अथर्ववेद · सूक्त 13.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.2.1
उदस्य केतवो दिवि शुक्रा भ्राजन्त ईरते ।
आदित्यस्य नृचक्षसो महिव्रतस्य मीढुषः ॥ १३.२.१ ॥
या सूर्याची शुभ्र किरणे आकाशात तेजाने चमकत वर येतात; ती मनुष्यांना पाहणाऱ्या, महाव्रती आणि वर्षाव करणाऱ्या आदित्याची आहेत.
13.2.2
दिशां प्रज्ञानां स्वरयन्तमर्चिषा सुपक्षमाशुं पतयन्तमर्णवे ।
स्तवाम सूर्यं भुवनस्य गोपां यो रश्मिभिर्दिश आभाति सर्वाः ॥ १३.२.२ ॥
दिशा आणि लोकांना आपल्या तेजाने गर्जवणारा, सुंदर पंख असलेला, वेगवान, आकाशसागरात उडणारा, जगाचा रक्षक अशा त्या सूर्याची आपण स्तुती करू; जो आपल्या किरणांनी सर्व दिशा प्रकाशित करतो.
13.2.3
यत्प्राङ्प्रत्यङ्स्वधया यासि शीभं नानारूपे अहनी कर्षि मायया ।
तदादित्य महि तत्ते महि श्रवो यदेको विश्वं परि भूम जायसे ॥ १३.२.३ ॥
हे आदित्या! तू आपल्या शक्तीने पूर्वेकडे व पश्चिमेकडे वेगाने जातोस आणि आपल्या मायेने विविध रूपांचे दिवस निर्माण करतोस, तेच तुझे महान यश आहे; कारण तू एकटाच सर्व विश्वाभोवती जन्म घेतोस.
13.2.4
विपश्चितं तरणिं भ्राजमानं वहन्ति यं हरितः सप्त बह्वीः ।
स्रुताद्यमत्त्रिर्दिवमुन्निनाय तं त्वा पश्यन्ति परियान्तमाजिम् ॥ १३.२.४ ॥
ज्ञानी, पार नेणारा, तेजाने चमकणारा त्या सूर्याला सात पिवळसर-तपकिरी घोडे वाहून नेतात; प्रवाहातून अत्रीने त्याला स्वर्गाकडे उचलले; फिरत असलेल्या तुला लोक आपल्या मार्गात पाहतात.
13.2.5
मा त्वा दभन् परियान्तमाजिं स्वस्ति दुर्गामति याहि शीभम् ।
दिवं च सूर्य पृथिवीं च देवीमहोरात्रे विमिमानो यदेषि ॥ १३.२.५ ॥
फिरणाऱ्या तुला कोणी इजा करू नये; कल्याणपूर्वक दुर्गम मार्ग वेगाने ओलांड. हे सूर्या! दिवस व रात्र मोजत तू स्वर्ग आणि दिव्य पृथ्वीच्या मधून जातोस तेव्हा.
13.2.6
स्वस्ति ते सूर्य चरसे रथाय येनोभावन्तौ परियासि सद्यः ।
यं ते वहन्ति हरितो वहिष्ठाः शतमश्वा यदि वा सप्त बह्वीः ॥ १३.२.६ ॥
हे सूर्या, तुझ्या रथाचे कल्याण असो, ज्याद्वारे तू दोन्ही टोकांभोवती तत्काळ फिरतोस. ज्याला तुझे सर्वात बलवान हरित अश्व वाहून नेतात—शंभर अश्व, किंवा सात पुष्कळ अश्व.
13.2.7
सुखं सूर्य रथमंशुमन्तं स्योनं सुवह्निमधि तिष्ठ वाजिनम् ।
यं ते वहन्ति हरितो वहिष्ठाः शतमश्वा यदि वा सप्त बह्वीः ॥ १३.२.७ ॥
हे सूर्या, सुखद, किरणांनी युक्त, आरामदायक, सहज ओढला जाणाऱ्या, वेगवान रथावर आरूढ हो. ज्याला तुझे सर्वात बलवान हरित अश्व वाहतात—शंभर अश्व, किंवा सात पुष्कळ अश्व.
13.2.8
सप्त सूर्यो हरितो यातवे रथे हिरण्यत्वचसो बृहतीरयुक्त ।
अमोचि शुक्रो रजसः परस्ताद्विधूय देवस्तमो दिवमारुहत् ॥ १३.२.८ ॥
सूर्याने प्रवासासाठी रथात सात हरित अश्व जुंपले—सोनेरी त्वचेचे, विशाल. तेजस्वी शुद्ध (सूर्य) अंधाऱ्या लोकापासून दूरवरून मुक्त झाला; दिव्य देवाने अंधार झटकून आकाशात आरोहण केले.
13.2.9
उत्केतुना बृहता देव आगन्न् अपावृक्तमोऽभि ज्योतिरश्रैत् ।
दिव्यः सुपर्णः स वीरो व्यख्यददितेः पुत्रो भुवनानि विश्वा ॥ १३.२.९ ॥
मोठ्या तेजस्वी ध्वजेसह देव आला; अंधार दूर करून त्याने प्रकाश गाठला. तो दिव्य सुंदर-पंखी वीर, अदितीचा पुत्र, सर्व लोकांना प्रकाशित करतो.
13.2.10
उद्यन् रश्मीन् आ तनुषे विश्वा रुपाणि पुष्यसि ।
उभा समुद्रौ क्रतुना वि भासि सर्वांल्लोकान् परिभूर्भ्राजमानः ॥ १३.२.१० ॥
उदय पावताना तू आपल्या किरणा पसरवितोस, सर्व रूपांना पोषितोस. तुझ्या संकल्पशक्तीने दोन्ही समुद्रांना प्रकाशित करतोस; सर्व लोकांवर सर्वोपरी, तेजस्वी (सूर्य) झळकतोस.
13.2.11
पूर्वापरं चरतो माययैतौ शिशू क्रीडन्तौ परि यातोऽर्णवम् ।
विश्वान्यो भुवना विचष्टे हैरण्यैरन्यं हरितो वहन्ति ॥ १३.२.११ ॥
पूर्व आणि पश्चिमेकडे संचार करणारी ही दोन बालके मायेने खेळत समुद्राभोवती फिरतात. एक सर्व लोक पाहतो; दुसऱ्याला सोनेरी हरित अश्व वाहून नेतात.
13.2.12
दिवि त्वात्त्रिरधारयत्सूर्या मासाय कर्तवे ।
स एषि सुधृतस्तपन् विश्वा भूतावचाकशत् ॥ १३.२.१२ ॥
अत्रीने तुला द्युलोकात सूर्येसाठी, मास निर्माण करण्यासाठी स्थापिले. तू दृढपणे चालतोस, तापत सर्व प्राण्यांना पाहतोस.
13.2.13
उभावन्तौ समर्षसि वत्सः संमातराविव ।
नन्वेतदितः पुरा ब्रह्म देवा अमी विदुः ॥ १३.२.१३ ॥
तू दोन्ही टोके एकत्र ओलांडतोस, वासरू दोन मातांच्या मध्ये जावे तसे. खरोखर हे ब्रह्म यापूर्वी हे देव जाणत होते.
13.2.14
यत्समुद्रमनु श्रितं तत्सिषासति सूर्यः ।
अध्वास्य विततो महान् पूर्वश्चापरश्च यः ॥ १३.२.१४ ॥
समुद्रात आश्रित असलेले ते सूर्य मिळवू इच्छितो. याचा मार्ग विस्तृत आणि महान आहे; तो पूर्व आणि पश्चिम दोन्ही आहे.
13.2.15
तं समाप्नोति जूतिभिस्ततो नाप चिकित्सति ।
तेनामृतस्य भक्षं देवानां नाव रुन्धते ॥ १३.२.१५ ॥
त्याला तो वेगांनी प्राप्त करतो; तेथून तो दूर विचार करीत नाही. त्याच्याद्वारे अमृताचा वाटा देवांचा आहे; ते त्याला अडवीत नाहीत.
13.2.16
उदु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः ।
दृशे विश्वाय सूर्यम् ॥ १३.२.१६ ॥
त्या सर्वज्ञ देवाला किरणे वर उचलून नेतात; सर्वांना पाहण्यासाठी सूर्याला.
13.2.17
अप त्ये तायवो यथा नक्षत्रा यन्त्यक्तुभिः ।
सूराय विश्वचक्षसे ॥ १३.२.१७ ॥
चोरांप्रमाणे नक्षत्रे रात्री दूर निघून जातात; सर्वद्रष्ट्या सूर्यासाठी.
13.2.18
अदृश्रन्न् अस्य केतवो वि रश्मयो जनामनु ।
भ्राजन्तो अग्नयो यथा ॥ १३.२.१८ ॥
त्याची किरणे दिसू लागली; त्याच्या रश्मी लोकांकडे पसरल्या, तेजस्वी अग्नींप्रमाणे.
13.2.19
तरणिर्विश्वदर्शतो ज्योतिष्कृदसि सूर्य ।
विश्वमा भासि रोचन ॥ १३.२.१९ ॥
हे सूर्या, तू पार नेणारा, सर्वांना दिसणारा, प्रकाश निर्माण करणारा आहेस; हे तेजस्वी, तू सारे विश्व प्रकाशित करतोस.
13.2.20
प्रत्यङ्देवानां विशः प्रत्यङ्ङुदेषि मानुषीः ।
प्रत्यङ्विश्वं स्वर्दृशे ॥ १३.२.२० ॥
देवांच्या प्रजांकडे तोंड करून तू उगवतोस; मानवांकडे तोंड करून उगवतोस; सर्व आणि स्वर्ग पाहण्यासाठी तू तोंड फिरवतोस.
13.2.21
येना पावक चक्षसा भुरण्यन्तं जनाँ अनु ।
त्वं वरुण पश्यसि ॥ १३.२.२१ ॥
हे पावका, ज्या दृष्टीने तू लोकांवर फिरणाऱ्यांकडे पाहतोस, त्याच दृष्टीने, हे वरुणा, तू पाहतोस.
13.2.22
वि द्यामेषि रजस्पृथ्वहर्मिमानो अक्तुभिः ।
पश्यन् जन्मानि सूर्य ॥ १३.२.२२ ॥
हे सूर्या, तू आकाश ओलांडतोस, विस्तीर्ण अंतराळात, दिवस मोजत, रात्रींसह; सर्व जन्मांना पाहत.
13.2.23
सप्त त्वा हरितो रथे वहन्ति देव सूर्य ।
शोचिष्केशं विचक्षणम् ॥ १३.२.२३ ॥
हे देव सूर्या, सात हरित अश्व रथात तुला वाहून नेतात — ज्वालाकेश, सर्वदर्शी तुला.
13.2.24
अयुक्त सप्त शुन्ध्युवः सूरो रथस्य नप्त्यः ।
ताभिर्याति स्वयुक्तिभिः ॥ १३.२.२४ ॥
रथाचा नातू सूर्याने सात तेजस्वी अश्व जोडले; स्वतः जोडलेल्या त्यांच्यासह तो जातो.
13.2.25
रोहितो दिवमारुहत्तपसा तपस्वी ।
स योनिमैति स उ जायते पुनः स देवानामधिपतिर्बभूव ॥ १३.२.२५ ॥
तांबडा रोहित तपाने स्वर्गात चढला; तो तपस्वी पुन्हा आपल्या उगमात जाऊन पुन्हा जन्म घेतो — तो देवांचा अधिपती झाला.
13.2.26
यो विश्वचर्षणिरुत विश्वतोमुखो यो विश्वतस्पाणिरुत विश्वतस्पृथः ।
सं बाहुभ्यां भरति सं पतत्रैर्द्यावापृथिवी जनयन् देव एकः ॥ १३.२.२६ ॥
जो सर्वद्रष्टा, सर्वमुख, सर्वहस्त व सर्वविस्तृत आहे; आपल्या बाहूंनी व पंखांनी एकत्र धारण करतो — तो एक देव द्यावापृथिवी निर्माण करतो.
13.2.27
एकपाद्द्विपदो भूयो वि चक्रमे द्विपात्त्रिपादमभ्येति पश्चात् ।
द्विपाद्ध षट्पदो भूयो वि चक्रमे त एकपदस्तन्वं समासते ॥ १३.२.२७ ॥
एकपाद द्विपाद होऊन पुन्हा चालला; द्विपाद त्रिपादाच्या मागे येतो; द्विपाद षट्पाद होऊन पुन्हा चालला — ते एकपाद देहात एकत्र बसतात.
13.2.28
अतन्द्रो यास्यन् हरितो यदास्थाद्द्वे रूपे कृणुते रोचमानः ।
केतुमान् उद्यन्त्सहमानो रजांसि विश्वा आदित्य प्रवतो वि भासि ॥ १३.२.२८ ॥
अथक होऊन जाताना, जेव्हा तो हरित अश्वांवर आरूढ होतो, तेव्हा तो तेजस्वी होऊन दोन रूपे धारण करतो; हे आदित्या, केतुमान होऊन उदित होऊन सर्व लोकांना जिंकत उंचीवरून तू प्रकाशतोस.
13.2.29
बण्महाँ असि सूर्य बडादित्य महाँ असि ।
महांस्ते महतो महिमा त्वमादित्य महाँ असि ॥ १३.२.२९ ॥
हे सूर्या, तू खरोखर महान आहेस; हे आदित्या, तू महान आहेस. तुझी महिमा महानांची महिमा आहे; हे आदित्या, तू महान आहेस.
13.2.30
रोचसे दिवि रोचसे अन्तरिक्षे पतङ्ग पृथिव्यां रोचसे रोचसे अप्स्वन्तः ।
उभा समुद्रौ रुच्या व्यापिथ देवो देवासि महिषः स्वर्जित् ॥ १३.२.३० ॥
तू द्युलोकात तळपतोस, अंतरिक्षात तळपतोस; हे पतंगा, पृथ्वीवर तळपतोस, पाण्यात तळपतोस. दोन्ही समुद्रांना तुझ्या तेजाने व्यापलेस; तू देव आहेस, देव आहेस, महान आहेस, स्वर्ग जिंकणारा आहेस.
13.2.31
अर्वाङ्परस्तात्प्रयतो व्यध्व आशुर्विपश्चित्पतयन् पतङ्गः ।
विष्णुर्विचित्तः शवसाधितिष्ठन् प्र केतुना सहते विश्वमेजत् ॥ १३.२.३१ ॥
दूरून पुढे सरणारा, मार्गांवरून जाणारा, वेगवान, ज्ञानी, उडणारा पतंग; विष्णू, विविध मनाचा, बळाने स्थिर राहून आपल्या तेजाने चलन पावणाऱ्या सर्वांना जिंकतो.
13.2.32
चित्रश्चिकित्वान् महिषः सुपर्ण आरोचयन् रोदसी अन्तरिक्षम् ।
अहोरात्रे परि सूर्यं वसाने प्रास्य विश्वा तिरतो वीर्याणि ॥ १३.२.३२ ॥
विचित्र, विवेकी, महान, सुंदर पंखांचा पक्षी; द्यावापृथिवी आणि अंतरिक्ष प्रकाशित करणारा, दिवस-रात्र सूर्याभोवती धारण करणारा; तो आपली सर्व पराक्रमे पार नेतो.
13.2.33
तिग्मो विभ्राजन् तन्वं शिशानोऽरंगमासः प्रवतो रराणः ।
ज्योतिष्मान् पक्षी महिषो वयोधा विश्वा आस्थात्प्रदिशः कल्पमानः ॥ १३.२.३३ ॥
तीक्ष्ण, आपले शरीर तेजस्वी व धारदार करणारा, दूरच्या मार्गांवरून वेगवान घोड्यांसह आनंदित होणारा; ज्योतिर्मय, पक्षी, महान, जीवनशक्ती देणारा; तो सर्व दिशांवर उभा राहून त्यांना आकार देतो.
13.2.34
चित्रं देवानां केतुरनीकं ज्योतिष्मान् प्रदिशः सूर्य उद्यन् ।
दिवाकरोऽति द्युम्नैस्तमांसि विश्वातारीद्दुरितानि शुक्रः ॥ १३.२.३४ ॥
देवांची अद्भुत पताका, तेजस्वी मुख; दिशांमध्ये उगवणारा सूर्य. दिवाकर आपल्या तेजाने सर्व अंधार आणि दुर्दैव ओलांडून गेला; तो शुद्ध आहे.
13.2.35
चित्रं देवानामुदगादनीकं चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः ।
आप्राद् द्वायापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च ॥ १३.२.३५ ॥
देवांचे अद्भुत तेज उगवले; मित्र, वरुण आणि अग्नी यांचे ते नेत्र आहे. त्याने द्यावापृथिवी आणि अंतरिक्ष भरून टाकले; सूर्य चालणाऱ्या व स्थिर जगाचा आत्मा आहे.
13.2.36
उच्चा पतन्तमरुणं सुपर्णं मध्ये दिवस्तरणिं भ्राजमानम् ।
पश्याम त्वा सवितारं यमाहुरजस्रं ज्योतिर्यदविन्ददत्त्रिः ॥ १३.२.३६ ॥
वर उडणाऱ्या रक्तवर्ण सुपर्णाला, आकाशमध्ये चमकणाऱ्या तरणीला आम्ही पाहावे. तुला आम्ही सवितृ म्हणून पाहावे; ज्याला ते अजस्र ज्योती म्हणतात, ते त्यांनी तीन वेळा मिळवले.
13.2.37
दिवस्पृष्ठे धावमानं सुपर्णमदित्याः पुत्रं नाथकाम उप यामि भीतः ।
स नः सूर्य प्र तिर दीर्घमायुर्मा रिषाम सुमतौ ते स्याम ॥ १३.२.३७ ॥
आकाशाच्या पाठीवर धावणाऱ्या सुपर्णाकडे, अदितीच्या पुत्राकडे, आश्रय इच्छून भीत होऊन मी जातो. हे सूर्या, त्याने आम्हांला दीर्घायुष्यापर्यंत पार न्यावे; आम्ही नष्ट न होवो, आम्ही तुझ्या कृपेत असो.
13.2.38
सहस्राह्ण्यं वियतावस्य पक्षौ हरेर्हंसस्य पततः स्वर्गम् ।
स देवान्त्सर्वान् उरस्युपदद्य संपश्यन् याति भुवनानि विश्वा ॥ १३.२.३८ ॥
त्याचे हजार दिवसांचे दोन्ही पंख पसरलेले आहेत; हरी हंस स्वर्गाकडे उडतो आहे. तो सर्व देवांना आपल्या उरावर धारण करून, सर्वांकडे पाहत सर्व लोकांकडे जातो.
13.2.39
रोहितः कालो अभवद्रोहितोऽग्रे प्रजापतिः ।
रोहितो यज्ञानां मुखं रोहितः स्वराभरत् ॥ १३.२.३९ ॥
रोहित काल झाला; रोहित आधी प्रजापती झाला. रोहित यज्ञांचे मुख आहे; रोहिताने स्वर्ग आणला.
13.2.40
रोहितो लोको अभवद्रोहितोऽत्यतपद्दिवम् ।
रोहितो रश्मिभिर्भूमिं समुद्रमनु सं चरत् ॥ १३.२.४० ॥
रोहित लोक झाला; रोहिताने आकाश तापवले. रोहित आपल्या किरणांनी पृथ्वी आणि समुद्रावर संचार करतो.
13.2.41
सर्वा दिशः समचरद्रोहितोऽधिपतिर्दिवः ।
दिवं समुद्रमाद्भूमिं सर्वं भूतं वि रक्षति ॥ १३.२.४१ ॥
रोहित सर्व दिशांमध्ये संचरला; तो आकाशाचा अधिपती आहे. तो आकाश, समुद्र, पृथ्वी आणि सर्व प्राणिमात्रांचे रक्षण करतो.
13.2.42
आरोहन् छुक्रो बृहतीरतन्द्रो द्वे रूपे कृणुते रोचमानः ।
चित्रश्चिकित्वान् महिषो वातमाया यावतो लोकान् अभि यद्विभाति ॥ १३.२.४२ ॥
शुक्र, अथक, उंच आकाशावर चढत दोन रूपे धारण करून तळपतो. तो अद्भुत, ज्ञानी, महान, वायु-मायायुक्त आहे; जितके लोक आहेत त्या सर्वांवर तो प्रकाशतो.
13.2.43
अभ्यन्यदेति पर्यन्यदस्यतेऽहोरात्राभ्यां महिषः कल्पमानः ।
सूर्यं वयं रजसि क्षियन्तं गातुविदं हवामहे नाधमानाः ॥ १३.२.४३ ॥
तो एका बाजूला जातो, दुसऱ्या बाजूला मावळतो; दिवस-रात्रीने काळाची रचना करणारा महिष. अंतरिक्षात वास करणाऱ्या, मार्ग जाणणाऱ्या सूर्याला आम्ही प्रार्थना करीत आवाहन करतो.
13.2.44
पृथिवीप्रो महिषो नाधमानस्य गातुरदब्धचक्षुः परि विश्वं बभूव ।
विश्वं संपश्यन्त्सुविदत्रो यजत्र इदं शृणोतु यदहं ब्रवीमि ॥ १३.२.४४ ॥
पृथ्वी भरणारा महिष, प्रार्थना करणाऱ्याचा मार्ग जाणणारा, अचूक दृष्टीचा; तो सर्वत्र व्यापला. सर्व नीट पाहणारा, उत्तम दाता, पूज्य; मी जे सांगतो ते त्याने ऐकावे.
13.2.45
पर्यस्य महिमा पृथिवीं समुद्रं ज्योतिषा विभ्राजन् परि द्यामन्तरिक्षम् ।
सर्वं संपश्यन्त्सुविदत्रो यजत्र इदं शृणोतु यदहं ब्रवीमि ॥ १३.२.४५ ॥
याची महिमा प्रकाशाने पृथ्वी आणि समुद्र उजळवीत, द्युलोक आणि अंतरिक्षाभोवती पसरलेली आहे. सर्वकाही पूर्णपणे पाहणारा, उदार आणि पूजनीय असा तो मी जे सांगतो ते ऐको.
13.2.46
अबोध्यग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुषासम् ।
यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छ ॥ १३.२.४६ ॥
लोकांच्या समिधांनी अग्नी जागा झाला; येणाऱ्या उषेकडे गाईप्रमाणे. तरुण तेजस्वी किरण वर उठून, विणीप्रमाणे पसरत, स्वर्गाकडे पोहोचत आहेत.