અથર્વવેદ · સૂક્ત 12.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.4.1
ददामीत्येव ब्रूयादनु चैनामभुत्सत ।
वशां ब्रह्मभ्यो याचद्भ्यस्तत्प्रजावदपत्यवत् ॥ १२.४.१ ॥
હું આપું છું — એમ જ કહેવું જોઈએ, અને પછી તેને નકારવી ન જોઈએ. યાચના કરનારા બ્રાહ્મણોને વશા (ગાય) આપવી; તે સંતતિસહિત થાય છે.
12.4.2
प्रजया स वि क्रीणीते पशुभिश्चोप दस्यति ।
य आर्षेयेभ्यो याचद्भ्यो देवानां गां न दित्सति ॥ १२.४.२ ॥
તે સંતતિ દ્વારા પોતાને છોડાવે છે અને પશુઓ દ્વારા પણ નાશ પામે છે — જે યાચના કરનારા આર્ષેય (ઋષિવંશી) બ્રાહ્મણોને દેવોની ગાય આપવા ઇચ્છતો નથી.
12.4.3
कूटयास्य सं शीर्यन्ते श्लोणया काटमर्दति ।
बण्डया दह्यन्ते गृहाः काणया दीयते स्वम् ॥ १२.४.३ ॥
તેની કૂટા (વાંકી) વડે તેની સંપત્તિ નાશ પામે છે; શ્લોણા (લંગડી) વડે તે ખાડો ખોદે છે; બંડ્યા (વંધ્યા) વડે ઘરો બળે છે; કાણા (એક આંખવાળી) વડે પોતાની સંપત્તિ અપાય છે.
12.4.4
विलोहितो अधिष्ठानाच्छक्नो विन्दति गोपतिम् ।
तथा वशायाः संविद्यं दुरदभ्ना ह्युच्यसे ॥ १२.४.४ ॥
લાલ શક્ન (કીડો) પોતાના સ્થાનેથી ગોપતિને (ગાયના માલિકને) શોધે છે; તેમ જ વશાનો પરિચય છે — કારણ કે તું દુરદભ્ના (સહેલાઈથી છેતરી ન શકાય તેવી) કહેવાય છે.
12.4.5
पदोरस्या अधिष्ठानाद्विक्लिन्दुर्नाम विन्दति ।
अनामनात्सं शीर्यन्ते या मुखेनोपजिघ्रति ॥ १२.४.५ ॥
તેના પગના સ્થાનેથી વિક્લિંદુ નામનું (જીવ) મળે છે; અનામનથી (ન નમનારીથી) નાશ પામે છે — જે મુખથી સૂંઘે છે.
12.4.6
यो अस्याः कर्णावास्कुनोत्या स देवेषु वृश्चते ।
लक्ष्म कुर्व इति मन्यते कनीयः कृणुते स्वम् ॥ १२.४.६ ॥
જે તેના કાન કાપે છે, તે દેવોમાં કપાઈ જાય છે; "હું નિશાની કરું છું" એમ માને છે — નીચ થઈને પોતાનું જ (નુકસાન) કરે છે.
12.4.7
यदस्याः कस्मै चिद्भोगाय बालान् कश्चित्प्रकृन्तति ।
ततः किशोरा म्रियन्ते वत्सांश्च घातुको वृकः ॥ १२.४.७ ॥
જ્યારે કોઈ કોઈ ઉપભોગ માટે એનાં વાછરડાં કાપી નાખે, ત્યારે યુવાનો મરે છે; અને ઘાતક વરુ વાછરડાંને પણ (મારે છે).
12.4.8
यदस्या गोपतौ सत्या लोम ध्वाङ्क्षो अजीहिडत् ।
ततः कुमारा म्रियन्ते यक्ष्मो विन्दत्यनामनात् ॥ १२.४.८ ॥
ગોપતિ પાસે હોય ત્યારે એનો રોમ કાગડો ક્રોધથી હલાવે, ત્યારે કુમારો મરે છે; જે નમતો નથી તેને યક્ષ્મા પકડે છે.
12.4.9
यदस्याः पल्पूलनं शकृद्दासी समस्यति ।
ततोऽपरूपं जायते तस्मादव्येष्यदेनसः ॥ १२.४.९ ॥
દાસી એનું પલ્પૂલન (છાણ-મંથન) છાણ સાથે ભેળવે, ત્યારે વિકૃતિ જન્મે છે; તેથી તે પાપથી મુક્ત થશે નહીં.
12.4.10
जायमानाभि जायते देवान्त्सब्राह्मणान् वशा ।
तस्माद्ब्रह्मभ्यो देयैषा तदाहुः स्वस्य गोपनम् ॥ १२.४.१० ॥
જન્મતી વશા દેવો અને બ્રાહ્મણો સાથે જન્મે છે; તેથી આને બ્રાહ્મણોને આપવી જોઈએ; એને પોતાનું રક્ષણ કહે છે.
12.4.11
य एनां वनिमायन्ति तेषां देवकृता वशा ।
ब्रह्मज्येयं तदब्रुवन् य एनां निप्रियायते ॥ १२.४.११ ॥
જેઓ એની ભિક્ષા માટે આવે છે, તેમના માટે વશા દેવો દ્વારા સર્જાયેલી છે; જે એનો દુરુપયોગ કરે છે તેને તેઓએ બ્રાહ્મણ-હિંસા કહી.
12.4.12
य आर्षेयेभ्यो याचद्भ्यो देवानां गां न दित्सति ।
आ स देवेषु वृश्चते ब्राह्मणानां च मन्यवे ॥ १२.४.१२ ॥
જે યાચના કરતા આર્ષેયોને દેવોની ગાય આપવા ઇચ્છતો નથી, તે દેવોમાં કપાઈ જાય છે; બ્રાહ્મણોના ક્રોધનો ભાગી બને છે.
12.4.13
यो अस्य स्याद्वशाभोगो अन्यामिछेत तर्हि सः ।
हिंस्ते अदत्ता पुरुषं याचितां च न दित्सति ॥ १२.४.१३ ॥
જે આ વશાનો ભોગી હોય અને બીજીની ઇચ્છા કરે, ત્યારે તે તેને હાનિ પહોંચાડે છે; માગ્યા છતાં ન આપનાર માણસને પણ તે હાનિ પહોંચાડે છે.
12.4.14
यथा शेवधिर्निहितो ब्राह्मणानां तथा वशा ।
तामेतदछायन्ति यस्मिन् कस्मिंश्च जायते ॥ १२.४.१४ ॥
બ્રાહ્મણોનો છુપાવેલો ખજાનો જેમ હોય, તેમ વશા છે; ગમે ત્યાં તે જન્મે, તેની જ તેઓ સંભાળ રાખે છે.
12.4.15
स्वमेतदछायन्ति यद्वशां ब्राह्मणा अभि ।
यथैनान् अन्यस्मिन् जिनीयादेवास्या निरोधनम् ॥ १२.४.१५ ॥
બ્રાહ્મણો વશાને પોતાની જ માનીને તેની પાસે જાય છે; દેવો તેના નિયંત્રણથી તેમને બીજા પર જીત અપાવે.
12.4.16
चरेदेवा त्रैहायणादविज्ञातगदा सती ।
वशां च विद्यान् नारद ब्राह्मणास्तर्ह्येष्याः ॥ १२.४.१६ ॥
હે દેવો, ત્રણ વર્ષના વાછરડાથી રોગ અજ્ઞાત એવી વશા વિચરે; હે નારદ, વશાને જાણ; ત્યારે બ્રાહ્મણો તેની પાસે જાય.
12.4.17
य एनामवशामाह देवानां निहितं निधिम् ।
उभौ तस्मै भवाशर्वौ परिक्रम्येषुमस्यतः ॥ १२.४.१७ ॥
જે તેને અવશા કહે છે, તે દેવોના છુપાવેલા ખજાનાનું (અપમાન કરે છે); તેની આસપાસ ફરીને ભવ અને શર્વ બંને બાણ છોડે છે.
12.4.18
यो अस्या ऊधो न वेदाथो अस्या स्तनान् उत ।
उभयेनैवास्मै दुहे दातुं चेदशकद्वशाम् ॥ १२.४.१८ ॥
જે તેના આંચળ અને સ્તનોને જાણતો નથી, તેને વશા આપવા સમર્થ હોય તો બંનેમાંથી દૂધ આપે છે.
12.4.19
दुरदभ्नैनमा शये याचितां च न दित्सति ।
नास्मै कामाः समृध्यन्ते यामदत्त्वा चिकीर्षति ॥ १२.४.१९ ॥
અજેય એવી તે તેને પાડી નાખે છે, જે માગ્યા છતાં આપવા ઇચ્છતો નથી. આપ્યા વિના જે કરવા ઇચ્છે છે, તેની કામનાઓ પૂર્ણ થતી નથી.
12.4.20
देवा वशामयाचन् मुखं कृत्वा ब्राह्मणम् ।
तेषां सर्वेषामददद्धेडं न्येति मानुषः ॥ १२.४.२० ॥
દેવોએ બ્રાહ્મણને મુખ બનાવીને વશા (વાંઝણી ગાય) માગી. તે સૌને જે આપે છે, તે મનુષ્ય હેડ (ક્રોધ)ની નીચે આવે છે.
12.4.21
हेडं पशूनां न्येति ब्राह्मणेभ्योऽददद्वशाम् ।
देवानां निहितं भागं मर्त्यश्चेन् निप्रियायते ॥ १२.४.२१ ॥
બ્રાહ્મણોને વશા ગાય આપનાર પશુઓના હેડ નીચે આવે છે. દેવતાઓનો નક્કી થયેલો ભાગ મર્ત્ય જો અપ્રિય બને તો...
12.4.22
यदन्ये शतं याचेयुर्ब्राह्मणा गोपतिं वशाम् ।
अथैनां देवा अब्रुवन्न् एवं ह विदुषो वशा ॥ १२.४.२२ ॥
બીજા સો બ્રાહ્મણો ગોપતિ પાસે વશા માગે, ત્યારે દેવોએ તેને કહ્યું — "આ રીતે વશા વિદ્વાનની હોય છે."
12.4.23
य एवं विदुषेऽदत्त्वाथान्येभ्यो ददद्वशाम् ।
दुर्गा तस्मा अधिष्ठाने पृथिवी सहदेवता ॥ १२.४.२३ ॥
આ રીતે જે વિદ્વાનને ન આપીને બીજાને વશા આપે છે, તેના રહેઠાણમાં પૃથ્વી દેવતાઓ સહિત દુર્ગમ બને છે.
12.4.24
देवा वशामयाचन् यस्मिन्न् अग्रे अजायत ।
तामेतां विद्यान् नारदः सह देवैरुदाजत ॥ १२.४.२४ ॥
દેવોએ વશાને માગી — જે આદિમાં જન્મી હતી. વિદ્વાન નારદે તેને દેવો સાથે ઉપર ઉઠાવી લીધી.
12.4.25
अनपत्यमल्पपशुं वशा कृणोति पूरुषम् ।
ब्राह्मणैश्च याचितामथैनां निप्रियायते ॥ १२.४.२५ ॥
વશા અપત્યવિહીન અને અલ્પ પશુધનવાળા પુરુષને બનાવે છે; બ્રાહ્મણો દ્વારા માગવામાં આવતાં તે તેને પ્રિય થાય છે.
12.4.26
अग्नीषोमाभ्यां कामाय मित्राय वरुणाय च ।
तेभ्यो याचन्ति ब्राह्मणास्तेष्वा वृश्चतेऽददत् ॥ १२.४.२६ ॥
અગ્નિ અને સોમ, કામ, મિત્ર તથા વરુણ માટે; બ્રાહ્મણો તેમની પાસે યાચે છે; તેમનામાં દાન આપનાર (પોતાનું) કાપી આપે છે.
12.4.27
यावदस्या गोपतिर्नोपशृणुयादृचः स्वयम् ।
चरेदस्य तावद्गोषु नास्य श्रुत्वा गृहे वसेत् ॥ १२.४.२७ ॥
આ વશાની ઋચાઓ ગોપતિ પોતે જ્યાં સુધી ન સાંભળે ત્યાં સુધી તે ગાયોમાં ફરે; તેમને સાંભળ્યા પછી તે ઘરમાં ન રહે.
12.4.28
यो अस्या ऋच उपश्रुत्याथ गोष्वचीचरत् ।
आयुश्च तस्य भूतिं च देवा वृश्चन्ति हीडिताः ॥ १२.४.२८ ॥
આ વશાની ઋચા સાંભળીને પણ જે ગાયોમાં ફરે છે, તેનું આયુષ્ય અને સમૃદ્ધિ દેવો ક્રોધે ભરાઈને કાપી નાખે છે.
12.4.29
वशा चरन्ती बहुधा देवानां निहितो निधिः ।
आविष्कृणुष्व रूपाणि यदा स्थाम जिघांसति ॥ १२.४.२९ ॥
વશા અનેક રૂપે વિચરે છે; તે દેવોનો સંગ્રહાયેલો ખજાનો છે. જ્યારે તે હણવાની ઇચ્છા કરે ત્યારે તું તારાં રૂપો પ્રગટ કર.
12.4.30
आविरात्मानं कृणुते यदा स्थाम जिघांसति ।
अथो ह ब्रह्मभ्यो वशा याञ्च्याय कृणुते मनः ॥ १२.४.३० ॥
તે હણવાની ઇચ્છા કરે ત્યારે પોતાને પ્રગટ કરે છે; પછી વશા બ્રાહ્મણો દ્વારા માગવા માટે પોતાનું મન તૈયાર કરે છે.
12.4.31
मनसा सं कल्पयति तद्देवामपि गच्छति ।
ततो ह ब्रह्माणो वशामुपप्रयन्ति याचितुम् ॥ १२.४.३१ ॥
મનથી જે સંકલ્પ થાય છે તે દેવો સુધી પણ પહોંચે છે. ત્યારે બ્રાહ્મણો વશાને માગવા તેની પાસે આવે છે.
12.4.32
स्वधाकारेण पितृभ्यो यज्ञेन देवताभ्यः ।
दानेन राजन्यो वशाया मातुर्हेडं न गच्छति ॥ १२.४.३२ ॥
સ્વધાકારથી પિતૃઓને, યજ્ઞથી દેવોને અને દાનથી રાજન્ય વશાની માતાના ક્રોધને પ્રાપ્ત થતો નથી.
12.4.33
वशा माता राजन्यस्य तथा संभूतमग्रशः ।
तस्या आहुरनर्पणं यद्ब्रह्मभ्यः प्रदीयते ॥ १२.४.३३ ॥
વશા રાજન્યની માતા છે; એ જ રીતે તે પ્રથમ ઉત્પન્ન થઈ. બ્રાહ્મણોને જે અપાય છે તે તેના માટે 'અનર્પણ' (ન અર્પણ) કહેવાય છે.
12.4.34
यथाज्यं प्रगृहीतमालुम्पेत्स्रुचो अग्नये ।
एवा ह ब्रह्मभ्यो वशामग्नय आ वृश्चतेऽददत् ॥ १२.४.३४ ॥
સ્રુવમાંથી અગ્નિ માટે લીધેલું ઘી જેમ ઢોળાઈ જાય છે, તેમ જે બ્રાહ્મણોને વશા આપે છે તે અગ્નિ માટે (યજ્ઞથી) કપાઈ જાય છે.
12.4.35
पुरोडाशवत्सा सुदुघा लोकेऽस्मा उप तिष्ठति ।
सास्मै सर्वान् कामान् वशा प्रददुषे दुहे ॥ १२.४.३५ ॥
પુરોડાશને વાછરડું બનાવેલી, સરળતાથી દૂધ આપનારી વશા આ લોકમાં તેની પાસે ઊભી રહે છે. તે દાતાને માટે બધી કામનાઓ દોહે છે.
12.4.36
सर्वान् कामान् यमराज्ये वशा प्रददुषे दुहे ।
अथाहुर्नारकं लोकं निरुन्धानस्य याचिताम् ॥ १२.४.३६ ॥
યમરાજ્યમાં વશા દાતાને માટે બધી કામનાઓ દોહે છે. પછી, યાચકને રોકનારને નરકલોક કહેવાય છે.
12.4.37
प्रवीयमाना चरति क्रुद्धा गोपतये वशा ।
वेहतं मा मन्यमानो मृत्योः पाशेषु बध्यताम् ॥ १२.४.३७ ॥
ગોપતિ માટે ક્રોધે પ્રેરાયેલી વશા ફરે છે. મને વેહત માનનાર મૃત્યુના પાશમાં બંધાઓ.
12.4.38
यो वेहतं मन्यमानोऽमा च पचते वशाम् ।
अप्यस्य पुत्रान् पौत्रांश्च याचयते बृहस्पतिः ॥ १२.४.३८ ॥
મને વેહત માનીને જે કાચા સાથે વશાને રાંધે છે, તેના પુત્રો અને પૌત્રોને બૃહસ્પતિ ભિક્ષા માગતા કરે.
12.4.39
महदेषाव तपति चरन्ती गोषु गौरपि ।
अथो ह गोपतये वशाददुषे विषं दुहे ॥ १२.४.३९ ॥
આ વશા ગાયોની વચ્ચે ફરતાં અત્યંત તપે છે; ગોપતિ માટે વશા આપનારને તે વિષ દોહે છે.
12.4.40
प्रियं पशूनां भवति यद्ब्रह्मभ्यः प्रदीयते ।
अथो वशायास्तत्प्रियं यद्देवत्रा हविः स्यात् ॥ १२.४.४० ॥
બ્રાહ્મણોને જે અપાય છે તે પશુઓને પ્રિય છે; અને વશાને પ્રિય તે જે દેવો માટે હવિ બને.
12.4.41
या वशा उदकल्पयन् देवा यज्ञादुदेत्य ।
तासां विलिप्त्यं भीमामुदाकुरुत नारदः ॥ १२.४.४१ ॥
દેવોએ યજ્ઞમાંથી ઊભા થઈ પાણી જેવી બનાવેલી વશાઓનો ભયંકર લેપ નારદે ઊંચકી લીધો.
12.4.42
तां देवा अमीमांसन्त वशेया३ अवशेति ।
तामब्रवीन् नारद एषा वशानां वशतमेति ॥ १२.४.४२ ॥
દેવોએ તેના વિષે વિચાર્યું — 'આ વશા છે કે અવશા?' નારદે તેને કહ્યું — 'આ વશાઓમાં શ્રેષ્ઠ વશા છે.'
12.4.43
कति नु वशा नारद यास्त्वं वेत्थ मनुष्यजाः ।
तास्त्वा पृच्छामि विद्वांसं कस्या नाश्नीयादब्राह्मणः ॥ १२.४.४३ ॥
નારદ, મનુષ્યોથી જન્મેલી વશાઓ કેટલી છે તે તું જાણે છે? જ્ઞાની, તને પૂછું છું: કઈ વશાને અબ્રાહ્મણે ન ખાવી?
12.4.44
विलिप्त्या बृहस्पते या च सूतवशा वशा ।
तस्या नाश्नीयादब्राह्मणो य आशंसेत भूत्याम् ॥ १२.४.४४ ॥
હે બૃહસ્પતિ, વિલિપ્તી અને સૂતવશા વશા — સમૃદ્ધિની આશા રાખનાર અબ્રાહ્મણે તે ન ખાવી.
12.4.45
नमस्ते अस्तु नारदानुष्ठु विदुषे वशा ।
कतमासां भीमतमा यामदत्त्वा पराभवेत् ॥ १२.४.४५ ॥
નારદ, તને નમસ્કાર; હે જ્ઞાની અનુષ્ટુપ, વશાઓમાં કઈ સૌથી ભયંકર છે, જેને દાન ન આપવાથી માણસ નષ્ટ થાય?
12.4.46
विलिप्ती या बृहस्पतेऽथो सूतवशा वशा ।
तस्या नाश्नीयादब्राह्मणो य आशंसेत भूत्याम् ॥ १२.४.४६ ॥
હે બૃહસ્પતિ, વિલિપ્તી અને સૂતવશા વશા — સમૃદ્ધિની આશા રાખનાર અબ્રાહ્મણે તે ન ખાવી.
12.4.47
त्रीणि वै वशाजातानि विलिप्ती सूतवशा वशा ।
ताः प्र यच्छेद्ब्रह्मभ्यः सोऽनाव्रस्कः प्रजापतौ ॥ १२.४.४७ ॥
વશાથી જન્મેલી ત્રણ — વિલિપ્તી, સૂતવશા, વશા; એ બ્રાહ્મણોને આપે તો તે પ્રજાપતિમાં અક્ષત રહે છે.
12.4.48
एतद्वो ब्राह्मणा हविरिति मन्वीत याचितः ।
वशां चेदेनं याचेयुर्या भीमाददुषो गृहे ॥ १२.४.४८ ॥
'હે બ્રાહ્મણો, આ તમારું હવિ' એમ માગણી થાય ત્યારે વિચારવું; બ્રાહ્મણો વશાની માગણી કરે તો, જેણે ભયંકર વશા આપી હોય તેના ઘરમાંથી તે આપવી.
12.4.49
देवा वशां पर्यवदन् न नोऽदादिति हीडिताः ।
एताभिर्ऋग्भिर्भेदं तस्माद्वै स पराभवत् ॥ १२.४.४९ ॥
દેવોએ વશાની નિંદા કરી—"તેણે અમને આપ્યું નહીં" એમ કહીને; ક્રોધે ભરાઈને આ ઋચાઓથી ભેદને (દંડ્યો); તેથી તે પરાજિત થયો.
12.4.50
उतैनां भेदो नाददाद्वशामिन्द्रेण याचितः ।
तस्मात्तं देवा आगसोऽवृश्चन्न् अहमुत्तरे ॥ १२.४.५० ॥
અને ભેદે આ વશાને આપી નહીં, ઇન્દ્રે માંગી ત્યારે પણ; તેથી દેવોએ તેને અપરાધથી અલગ કર્યો — (પછીની ઋચાઓમાં) 'હું સર્વોચ્ચ છું'.
12.4.51
ये वशाया अदानाय वदन्ति परिरापिणः ।
इन्द्रस्य मन्यवे जाल्मा आ वृश्चन्ते अचित्त्या ॥ १२.४.५१ ॥
વશાને ન આપવા માટે જે નિંદા કરે છે, તેઓ ઇન્દ્રના ક્રોધથી, અજ્ઞાનથી, દુષ્ટ બનીને કપાઈ જાય છે.
12.4.52
ये गोपतिं पराणीयाथाहुर्मा ददा इति ।
रुद्रस्यास्तां ते हेतीं परि यन्त्यचित्त्या ॥ १२.४.५२ ॥
ગોપતિ (વશા) ને દૂર લઈ જઈને 'ન આપ' એમ જે કહે છે, તેમની આસપાસ રુદ્રનું અસ્ત્ર ફરે છે — અજ્ઞાનથી.
12.4.53
यदि हुतां यद्यहुताममा च पचते वशाम् ।
देवान्त्सब्राह्मणान् ऋत्वा जिह्मो लोकान् निर्ऋच्छति ॥ १२.४.५३ ॥
વશાને હોમમાં અર્પણ કરી હોય કે ન કરી હોય, કાચી જ રાંધે તો તે બ્રાહ્મણો સહિત દેવોને હાનિ પહોંચાડી, કુટિલ બનીને લોકોમાંથી પડે છે.