અથર્વવેદ · સૂક્ત 11.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.6.1
प्राणाय नमो यस्य सर्वमिदं वशे ।
यो भूतः सर्वस्येश्वरो यस्मिन्त्सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ११.६.१ ॥
જેના વશમાં આ સર્વ છે, તે પ્રાણને નમસ્કાર. જે સર્વનો ઈશ્વર થઈને વિદ્યમાન છે, જેનામાં સર્વ પ્રતિષ્ઠિત છે, તેને નમસ્કાર.
11.6.2
नमस्ते प्राण क्रन्दाय नमस्ते स्तनयित्नवे ।
नमस्ते प्राण विद्युते नमस्ते प्राण वर्षते ॥ ११.६.२ ॥
હે પ્રાણ, તને નમસ્કાર; ગર્જના કરનારને નમસ્કાર. હે પ્રાણ, તને નમસ્કાર; ગડગડાટ કરનારને નમસ્કાર. હે પ્રાણ, તને નમસ્કાર; વીજળીને નમસ્કાર. હે પ્રાણ, તને નમસ્કાર; વરસાદ વરસાવનારને નમસ્કાર.
11.6.3
यत्प्राण स्तनयित्नुनाभिक्रन्दत्योषधीः ।
प्र वीयन्ते गर्भान् दधतेऽथो बह्वीर्वि जायन्ते ॥ ११.६.३ ॥
જ્યારે પ્રાણ ગડગડાટ સાથે ઔષધિઓ પર ગર્જે છે, ત્યારે તે આગળ વધે છે, ગર્ભ ધારણ કરે છે, અને પછી અનેકરૂપે જન્મે છે.
11.6.4
यत्प्राण ऋतावागतेऽभिक्रन्दत्योषधीः ।
सर्वं तदा प्र मोदते यत्किं च भूम्यामधि ॥ ११.६.४ ॥
પ્રાણ ઋતુ આવતાં ઔષધિઓ પર ગર્જે છે ત્યારે પૃથ્વી પર જે કંઈ છે તે સર્વ આનંદિત થાય છે.
11.6.5
यदा प्राणो अभ्यवर्षीद्वर्षेण पृथिवीं महीम् ।
पशवस्तत्प्र मोदन्ते महो वै नो भविष्यति ॥ ११.६.५ ॥
પ્રાણ વરસાદ વડે વિશાળ પૃથ્વી પર વરસે છે ત્યારે પશુઓ આનંદિત થાય છે; ચોક્કસ આપણને મહાન સમૃદ્ધિ થશે.
11.6.6
अभिवृष्टा ओषधयः प्राणेन समवादिरन् ।
आयुर्वै नः प्रातीतरः सर्वा नः सुरभीरकः ॥ ११.६.६ ॥
વરસાદથી ભીંજાયેલી ઔષધિઓ પ્રાણ સાથે એક સ્વરે બોલી: અમારું આયુષ્ય ચોક્કસ દીર્ઘ થાઓ; અમારું સર્વ સુગંધિત અને મધુર થાઓ.
11.6.7
नमस्ते अस्त्वायते नमो अस्तु परायते ।
नमस्ते प्राण तिष्ठत आसीनायोत ते नमः ॥ ११.६.७ ॥
હે પ્રાણ, તને નમસ્કાર. આવનારને નમસ્કાર, જનારને નમસ્કાર. ઊભા રહેલા તને નમસ્કાર, અને બેઠેલા તને નમસ્કાર.
11.6.8
नमस्ते प्राण प्राणते नमो अस्त्वपानते ।
पराचीनाय ते नमः प्रतीचीनाय ते नमः सर्वस्मै त इदं नमः ॥ ११.६.८ ॥
હે પ્રાણ, તને નમસ્કાર. પ્રાણ છોડનારને નમસ્કાર, અપાનને નમસ્કાર. પરાઙ્મુખ તને નમસ્કાર, પ્રત્યઙ્મુખ તને નમસ્કાર; સર્વને માટે તને આ નમસ્કાર.
11.6.9
या ते प्राण प्रिया तनूर्यो ते प्राण प्रेयसी ।
अथो यद्भेषजं तव तस्य नो धेहि जीवसे ॥ ११.६.९ ॥
હે પ્રાણ, તારું જે પ્રિય શરીર છે, અને હે પ્રાણ, જે તને અતિપ્રિય છે; અને જે તારું ઔષધ છે, તે અમને જીવન માટે આપ.
11.6.10
प्राणः प्रजा अनु वस्ते पिता पुत्रमिव प्रियम् ।
प्राणो ह सर्वस्येश्वरो यच्च प्राणति यच्च न ॥ ११.६.१० ॥
પ્રાણ પ્રજાઓને અનુસરીને વીંટળાય છે, જેમ પિતા પ્રિય પુત્રને વીંટળાય. પ્રાણ જ સૌનો ઈશ્વર છે, જે શ્વાસ લે છે અને જે નથી લેતું.
11.6.11
प्राणो मृत्युः प्राणस्तक्मा प्राणं देवा उपासते ।
प्राणो ह सत्यवादिनमुत्तमे लोक आ दधत् ॥ ११.६.११ ॥
પ્રાણ જ મૃત્યુ છે, પ્રાણ જ તાવ છે; દેવો પ્રાણની ઉપાસના કરે છે. પ્રાણ જ સત્યવાદીને ઉત્તમ લોકમાં સ્થાપિત કરે છે.
11.6.12
प्राणो विराट्प्राणो देष्ट्री प्राणं सर्व उपासते ।
प्राणो ह सूर्यश्चन्द्रमाः प्राणमाहुः प्रजापतिम् ॥ ११.६.१२ ॥
પ્રાણ જ વિરાટ્ છે; પ્રાણ જ શાસક શક્તિ છે; સૌ પ્રાણની ઉપાસના કરે છે. પ્રાણ જ સૂર્ય અને ચંદ્ર છે; પ્રાણને જ પ્રજાપતિ કહે છે.
11.6.13
प्राणापानौ व्रीहियवावनड्वान् प्राण उच्यते ।
यवे ह प्राण आहितोऽपानो व्रीहिरुच्यते ॥ ११.६.१३ ॥
પ્રાણ અને અપાન ચોખા અને જવ છે; બળદને પ્રાણ કહેવામાં આવે છે. જવમાં પ્રાણ સ્થાપિત છે; ચોખાને અપાન કહેવામાં આવે છે.
11.6.14
अपानति प्राणति पुरुषो गर्भे अन्तरा ।
यदा त्वं प्राण जिन्वस्यथ स जायते पुनः ॥ ११.६.१४ ॥
ગર્ભમાં પુરુષ અપાન અને પ્રાણ લે છે. હે પ્રાણ, જ્યારે તું ચેતના આપે છે ત્યારે તે ફરી જન્મે છે.
11.6.15
प्राणमाहुर्मातरिश्वानं वातो ह प्राण उच्यते ।
प्राणे ह भूतं भव्यं च प्राणे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ११.६.१५ ॥
પ્રાણને માતરિશ્વા કહેવામાં આવે છે; વાયુને જ પ્રાણ કહેવામાં આવે છે. પ્રાણમાં જ ભૂત અને ભવિષ્ય છે; પ્રાણમાં જ સર્વ પ્રતિષ્ઠિત છે.
11.6.16
आथर्वणीराङ्गिरसीर्दैवीर्मनुष्यजा उत ।
ओषधयः प्र जायन्ते यदा त्वं प्राण जिन्वसि ॥ ११.६.१६ ॥
આથર્વણી, આંગિરસી, દૈવી અને મનુષ્યજાત ઔષધિઓ ઊગે છે; હે પ્રાણ, જ્યારે તું ચેતના આપે છે.
11.6.17
यदा प्राणो अभ्यवर्षीद्वर्षेण पृथिवीं महीम् ।
ओषधयः प्र जायन्तेऽथो याः काश्च वीरुधः ॥ ११.६.१७ ॥
પ્રાણે વરસાદથી મહાન પૃથ્વી પર વરસાદ વરસાવ્યો ત્યારે ઔષધિઓ ઊગે છે, અને જે જે વેલાઓ છે તે પણ.
11.6.18
यस्ते प्राणेदं वेद यस्मिंश्चासि प्रतिष्ठितः ।
सर्वे तस्मै बलिं हरान् अमुष्मिंल्लोक उत्तमे ॥ ११.६.१८ ॥
હે પ્રાણ, જે તારું આ જાણે છે અને જેનામાં તું પ્રતિષ્ઠિત છે, તેને માટે સૌ તે ઉત્તમ લોકમાં બલિ લાવે.
11.6.19
यथा प्राण बलिहृतस्तुभ्यं सर्वाः प्रजा इमाः ।
एवा तस्मै बलिं हरान् यस्त्वा शृणवत्सुश्रवः ॥ ११.६.१९ ॥
હે પ્રાણ, જેમ આ બધી પ્રજાઓ તારા માટે બલિરૂપે અર્પાય છે, તેમ જે તને સાંભળે તેને માટે હું બલિ લાવું, હે સુયશસ્વી.
11.6.20
अन्तर्गर्भश्चरति देवतास्वाभूतो भूतः स उ जायते पुनः ।
स भूतो भव्यं भविष्यत्पिता पुत्रं प्र विवेशा शचीभिः ॥ ११.६.२० ॥
તે ગર્ભમાં વિચરે છે; દેવોમાં પ્રગટ થઈને તે ફરી જન્મે છે. તે જ ભૂત, ભવ્ય અને ભવિષ્ય છે; પિતા પોતાની શક્તિઓથી પુત્રમાં પ્રવેશે છે.
11.6.21
एकं पादं नोत्खिदति सलिलाद्धंस उच्चरन् ।
यदङ्ग स तमुत्खिदेन् नैवाद्य न श्वः स्यात् ।
न रात्री नाहः स्यान् न व्युच्छेत्कदा चन ॥ ११.६.२१ ॥
હંસ પાણીમાંથી ઊડતી વખતે પોતાનો એક પગ ઉપાડતો નથી; જો તે ઉપાડે, તો આજ પણ નહીં હોય, કાલ પણ નહીં હોય, રાત કે દિવસ નહીં હોય, અને ક્યારેય પરોઢ નહીં થાય.
11.6.22
अष्टाचक्रं वर्तत एकनेमि सहस्राक्षरं प्र पुरो नि पश्चा ।
अर्धेन विश्वं भुवनं जजान यदस्यार्धं कतमः स केतुः ॥ ११.६.२२ ॥
આઠ ચક્રો, એક જ ધાર, હજાર અક્ષરોવાળું ચક્ર આગળ અને પાછળ ફરે છે. તેના અર્ધથી સમસ્ત વિશ્વ ઉત્પન્ન થયું; તેનો જે અર્ધ છે તે કયું ચિહ્ન છે?
11.6.23
यो अस्य विश्वजन्मन ईशे विश्वस्य चेष्टतः ।
अन्येषु क्षिप्रधन्वने तस्मै प्राण नमोऽस्तु ते ॥ ११.६.२३ ॥
જે આ સર્વજન્મનો ઈશ છે, જે સમસ્ત ચાલનારનો ઈશ છે, જે અન્યો પર ઝડપી ધનુષ્યધારી છે — તેને, હે પ્રાણ, તને નમસ્કાર હો.
11.6.24
यो अस्य सर्वजन्मन ईशे सर्वस्य चेष्टतः ।
अतन्द्रो ब्रह्मणा धीरः प्राणो मानु तिष्ठतु ॥ ११.६.२४ ॥
જે આ સર્વજન્મનો ઈશ છે, જે સમસ્ત ચાલનારનો ઈશ છે — અથાક, બ્રહ્મથી ધીર પ્રાણ મારી પાછળ ઊભો રહે.
11.6.25
ऊर्ध्वः सुप्तेषु जागार ननु तिर्यङ्नि पद्यते ।
न सुप्तमस्य सुप्तेष्वनु शुश्राव कश्चन ॥ ११.६.२५ ॥
સૂતેલાઓ વચ્ચે તે ઊંચો થઈને જાગે છે; ખરેખર તે આડો પડે છે. સૂતેલાઓ વચ્ચે તેનો કોઈ સૂતેલો કંઈ સાંભળતો નથી.
11.6.26
प्राण मा मत्पर्यावृतो न मदन्यो भविष्यसि ।
अपां गर्भमिव जीवसे प्राण बध्नामि त्वा मयि ॥ ११.६.२६ ॥
હે પ્રાણ, મારાથી ફરીને દૂર ન જા; મારાથી ભિન્ન થઈશ નહીં. પાણીના ગર્ભની જેમ જીવવા માટે, હે પ્રાણ, હું તને મારામાં બાંધું છું.