अथर्ववेद · सूक्त 11.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.10.1
यन् मन्युर्जायामावहत्संकल्पस्य गृहादधि ।
क आसं जन्याः के वराः क उ ज्येष्ठवरोऽभवत् ॥ ११.१०.१ ॥
जेव्हा मन्यू संकल्पाच्या घरातून आपल्या पत्नीला घेऊन आला, तेव्हा कोण जन्य होते, कोण वर होते, आणि कोण ज्येष्ठ वर झाला?
11.10.2
तपश्चैवास्तां कर्म चान्तर्महत्यर्णवे ।
त आसं जन्यास्ते वरा ब्रह्म ज्येष्ठवरोऽभवत् ॥ ११.१०.२ ॥
तप आणि कर्म दोन्ही महान समुद्राच्या आत होती. तीच जन्य होती, तीच वर होती; ब्रह्मच ज्येष्ठ वर झाले.
11.10.3
दश साकमजायन्त देवा देवेभ्यः पुरा ।
यो वै तान् विद्यात्प्रत्यक्षं स वा अद्य महद्वदेत् ॥ ११.१०.३ ॥
दहा देव एकत्र जन्मले, देवांच्याही आधी. त्यांना जो प्रत्यक्ष जाणतो, तोच आज महान बोलावा.
11.10.4
प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च क्षितिश्च या ।
व्यानोदानौ वाङ्मनस्ते वा आकूतिमावहन् ॥ ११.१०.४ ॥
प्राण-अपान, चक्षु, श्रोत्र, अक्षिती आणि क्षिती; व्यान-उदान, वाचा-मन — तीच संकल्प घेऊन आली.
11.10.5
अजाता आसन्न् ऋतवोऽथो धाता बृहस्पतिः ।
इन्द्राग्नी अश्विना तर्हि कं ते ज्येष्ठमुपासत ॥ ११.१०.५ ॥
ऋतू अजात होते; धाता आणि बृहस्पतीही. इंद्र-अग्नी आणि अश्विन त्या वेळी कोणत्या ज्येष्ठाची उपासना करत होते?
11.10.6
तपश्चैवास्तां कर्म चान्तर्महत्यर्णवे ।
तपो ह जज्ञे कर्मणस्तत्ते ज्येष्ठमुपासत ॥ ११.१०.६ ॥
तप आणि कर्म दोन्ही महान समुद्राच्या आत होती. तप खरोखर कर्मापासून जन्मले; त्या ज्येष्ठाचीच त्यांनी उपासना केली.
11.10.7
येत आसीद्भूमिः पूर्वा यामद्धातय इद्विदुः ।
यो वै तां विद्यान् नामथा स मन्येत पुराणवित् ॥ ११.१०.७ ॥
जी पूर्वीची पृथ्वी होती, तिला धात्यांनीही जाणले; जो तिला ओळखून नावाने जाणतो, तोच पुराणज्ञ मानावा.
11.10.8
कुत इन्द्रः कुतः सोमः कुतो अग्निरजायत ।
कुतस्त्वष्टा समभवत्कुतो धाताजायत ॥ ११.१०.८ ॥
इंद्र कोठून जन्मला, सोम कोठून, अग्नी कोठून जन्मला? त्वष्टा कोठून निर्माण झाला, धाता कोठून जन्मला?
11.10.9
इन्द्रादिन्द्रः सोमात्सोमो अग्नेरग्निरजायत ।
त्वष्टा ह जज्ञे त्वष्टुर्धातुर्धाताजायत ॥ ११.१०.९ ॥
इंद्रापासून इंद्र, सोमापासून सोम, अग्नीपासून अग्नी जन्मला. त्वष्टा जन्मला; त्वष्टा आणि धाता यांच्यापासून धाता जन्मला.
11.10.10
ये त आसन् दश जाता देवा देवेभ्यः पुरा ।
पुत्रेभ्यो लोकं दत्त्वा कस्मिंस्ते लोक आसते ॥ ११.१०.१० ॥
जे तुझे दहा देव पूर्वी देवांपासून जन्मले, ते पुत्रांना लोक देऊन कोणत्या लोकात राहतात?
11.10.11
यदा केशान् अस्थि स्नाव मांसं मज्जानमाभरत् ।
शरीरं कृत्वा पादवत्कं लोकमनु प्राविशत् ॥ ११.१०.११ ॥
जेव्हा त्याने केस, हाड, स्नायू, मांस, मज्जा एकत्र केली, तेव्हा शरीर घडवून, पायांनी युक्त होऊन, तो कोणत्या लोकात शिरला?
11.10.12
कुतः केशान् कुतः स्नाव कुतो अस्थीन्याभरत् ।
अङ्गा पर्वाणि मज्जानं को मांसं कुत आभरत् ॥ ११.१०.१२ ॥
केस कोठून, स्नायू कोठून, हाडे कोठून त्याने आणली? अंगे, सांधे, मज्जा कोणी आणली, मांस कोठून आणले?
11.10.13
संसिचो नाम ते देवा ये संभारान्त्समभरन् ।
सर्वं संसिच्य मर्त्यं देवाः पुरुषमाविशन् ॥ ११.१०.१३ ॥
संसिच् नावाचे ते देव, ज्यांनी साहित्य गोळा केले. सर्व काही मिसळून देव मर्त्य पुरुषात प्रविष्ट झाले.
11.10.14
ऊरू पादावष्ठीवन्तौ शिरो हस्तावथो मुखम् ।
पृष्टीर्बर्जह्ये पार्श्वे कस्तत्समदधादृषिः ॥ ११.१०.१४ ॥
दोन मांड्या, दोन पाय, दोन गुडघे, डोके, दोन हात, मग मुख. पाठीच्या बरगड्या व दोन बाजू — हे सर्व कोणत्या ऋषीने जोडले?
11.10.15
शिरो हस्तावथो मुखं जिह्वां ग्रीवाश्च कीकसाः ।
त्वचा प्रावृत्य सर्वं तत्संधा समदधान् मही ॥ ११.१०.१५ ॥
डोके, दोन हात, मग मुख, जीभ, मान आणि हंसुळ्या — त्वचेने सर्व झाकून, मही (पृथ्वी) ने ते सांधे जोडून एकत्र केले.
11.10.16
यत्तच्छरीरमशयत्संधया संहितं महत् ।
येनेदमद्य रोचते को अस्मिन् वर्णमाभरत् ॥ ११.१०.१६ ॥
सांध्यांनी जोडलेले ते महान शरीर जे पडून आहे, ज्यामुळे आज हे उजळते — यात वर्ण कोणी ठेवला?
11.10.17
सर्वे देवा उपाशिक्षन् तदजानाद्वधूः सती ।
ईशा वशस्य या जाया सास्मिन् वर्णमाभरत् ॥ ११.१०.१७ ॥
सर्व देवांनी त्याला शिकवले; ती सती वधू ते जाणती झाली. वशाची ईश्वरी, पत्नी — तिने यात वर्ण ठेवला.
11.10.18
यदा त्वष्टा व्यतृणत्पिता त्वष्टुर्य उत्तरः ।
गृहं कृत्वा मर्त्यं देवाः पुरुषमाविशन् ॥ ११.१०.१८ ॥
त्वष्टा जेव्हा ते उघडला — त्वष्ट्याचा पिता, उत्तर — घर बांधून, देव मर्त्य पुरुषात प्रविष्ट झाले.
11.10.19
स्वप्नो वै तन्द्रीर्निर्ऋतिः पाप्मानो नाम देवताः ।
जरा खालत्यं पालित्यं शरीरमनु प्राविशन् ॥ ११.१०.१९ ॥
स्वप्न, तंद्रा, निर्ऋती आणि पाप्मान नावाच्या देवता, जरा, टक्कलपणा आणि पांढरे केस शरीरात शिरले.
11.10.20
स्तेयं दुष्कृतं वृजिनं सत्यं यज्ञो यशो बृहत् ।
बलं च क्षत्रमोजश्च शरीरमनु प्राविशन् ॥ ११.१०.२० ॥
चोरी, दुष्कृत, वक्रता, सत्य, यज्ञ, महान यश, बल, क्षात्रतेज व ओज शरीरात शिरले.
11.10.21
भूतिश्च वा अभूतिश्च रातयोऽरातयश्च याः ।
क्षुधश्च सर्वास्तृष्णाश्च शरीरमनु प्राविशन् ॥ ११.१०.२१ ॥
भूती आणि अभूती, दान आणि अदान, सर्व भूक व सर्व तृष्णा शरीरात शिरल्या.
11.10.22
निन्दाश्च वा अनिन्दाश्च यच्च हन्तेति नेति च ।
शरीरं श्रद्धा दक्षिणाश्रद्धा चानु प्राविशन् ॥ ११.१०.२२ ॥
निंदा आणि प्रशंसा, 'मार' म्हणणे आणि 'नाही' म्हणणे, शरीर, श्रद्धा, दक्षिणा आणि अश्रद्धा शरीरात शिरले.
11.10.23
विद्याश्च वा अविद्याश्च यच्चान्यदुपदेश्यम् ।
शरीरं ब्रह्म प्राविशदृचः सामाथो यजुः ॥ ११.१०.२३ ॥
विद्या आणि अविद्या, आणि जे इतर उपदेशनीय, शरीरात ब्रह्म शिरले; ऋचा, साम आणि यजुः.
11.10.24
आनन्दा मोदाः प्रमुदोऽभीमोदमुदश्च ये ।
हसो नरिष्टा नृत्तानि शरीरमनु प्राविशन् ॥ ११.१०.२४ ॥
आनंद, मोद, प्रमोद, अभीमोद, हास्य, नरिष्ट आणि नृत्ये शरीरात शिरली.
11.10.25
आलापाश्च प्रलापाश्चाभीलापलपश्च ये ।
शरीरं सर्वे प्राविशन्न् आयुजः प्रयुजो युजः ॥ ११.१०.२५ ॥
संभाषणे, बडबड, प्रिय कुजबुज — जे जे होते ते सर्व शरीरात प्रवेशले; न जुंपलेले आणि जुंपलेले, जोडलेले आणि न जोडलेले (सर्व).
11.10.26
प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च क्षितिश्च या ।
व्यानोदानौ वाङ्मनः शरीरेण त ईयन्ते ॥ ११.१०.२६ ॥
प्राण व अपान, डोळा व कान, अक्षय व क्षय, जे जे आहेत; व्यान व उदान, वाणी व मन — हे सर्व शरीराबरोबर जातात.
11.10.27
आशिषश्च प्रशिषश्च संशिषो विशिषश्च याः ।
चित्तानि सर्वे संकल्पाः शरीरमनु प्राविशन् ॥ ११.१०.२७ ॥
आशीर्वाद व प्रशीर्वाद, संशीर्वाद व विशीर्वाद, जे जे इच्छा होत्या; सर्व चित्ते व संकल्प शरीरात प्रवेशले.
11.10.28
आस्तेयीश्च वास्तेयीश्च त्वरणाः कृपणाश्च याः ।
गुह्याः शुक्रा स्थूला अपस्ता बीभत्सावसादयन् ॥ ११.१०.२८ ॥
आस्तेयी व वास्तेयी, त्वरण व कृपण, गुह्य, शुक्र, स्थूल, अपस्त व बीभत्स जे जे होते — त्यांनी (शरीराला) खाली पाडले.
11.10.29
अस्थि कृत्वा समिधं तदष्टापो असादयन् ।
रेतः कृत्वाज्यं देवाः पुरुषमाविशन् ॥ ११.१०.२९ ॥
अस्थींची समिधा करून, त्या आठ जलांची तिच्यावर स्थापना केली; रेतस्सचे आज्य करून, देव पुरुषात प्रविष्ट झाले.
11.10.30
या आपो याश्च देवता या विराड्ब्रह्मणा सह ।
शरीरं ब्रह्म प्राविशच्छरीरेऽधि प्रजापतिः ॥ ११.१०.३० ॥
जी जी आपे, जी जी देवता, ब्रह्मासह जे विराट् — ब्रह्माने शरीरात प्रवेश केला; शरीरात प्रजापती अधिष्ठित झाले.
11.10.31
सूर्यश्चक्षुर्वातः प्राणं पुरुषस्य वि भेजिरे ।
अथास्येतरमात्मानं देवाः प्रायच्छन्न् अग्नये ॥ ११.१०.३१ ॥
सूर्य हा पुरुषाचा डोळा, वायू हा त्याचा प्राण; हे देवांनी वाटून घेतले. नंतर त्याचा दुसरा आत्मा देवांनी अग्नीला दिला.
11.10.32
तस्माद्वै विद्वान् पुरुषमिदं ब्रह्मेति मन्यते ।
सर्वा ह्यस्मिन् देवता गावो गोष्ठ इवासते ॥ ११.१०.३२ ॥
म्हणून ज्ञानी पुरुषाला हे ब्रह्म मानतो; कारण त्याच्यामध्ये सर्व देवता गोठ्यातील गायींप्रमाणे राहतात.
11.10.33
प्रथमेन प्रमारेण त्रेधा विष्वङ्वि गच्छति ।
अद एकेन गच्छत्यद एकेन गच्छतीहैकेन नि षेवते ॥ ११.१०.३३ ॥
पहिल्या मापाने तो तीन प्रकारे सर्वत्र पसरून जातो; एकाने तिकडे जातो, एकाने तिकडे जातो, आणि एकाने येथे वास करतो.
11.10.34
अप्सु स्तीमासु वृद्धासु शरीरमन्तरा हितम् ।
तस्मिं छवोऽध्यन्तरा तस्माच्छवोऽध्युच्यते ॥ ११.१०.३४ ॥
पाण्यात, ओल्या वाढलेल्या पाण्यात शरीर मध्ये ठेवलेले आहे; त्यात आतमध्ये शव आहे, म्हणूनच त्याला शव म्हणतात.