४१ ॥
ઉત્તરથી જાણે ગાયત્રી અમૃત પર જુદી પગલાં ભરે છે. સામથી સામને જાણનારા; તે અજ ક્યાં દેખાય છે?
10.8.42
निवेशनः संगमनो वसूनां देव इव सविता सत्यधर्मा ।
इन्द्रो न तस्थौ समरे धनानाम् ॥ १०.८.४२ ॥
તે વસુઓનો સ્થાપક અને સંગમકર્તા છે; સત્યધર્મા સવિતા દેવ જેવો, ધનોના યુદ્ધમાં ઇન્દ્રની જેમ તે ઊભો રહે છે.
10.8.43
पुण्डरीकं नवद्वारं त्रिभिर्गुणेभिरावृतम् ।
तस्मिन् यद्यक्षमात्मन्वत्तद्वै ब्रह्मविदो विदुः ॥ १०.८.४३ ॥
નવ દ્વારવાળું પુંડરીક ત્રણ ગુણોથી આવૃત છે; તેમાં રહેલા આત્મવાન યક્ષને બ્રહ્મવેત્તા જ જાણે છે.
10.8.44
अकामो धीरो अमृतः स्वयंभू रसेन तृप्तो न कुतश्चनोनः ।
तमेव विद्वान् न बिभाय मृत्योरात्मानं धीरमजरं युवानम् ॥ १०.८.४४ ॥
તે કામરહિત, ધીર, અમર, સ્વયંભૂ છે; રસથી તૃપ્ત, ક્યાંયથી પણ ન્યૂન નથી. તેને જાણનાર વિદ્વાન મૃત્યુથી ડરતો નથી — ધીર, અજર, યુવાન આત્માને જાણીને.