अथर्ववेद · सूक्त 12.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.4.1
ददामीत्येव ब्रूयादनु चैनामभुत्सत ।
वशां ब्रह्मभ्यो याचद्भ्यस्तत्प्रजावदपत्यवत् ॥ १२.४.१ ॥
मी देतो — असेच म्हणावे, आणि नंतर तिला नाकारू नये. याचना करणाऱ्या ब्राह्मणांना वशा (गाय) द्यावी; ती संततीसह फलदायी ठरते.
12.4.2
प्रजया स वि क्रीणीते पशुभिश्चोप दस्यति ।
य आर्षेयेभ्यो याचद्भ्यो देवानां गां न दित्सति ॥ १२.४.२ ॥
तो संततीने स्वतःला सोडवतो आणि पशूंमुळेही नाश पावतो — जो याचना करणाऱ्या आर्षेय (ऋषिवंशीय) ब्राह्मणांना देवांची गाय देण्यास इच्छुक नसतो.
12.4.3
कूटयास्य सं शीर्यन्ते श्लोणया काटमर्दति ।
बण्डया दह्यन्ते गृहाः काणया दीयते स्वम् ॥ १२.४.३ ॥
त्याची कूटा (वाकडी) मुळे त्याची संपत्ती नष्ट होते; श्लोणा (लंगडी) मुळे तो खड्डा खणतो; बंड्या (वांझ) मुळे घरे जळतात; काणा (एकडोळी) मुळे स्वतःची संपत्ती दिली जाते.
12.4.4
विलोहितो अधिष्ठानाच्छक्नो विन्दति गोपतिम् ।
तथा वशायाः संविद्यं दुरदभ्ना ह्युच्यसे ॥ १२.४.४ ॥
तांबडा शक्न (कीटक) आपल्या स्थानावरून गोपतीला (गाईच्या मालकाला) शोधतो; तसेच वशेविषयी ओळख आहे — कारण तू दुरदभ्ना (सहज फसवता न येणारी) म्हणवली जातेस.
12.4.5
पदोरस्या अधिष्ठानाद्विक्लिन्दुर्नाम विन्दति ।
अनामनात्सं शीर्यन्ते या मुखेनोपजिघ्रति ॥ १२.४.५ ॥
तिच्या पायाच्या स्थानावरून विक्लिंदु नावाचा (कीटक) सापडतो; अनामनाने (न वाकणाऱ्या) नाश होतो — जी तोंडाने हुंगते.
12.4.6
यो अस्याः कर्णावास्कुनोत्या स देवेषु वृश्चते ।
लक्ष्म कुर्व इति मन्यते कनीयः कृणुते स्वम् ॥ १२.४.६ ॥
जो तिचे कान कापतो, तो देवांमध्ये कापला जातो; "मी खूण करतो" असे मानतो — क्षुद्र होऊन स्वतःचेच (नुकसान) करतो.
12.4.7
यदस्याः कस्मै चिद्भोगाय बालान् कश्चित्प्रकृन्तति ।
ततः किशोरा म्रियन्ते वत्सांश्च घातुको वृकः ॥ १२.४.७ ॥
जेव्हा कोणी कोणत्याही उपभोगासाठी हिची वासरे कापतो, तेव्हा तरुण मरतात; आणि घातक लांडगा वासरांनाही (मारतो).
12.4.8
यदस्या गोपतौ सत्या लोम ध्वाङ्क्षो अजीहिडत् ।
ततः कुमारा म्रियन्ते यक्ष्मो विन्दत्यनामनात् ॥ १२.४.८ ॥
गोपतीजवळ असताना हिचे केस कावळा रागाने हलवतो, तेव्हा कुमार मरतात; जो नमत नाही त्याला यक्ष्मा गाठतो.
12.4.9
यदस्याः पल्पूलनं शकृद्दासी समस्यति ।
ततोऽपरूपं जायते तस्मादव्येष्यदेनसः ॥ १२.४.९ ॥
दासी हिचे पल्पूलन (शेण-मंथन) शेणात मिसळते, तेव्हा विकृती उत्पन्न होते; म्हणून तो पापातून सुटणार नाही.
12.4.10
जायमानाभि जायते देवान्त्सब्राह्मणान् वशा ।
तस्माद्ब्रह्मभ्यो देयैषा तदाहुः स्वस्य गोपनम् ॥ १२.४.१० ॥
जन्म घेणारी वशा देव आणि ब्राह्मणांसह जन्मते; म्हणून हिला ब्राह्मणांना द्यावे; याला स्वतःचे रक्षण म्हणतात.
12.4.11
य एनां वनिमायन्ति तेषां देवकृता वशा ।
ब्रह्मज्येयं तदब्रुवन् य एनां निप्रियायते ॥ १२.४.११ ॥
जे हिच्याकडे भिक्षेसाठी येतात, त्यांच्यासाठी वशा देवांनी निर्माण केलेली आहे; जो हिचा गैरवापर करतो त्याला त्यांनी ब्राह्मण-हिंसा म्हटले.
12.4.12
य आर्षेयेभ्यो याचद्भ्यो देवानां गां न दित्सति ।
आ स देवेषु वृश्चते ब्राह्मणानां च मन्यवे ॥ १२.४.१२ ॥
जे याचना करणाऱ्या आर्षेयांना देवांची गाय देऊ इच्छित नाहीत, तो देवांमध्ये छिन्न होतो; ब्राह्मणांच्या क्रोधास पात्र होतो.
12.4.13
यो अस्य स्याद्वशाभोगो अन्यामिछेत तर्हि सः ।
हिंस्ते अदत्ता पुरुषं याचितां च न दित्सति ॥ १२.४.१३ ॥
जो या वशेचा भोक्ता असतो आणि दुसरीची इच्छा करतो, तेव्हा ती त्याला हानी पोहोचवते; मागूनही न देणाऱ्या माणसालाही ती हानी पोहोचवते.
12.4.14
यथा शेवधिर्निहितो ब्राह्मणानां तथा वशा ।
तामेतदछायन्ति यस्मिन् कस्मिंश्च जायते ॥ १२.४.१४ ॥
ब्राह्मणांचा लपवलेला ठेवा जसा असतो, तशीच वशा आहे; ती कोणाच्याही घरी जन्मली तरी तिचीच ते काळजी घेतात.
12.4.15
स्वमेतदछायन्ति यद्वशां ब्राह्मणा अभि ।
यथैनान् अन्यस्मिन् जिनीयादेवास्या निरोधनम् ॥ १२.४.१५ ॥
ब्राह्मण वशेला आपलीच समजून तिच्याकडे जातात; तिच्या बंधनामुळे देवांनी त्यांना इतरांवर विजय द्यावा.
12.4.16
चरेदेवा त्रैहायणादविज्ञातगदा सती ।
वशां च विद्यान् नारद ब्राह्मणास्तर्ह्येष्याः ॥ १२.४.१६ ॥
हे देवांनो, तीन वर्षांच्या वासरापासून ज्या वशेचा आजार अज्ञात आहे ती वशा फिरो; हे नारदा, वशेला जाण; मग ब्राह्मणांनी तिच्याकडे जावे.
12.4.17
य एनामवशामाह देवानां निहितं निधिम् ।
उभौ तस्मै भवाशर्वौ परिक्रम्येषुमस्यतः ॥ १२.४.१७ ॥
जो हिला अवशा म्हणतो, तो देवांच्या लपवलेल्या ठेव्याचा (अपमान करतो); त्याभोवती फिरून भव आणि शर्व दोघेही बाण सोडतात.
12.4.18
यो अस्या ऊधो न वेदाथो अस्या स्तनान् उत ।
उभयेनैवास्मै दुहे दातुं चेदशकद्वशाम् ॥ १२.४.१८ ॥
जो हिच्या कासेला आणि स्तनांना जाणत नाही, त्याला वशा देण्यास समर्थ असेल तर ती दोन्हींतून दूध देते.
12.4.19
दुरदभ्नैनमा शये याचितां च न दित्सति ।
नास्मै कामाः समृध्यन्ते यामदत्त्वा चिकीर्षति ॥ १२.४.१९ ॥
ज्याला हरवता येत नाही अशी ती त्याला पाडते, जो मागितल्यावरही द्यायला तयार नसतो. न देता जे काही करू इच्छितो, त्याच्या इच्छा पूर्ण होत नाहीत.
12.4.20
देवा वशामयाचन् मुखं कृत्वा ब्राह्मणम् ।
तेषां सर्वेषामददद्धेडं न्येति मानुषः ॥ १२.४.२० ॥
देवांनी ब्राह्मणाला मुख करून वशा (वांझ गाय) मागितली. त्या सर्वांना जो देतो, तो मनुष्य हेडाच्या खाली येतो.
12.4.21
हेडं पशूनां न्येति ब्राह्मणेभ्योऽददद्वशाम् ।
देवानां निहितं भागं मर्त्यश्चेन् निप्रियायते ॥ १२.४.२१ ॥
ब्राह्मणांना वशा गाय देणारा पशूंच्या हेडाखाली येतो. देवांसाठी ठेवलेला भाग मर्त्य जर अप्रिय ठरला तर...
12.4.22
यदन्ये शतं याचेयुर्ब्राह्मणा गोपतिं वशाम् ।
अथैनां देवा अब्रुवन्न् एवं ह विदुषो वशा ॥ १२.४.२२ ॥
इतर शंभर ब्राह्मणांनी गोपतीकडे वशा मागितली, तर देव तिला म्हणाले — "अशा प्रकारे वशा विद्वानाची असते."
12.4.23
य एवं विदुषेऽदत्त्वाथान्येभ्यो ददद्वशाम् ।
दुर्गा तस्मा अधिष्ठाने पृथिवी सहदेवता ॥ १२.४.२३ ॥
असा जो विद्वानाला न देता इतरांना वशा देतो, त्याच्या वस्तीच्या ठिकाणी पृथ्वी देवतांसह दुर्गम होते.
12.4.24
देवा वशामयाचन् यस्मिन्न् अग्रे अजायत ।
तामेतां विद्यान् नारदः सह देवैरुदाजत ॥ १२.४.२४ ॥
देवांनी वशेला मागितले — जी आदीत जन्मली होती. विद्वान नारदाने हिला देवांसह वर उचलून नेले.
12.4.25
अनपत्यमल्पपशुं वशा कृणोति पूरुषम् ।
ब्राह्मणैश्च याचितामथैनां निप्रियायते ॥ १२.४.२५ ॥
वशा अपत्यहीन आणि अल्प पशुधन असलेल्या पुरुषाला करते; ब्राह्मणांनी मागितल्यावर ती त्याला प्रिय होते.
12.4.26
अग्नीषोमाभ्यां कामाय मित्राय वरुणाय च ।
तेभ्यो याचन्ति ब्राह्मणास्तेष्वा वृश्चतेऽददत् ॥ १२.४.२६ ॥
अग्नी आणि सोम, काम, मित्र व वरुण यांच्यासाठी; ब्राह्मण त्यांच्याकडे याचना करतात; त्यांच्यामध्ये दान देणारा (आपले) तोडून देतो.
12.4.27
यावदस्या गोपतिर्नोपशृणुयादृचः स्वयम् ।
चरेदस्य तावद्गोषु नास्य श्रुत्वा गृहे वसेत् ॥ १२.४.२७ ॥
या वशाच्या ऋचा गोपतीने स्वतः जोपर्यंत ऐकल्या नाहीत तोपर्यंत त्याने गाईंमध्ये फिरावे; त्या ऐकल्यावर त्याने घरात राहू नये.
12.4.28
यो अस्या ऋच उपश्रुत्याथ गोष्वचीचरत् ।
आयुश्च तस्य भूतिं च देवा वृश्चन्ति हीडिताः ॥ १२.४.२८ ॥
या वशाची ऋचा ऐकूनही जो गाईंमध्ये फिरतो, त्याचे आयुष्य आणि समृद्धी देव रागावून तोडतात.
12.4.29
वशा चरन्ती बहुधा देवानां निहितो निधिः ।
आविष्कृणुष्व रूपाणि यदा स्थाम जिघांसति ॥ १२.४.२९ ॥
वशा अनेक रूपांनी फिरते; ती देवांचा ठेवलेला निधी आहे. ती मारण्याची इच्छा करते तेव्हा तू आपली रूपे प्रकट कर.
12.4.30
आविरात्मानं कृणुते यदा स्थाम जिघांसति ।
अथो ह ब्रह्मभ्यो वशा याञ्च्याय कृणुते मनः ॥ १२.४.३० ॥
ती मारण्याची इच्छा करते तेव्हा स्वतःला प्रकट करते; मग वशा ब्राह्मणांनी मागितले जाण्यासाठी आपले मन तयार करते.
12.4.31
मनसा सं कल्पयति तद्देवामपि गच्छति ।
ततो ह ब्रह्माणो वशामुपप्रयन्ति याचितुम् ॥ १२.४.३१ ॥
मनाने जो संकल्प केला जातो तो देवांपर्यंतही पोहोचतो. तेव्हा ब्राह्मण वशेची याचना करण्यासाठी तिच्याकडे येतात.
12.4.32
स्वधाकारेण पितृभ्यो यज्ञेन देवताभ्यः ।
दानेन राजन्यो वशाया मातुर्हेडं न गच्छति ॥ १२.४.३२ ॥
स्वधाकाराने पितरांना, यज्ञाने देवांना आणि दानाने राजन्य वशेच्या मातेच्या क्रोधाला पात्र होत नाही.
12.4.33
वशा माता राजन्यस्य तथा संभूतमग्रशः ।
तस्या आहुरनर्पणं यद्ब्रह्मभ्यः प्रदीयते ॥ १२.४.३३ ॥
वशा ही राजन्याची माता आहे; त्याप्रमाणेच ती प्रथम उत्पन्न झाली. ब्राह्मणांना जे दिले जाते ते तिच्यासाठी 'अनर्पण' (न अर्पणे) असे म्हणतात.
12.4.34
यथाज्यं प्रगृहीतमालुम्पेत्स्रुचो अग्नये ।
एवा ह ब्रह्मभ्यो वशामग्नय आ वृश्चतेऽददत् ॥ १२.४.३४ ॥
स्रुवातून अग्नीसाठी घेतलेले तूप जसे सांडते, तसेच जो ब्राह्मणांना वशा देतो तो अग्नीसाठी (यज्ञापासून) तुटतो.
12.4.35
पुरोडाशवत्सा सुदुघा लोकेऽस्मा उप तिष्ठति ।
सास्मै सर्वान् कामान् वशा प्रददुषे दुहे ॥ १२.४.३५ ॥
पुरोडाश वासरू असलेली, सहज दूध देणारी वशा या लोकात त्याच्याजवळ उभी राहते. दात्यासाठी ती सर्व इच्छा दोहते.
12.4.36
सर्वान् कामान् यमराज्ये वशा प्रददुषे दुहे ।
अथाहुर्नारकं लोकं निरुन्धानस्य याचिताम् ॥ १२.४.३६ ॥
यमराज्यात वशा दात्यासाठी सर्व इच्छा दोहते. मग, याचकाला अडविणाऱ्यासाठी नारक लोक आहे असे म्हणतात.
12.4.37
प्रवीयमाना चरति क्रुद्धा गोपतये वशा ।
वेहतं मा मन्यमानो मृत्योः पाशेषु बध्यताम् ॥ १२.४.३७ ॥
गोपतीसाठी संतप्त होऊन पिटाळलेली वशा फिरते. मला वेहत मानणारा मृत्यूच्या पाशांत बद्ध होवो.
12.4.38
यो वेहतं मन्यमानोऽमा च पचते वशाम् ।
अप्यस्य पुत्रान् पौत्रांश्च याचयते बृहस्पतिः ॥ १२.४.३८ ॥
मला वेहत मानून जो कच्च्यासोबत वशेला शिजवतो, त्याच्या पुत्रांना व पौत्रांना बृहस्पती याचक बनवो.
12.4.39
महदेषाव तपति चरन्ती गोषु गौरपि ।
अथो ह गोपतये वशाददुषे विषं दुहे ॥ १२.४.३९ ॥
ही वशा गायींमध्ये फिरताना फार तापते; गोपतीसाठी वशा देणाऱ्याला ती विष दुहते.
12.4.40
प्रियं पशूनां भवति यद्ब्रह्मभ्यः प्रदीयते ।
अथो वशायास्तत्प्रियं यद्देवत्रा हविः स्यात् ॥ १२.४.४० ॥
ब्राह्मणांना जे दिले जाते ते पशूंना प्रिय असते; आणि वशेला प्रिय ते जे देवांसाठी हविष्य होते.
12.4.41
या वशा उदकल्पयन् देवा यज्ञादुदेत्य ।
तासां विलिप्त्यं भीमामुदाकुरुत नारदः ॥ १२.४.४१ ॥
देवांनी यज्ञातून वर केवून पाण्यासारख्या केलेल्या वशांची भयंकर विलिप्ती नारदाने वर उचलली.
12.4.42
तां देवा अमीमांसन्त वशेया३ अवशेति ।
तामब्रवीन् नारद एषा वशानां वशतमेति ॥ १२.४.४२ ॥
देवांनी तिच्याबद्दल विचार केला — 'ही वशा आहे की अवशा?' नारद तिला म्हणाला — 'ही वशांत श्रेष्ठ वशा आहे.'
12.4.43
कति नु वशा नारद यास्त्वं वेत्थ मनुष्यजाः ।
तास्त्वा पृच्छामि विद्वांसं कस्या नाश्नीयादब्राह्मणः ॥ १२.४.४३ ॥
नारदा, मनुष्यांपासून जन्मलेल्या वशा किती आहेत हे तुला माहीत आहे का? ज्ञानी, तुला विचारतो: कोणती वशा अब्राह्मणाने खाऊ नये?
12.4.44
विलिप्त्या बृहस्पते या च सूतवशा वशा ।
तस्या नाश्नीयादब्राह्मणो य आशंसेत भूत्याम् ॥ १२.४.४४ ॥
हे बृहस्पती, विलिप्ती आणि सूतवशा नावाची वशा — समृद्धीची आशा करणाऱ्या अब्राह्मणाने ती खाऊ नये.
12.4.45
नमस्ते अस्तु नारदानुष्ठु विदुषे वशा ।
कतमासां भीमतमा यामदत्त्वा पराभवेत् ॥ १२.४.४५ ॥
नारदा, तुला नमस्कार; ज्ञानी अनुष्टुभ्, वशांपैकी कोणती सर्वात भयंकर आहे, जी दान न दिल्यास माणूस नष्ट होतो?
12.4.46
विलिप्ती या बृहस्पतेऽथो सूतवशा वशा ।
तस्या नाश्नीयादब्राह्मणो य आशंसेत भूत्याम् ॥ १२.४.४६ ॥
हे बृहस्पती, विलिप्ती आणि सूतवशा वशा — समृद्धीची आशा करणाऱ्या अब्राह्मणाने ती खाऊ नये.
12.4.47
त्रीणि वै वशाजातानि विलिप्ती सूतवशा वशा ।
ताः प्र यच्छेद्ब्रह्मभ्यः सोऽनाव्रस्कः प्रजापतौ ॥ १२.४.४७ ॥
वशेपासून जन्मलेल्या तीन — विलिप्ती, सूतवशा, वशा; हे ब्राह्मणांना दिले तर तो प्रजापतीत अक्षत राहतो.
12.4.48
एतद्वो ब्राह्मणा हविरिति मन्वीत याचितः ।
वशां चेदेनं याचेयुर्या भीमाददुषो गृहे ॥ १२.४.४८ ॥
'हे ब्राह्मणांनो, हे तुमचे हविष्य' असे याचना केल्यावर विचार करावा; ब्राह्मणांनी वशा मागितल्यास, भयंकर वशा दिलेल्या घरातून ती द्यावी.
12.4.49
देवा वशां पर्यवदन् न नोऽदादिति हीडिताः ।
एताभिर्ऋग्भिर्भेदं तस्माद्वै स पराभवत् ॥ १२.४.४९ ॥
देवतांनी वशेची निंदा केली—"तिने आम्हांस दिले नाही" असे म्हणून; संतापून या ऋचांनी भेदाला (दंड दिला); म्हणून तो पराभूत झाला.
12.4.50
उतैनां भेदो नाददाद्वशामिन्द्रेण याचितः ।
तस्मात्तं देवा आगसोऽवृश्चन्न् अहमुत्तरे ॥ १२.४.५० ॥
आणि भेदाने ही वशा दिली नाही, इंद्राने मागितली असतानाही; म्हणून देवांनी त्याला अपराधापासून वेगळे केले — (पुढील ऋचांत) 'मी सर्वश्रेष्ठ आहे'.
12.4.51
ये वशाया अदानाय वदन्ति परिरापिणः ।
इन्द्रस्य मन्यवे जाल्मा आ वृश्चन्ते अचित्त्या ॥ १२.४.५१ ॥
वशा न दिल्याबद्दल जे निंदा करतात, ते इंद्राच्या क्रोधाने, अज्ञानाने, दुष्ट होऊन छिन्न होतात.
12.4.52
ये गोपतिं पराणीयाथाहुर्मा ददा इति ।
रुद्रस्यास्तां ते हेतीं परि यन्त्यचित्त्या ॥ १२.४.५२ ॥
गोपतीला (वशेला) दूर नेऊन 'देऊ नकोस' असे जे म्हणतात, त्यांभोवती रुद्राचे अस्त्र फिरते — अज्ञानाने.
12.4.53
यदि हुतां यद्यहुताममा च पचते वशाम् ।
देवान्त्सब्राह्मणान् ऋत्वा जिह्मो लोकान् निर्ऋच्छति ॥ १२.४.५३ ॥
वशेला होमात अर्पण केले किंवा न केले, कच्चीच शिजवली, तर तो ब्राह्मणांसह देवांचे नुकसान करून, कुटिल होऊन लोकांतून पतित होतो.