अथर्ववेद · सूक्त 11.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.6.1
प्राणाय नमो यस्य सर्वमिदं वशे ।
यो भूतः सर्वस्येश्वरो यस्मिन्त्सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ११.६.१ ॥
ज्याच्या वशात हे सर्व आहे, त्या प्राणाला नमस्कार. जो सर्वांचा ईश्वर होऊन विद्यमान आहे, ज्याच्यात सर्व प्रतिष्ठित आहे, त्याला नमस्कार.
11.6.2
नमस्ते प्राण क्रन्दाय नमस्ते स्तनयित्नवे ।
नमस्ते प्राण विद्युते नमस्ते प्राण वर्षते ॥ ११.६.२ ॥
हे प्राणा, तुला नमस्कार; गर्जना करणाऱ्याला नमस्कार. हे प्राणा, तुला नमस्कार; गडगडणाऱ्याला नमस्कार. हे प्राणा, तुला नमस्कार; विजेला नमस्कार. हे प्राणा, तुला नमस्कार; वर्षाव करणाऱ्याला नमस्कार.
11.6.3
यत्प्राण स्तनयित्नुनाभिक्रन्दत्योषधीः ।
प्र वीयन्ते गर्भान् दधतेऽथो बह्वीर्वि जायन्ते ॥ ११.६.३ ॥
प्राण गडगडाटासह औषधींवर गर्जना करतो तेव्हा त्या पुढे वाढतात, गर्भ धारण करतात आणि मग अनेक रूपांनी जन्म घेतात.
11.6.4
यत्प्राण ऋतावागतेऽभिक्रन्दत्योषधीः ।
सर्वं तदा प्र मोदते यत्किं च भूम्यामधि ॥ ११.६.४ ॥
प्राण ऋतू आल्यावर औषधींवर गर्जना करतो तेव्हा पृथ्वीवर जे काही आहे ते सर्व आनंदित होते.
11.6.5
यदा प्राणो अभ्यवर्षीद्वर्षेण पृथिवीं महीम् ।
पशवस्तत्प्र मोदन्ते महो वै नो भविष्यति ॥ ११.६.५ ॥
प्राण पावसाने विशाल पृथ्वीवर वर्षाव करतो तेव्हा पशू आनंदित होतात; निश्चितच आपल्याला मोठी समृद्धी लाभेल.
11.6.6
अभिवृष्टा ओषधयः प्राणेन समवादिरन् ।
आयुर्वै नः प्रातीतरः सर्वा नः सुरभीरकः ॥ ११.६.६ ॥
पावसाने ओल्या झालेल्या औषधींनी प्राणाशी एकत्र बोलले: आमचे आयुष्य निश्चितच दीर्घ होवो; आमचे सर्व काही सुगंधी आणि गोड होवो.
11.6.7
नमस्ते अस्त्वायते नमो अस्तु परायते ।
नमस्ते प्राण तिष्ठत आसीनायोत ते नमः ॥ ११.६.७ ॥
हे प्राणा, तुला नमस्कार असो; येणाऱ्या तुला नमस्कार, जाणाऱ्या तुला नमस्कार. उभ्या असलेल्या तुला नमस्कार, आणि बसलेल्या तुला नमस्कार.
11.6.8
नमस्ते प्राण प्राणते नमो अस्त्वपानते ।
पराचीनाय ते नमः प्रतीचीनाय ते नमः सर्वस्मै त इदं नमः ॥ ११.६.८ ॥
हे प्राणा, तुला नमस्कार असो; प्राण सोडणाऱ्या तुला नमस्कार, अपानाला नमस्कार. पराङ्मुख तुला नमस्कार, प्रत्यङ्मुख तुला नमस्कार; सर्वांसाठी तुला हा नमस्कार.
11.6.9
या ते प्राण प्रिया तनूर्यो ते प्राण प्रेयसी ।
अथो यद्भेषजं तव तस्य नो धेहि जीवसे ॥ ११.६.९ ॥
हे प्राणा, तुझे जे प्रिय शरीर, आणि हे प्राणा, तुझे जे अतिप्रिय; आणि जे तुझे औषध, ते आम्हाला जगण्यासाठी दे.
11.6.10
प्राणः प्रजा अनु वस्ते पिता पुत्रमिव प्रियम् ।
प्राणो ह सर्वस्येश्वरो यच्च प्राणति यच्च न ॥ ११.६.१० ॥
प्राण प्रजांना अनुसरून वेढतो, जसा पिता प्रिय पुत्राला वेढतो. प्राणच सर्वांचा ईश्वर आहे, जे श्वास घेते आणि जे घेत नाही.
11.6.11
प्राणो मृत्युः प्राणस्तक्मा प्राणं देवा उपासते ।
प्राणो ह सत्यवादिनमुत्तमे लोक आ दधत् ॥ ११.६.११ ॥
प्राणच मृत्यू, प्राणच ताप; देव प्राणाची उपासना करतात. प्राणच सत्यवाद्याला उत्तम लोकात स्थापित करतो.
11.6.12
प्राणो विराट्प्राणो देष्ट्री प्राणं सर्व उपासते ।
प्राणो ह सूर्यश्चन्द्रमाः प्राणमाहुः प्रजापतिम् ॥ ११.६.१२ ॥
प्राणच विराट्; प्राणच नियामक शक्ती; सर्वजण प्राणाची उपासना करतात. प्राणच सूर्य आणि चंद्र; प्राणालाच प्रजापती म्हणतात.
11.6.13
प्राणापानौ व्रीहियवावनड्वान् प्राण उच्यते ।
यवे ह प्राण आहितोऽपानो व्रीहिरुच्यते ॥ ११.६.१३ ॥
प्राण आणि अपान हे भात व जव आहेत; बैलाला प्राण म्हटले जाते. जवात प्राण स्थापित आहे; भाताला अपान म्हटले जाते.
11.6.14
अपानति प्राणति पुरुषो गर्भे अन्तरा ।
यदा त्वं प्राण जिन्वस्यथ स जायते पुनः ॥ ११.६.१४ ॥
गर्भात पुरुष अपान व प्राण घेतो. हे प्राणा, जेव्हा तू प्रेरणा देतोस तेव्हा तो पुन्हा जन्म घेतो.
11.6.15
प्राणमाहुर्मातरिश्वानं वातो ह प्राण उच्यते ।
प्राणे ह भूतं भव्यं च प्राणे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ११.६.१५ ॥
प्राणाला मातरिश्वा म्हणतात; वायूलाच प्राण म्हटले जाते. प्राणातच भूत आणि भविष्य आहे; प्राणातच सर्व काही प्रतिष्ठित आहे.
11.6.16
आथर्वणीराङ्गिरसीर्दैवीर्मनुष्यजा उत ।
ओषधयः प्र जायन्ते यदा त्वं प्राण जिन्वसि ॥ ११.६.१६ ॥
आथर्वणी, आङ्गिरसी, दैवी व मनुष्यजात औषधी उगवतात; हे प्राणा, जेव्हा तू प्रेरणा देतोस.
11.6.17
यदा प्राणो अभ्यवर्षीद्वर्षेण पृथिवीं महीम् ।
ओषधयः प्र जायन्तेऽथो याः काश्च वीरुधः ॥ ११.६.१७ ॥
प्राणाने पावसाने मोठ्या पृथ्वीवर वर्षाव केला तेव्हा औषधी उगवतात, आणि जितक्या वेली आहेत त्याही उगवतात.
11.6.18
यस्ते प्राणेदं वेद यस्मिंश्चासि प्रतिष्ठितः ।
सर्वे तस्मै बलिं हरान् अमुष्मिंल्लोक उत्तमे ॥ ११.६.१८ ॥
हे प्राणा, जो तुझे हे जाणतो आणि ज्याच्यात तू प्रतिष्ठित आहेस, त्याच्यासाठी सर्वांनी त्या उत्तम लोकात बलि आणावी.
11.6.19
यथा प्राण बलिहृतस्तुभ्यं सर्वाः प्रजा इमाः ।
एवा तस्मै बलिं हरान् यस्त्वा शृणवत्सुश्रवः ॥ ११.६.१९ ॥
हे प्राणा, जसे ही सर्व प्रजा तुझ्यासाठी बलिरूपाने अर्पिली जाते, तसेच जो तुझे ऐकतो त्याच्यासाठी मी बलि आणावा, हे सुयशस्वी.
11.6.20
अन्तर्गर्भश्चरति देवतास्वाभूतो भूतः स उ जायते पुनः ।
स भूतो भव्यं भविष्यत्पिता पुत्रं प्र विवेशा शचीभिः ॥ ११.६.२० ॥
तो गर्भात संचार करतो; देवांमध्ये प्रकट होऊन तो पुन्हा जन्म घेतो. तोच भूत, भव्य आणि भविष्य आहे; पिता आपल्या शक्तींनी पुत्रात प्रवेश करतो.
11.6.21
एकं पादं नोत्खिदति सलिलाद्धंस उच्चरन् ।
यदङ्ग स तमुत्खिदेन् नैवाद्य न श्वः स्यात् ।
न रात्री नाहः स्यान् न व्युच्छेत्कदा चन ॥ ११.६.२१ ॥
हंस पाण्यातून वर येताना आपला एक पाय उचलत नाही; तो उचलला तर आज नसेल, उद्याही नसेल, रात्र किंवा दिवसही नसेल आणि पहाट कधीच होणार नाही.
11.6.22
अष्टाचक्रं वर्तत एकनेमि सहस्राक्षरं प्र पुरो नि पश्चा ।
अर्धेन विश्वं भुवनं जजान यदस्यार्धं कतमः स केतुः ॥ ११.६.२२ ॥
आठ चाकांचे, एकच आरा असलेले, हजार अक्षरांचे चक्र पुढे आणि मागे फिरते. त्याच्या अर्ध्या भागाने सर्व विश्व निर्माण झाले; त्याचा जो अर्धा भाग आहे तो कोणते चिन्ह?
11.6.23
यो अस्य विश्वजन्मन ईशे विश्वस्य चेष्टतः ।
अन्येषु क्षिप्रधन्वने तस्मै प्राण नमोऽस्तु ते ॥ ११.६.२३ ॥
जो या सर्वजन्मांचा ईश आहे, जो सर्व चलणाऱ्यांचा ईश आहे, जो इतरांवर जलद धनुष्य धारण करतो — त्याला, हे प्राणा, तुला नमस्कार असो.
11.6.24
यो अस्य सर्वजन्मन ईशे सर्वस्य चेष्टतः ।
अतन्द्रो ब्रह्मणा धीरः प्राणो मानु तिष्ठतु ॥ ११.६.२४ ॥
जो या सर्वजन्मांचा ईश आहे, जो सर्व चलणाऱ्यांचा ईश आहे — अथक, ब्रह्माने धीर असलेला प्राण माझ्या मागे उभा राहो.
11.6.25
ऊर्ध्वः सुप्तेषु जागार ननु तिर्यङ्नि पद्यते ।
न सुप्तमस्य सुप्तेष्वनु शुश्राव कश्चन ॥ ११.६.२५ ॥
झोपलेल्यांमध्ये तो वर उठून जागा असतो; खरोखर तो आडवा पडतो. झोपलेल्यांमध्ये याच्या झोपलेल्या कोणीही काही ऐकत नाही.
11.6.26
प्राण मा मत्पर्यावृतो न मदन्यो भविष्यसि ।
अपां गर्भमिव जीवसे प्राण बध्नामि त्वा मयि ॥ ११.६.२६ ॥
हे प्राणा, माझ्यापासून फिरून दूर जाऊ नकोस; माझ्याहून वेगळा होऊ नकोस. पाण्याच्या गर्भासारखे जगण्यासाठी, हे प्राणा, मी तुला माझ्यात बांधतो.