અથર્વવેદ · સૂક્ત 19.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
19.6.1
सहस्रबाहुः पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ १९.६.१ ॥
હજાર ભુજા, હજાર નેત્ર અને હજાર પગવાળો તે પુરુષ છે. તેણે પૃથ્વીને ચારે બાજુથી ઘેરીને દસ આંગળ ઉપર સ્થાન લીધું.
19.6.2
त्रिभिः पद्भिर्द्यामरोहत्पादस्येहाभवत्पुनः ।
तथा व्यक्रामद्विष्वङशनानशने अनु ॥ १९.६.२ ॥
ત્રણ પગ વડે તે દ્યુલોક પર ચડ્યો; તેનો એક પગ અહીં ફરી પ્રગટ થયો. પછી તે બધી દિશાઓમાં વ્યાપી ગયો, ખાનારા અને ન ખાનારા સૌ પર.
19.6.3
तावन्तो अस्य महिमानस्ततो ज्यायांश्च पूरुषः ।
पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥ १९.६.३ ॥
તેની મહિમા આટલી જ છે; પુરુષ આનાથી પણ મહાન છે. તેનો એક પગ સર્વ ભૂતો છે; ત્રિપાદનું અમૃત દ્યુલોકમાં છે.
19.6.4
पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् ।
उतामृतत्वस्येश्वरो यदन्येनाभवत्सह ॥ १९.६.४ ॥
આ બધું પુરુષ જ છે—જે થયું અને જે થશે. તે જ અમરતાનો સ્વામી છે; અન્નથી વધનાર સાથે તે એક થયો.
19.6.5
यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् ।
मुखं किमस्य किं बाहू किमूरू पादा उच्यते ॥ १९.६.५ ॥
તેમણે પુરુષને વહેંચ્યો ત્યારે કેટલા ભાગોમાં તેને ગોઠવ્યો? તેનું મુખ શું, ભુજાઓ શું, જાંઘો અને પગ શું કહેવાય છે?
19.6.6
ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्योऽभवत् ।
मध्यं तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥ १९.६.६ ॥
બ્રાહ્મણ તેનું મુખ થયો; રાજન્ય તેની ભુજાઓ થયો. તેનો મધ્યભાગ વૈશ્ય બન્યો; પગમાંથી શૂદ્ર જન્મ્યો.
19.6.7
चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत ।
मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥ १९.६.७ ॥
મનમાંથી ચંદ્ર જન્મ્યો, આંખમાંથી સૂર્ય જન્મ્યો. મુખમાંથી ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, પ્રાણમાંથી વાયુ જન્મ્યો.
19.6.8
नाभ्या आसीदन्तरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत ।
पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकामकल्पयन् ॥ १९.६.८ ॥
નાભિમાંથી અંતરિક્ષ થયું, મસ્તકમાંથી દ્યુલોક ઉત્પન્ન થયો. પગમાંથી પૃથ્વી, કાનમાંથી દિશાઓ; એ રીતે તેમણે લોકોની રચના કરી.
19.6.9
विराडग्रे समभवद्विराजो अधि पूरुषः ।
स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥ १९.६.९ ॥
આરંભમાં વિરાટ ઉત્પન્ન થયો; વિરાટમાંથી પુરુષ. જન્મેલો તે શ્રેષ્ઠ થયો; પછી તેણે પૃથ્વી અને આગળનો ભાગ (રચ્યો).
19.6.10
यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत ।
वसन्तो अस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥ १९.६.१० ॥
દેવોએ પુરુષને જ હવિ બનાવીને યજ્ઞ વિસ્તાર્યો, ત્યારે વસંત તેનું ઘી હતું; ગ્રીષ્મ ઇંધણ; શરદ હવિ.
19.6.11
तं यज्ञं प्रावृषा प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रशः ।
तेन देवा अयजन्त साध्या वसवश्च ये ॥ १९.६.११ ॥
વર્ષા ઋતુમાં તેમણે તે યજ્ઞરૂપ, પ્રથમ જન્મેલા પુરુષ પર જળ છાંટ્યું; તેના વડે દેવો, સાધ્યો અને વસુઓએ યજન કર્યું.
19.6.12
तस्मादश्वा अजायन्त ये च के चोभयादतः ।
गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥ १९.६.१२ ॥
તેમાંથી ઘોડા ઉત્પન્ન થયા, અને બંને પ્રકારના જે પ્રાણી હતા તે પણ. તેમાંથી ખરેખર ગાયો ઉત્પન્ન થઈ; તેમાંથી જ બકરીઓ અને ઘેટાં જન્મ્યાં.
19.6.13
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे ।
छन्दो ह जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥ १९.६.१३ ॥
તે સર્વહુત યજ્ઞમાંથી ઋચાઓ અને સામો જન્મ્યાં. તેમાંથી જ છંદો જન્મ્યા; તેમાંથી યજુ જન્મ્યું.
19.6.14
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः संभृतं पृषदाज्यम् ।
पशूंस्तांश्चक्रे वायव्यान् आरण्या ग्राम्याश्च ये ॥ १९.६.१४ ॥
તે સર્વહુત યજ્ઞમાંથી દહીં-ઘી મિશ્રિત સામગ્રી એકત્ર થઈ. વાયુને સમર્પિત તે પશુઓને તેમણે બનાવ્યા; જે વન્ય અને ગ્રામ્ય હતા.
19.6.15
सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः ।
देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥ १९.६.१५ ॥
તેની સાત પરિધિઓ હતી; ત્રણ ગણી સાત સમિધાઓ તૈયાર કરાઈ. દેવોએ યજ્ઞનો વિસ્તાર કર્યો ત્યારે તેમણે પુરુષને પશુ તરીકે બાંધ્યો.
19.6.16
मूर्ध्नो देवस्य बृहतो अंशवः सप्त सप्ततीः ।
राज्ञः सोमस्याजायन्त जातस्य पुरुषादधि ॥ १९.६.१६ ॥
મહાન દેવના મસ્તકમાંથી સિત્તેર ગણાં સાત કિરણો જન્મ્યાં. રાજા સોમના, જન્મેલા પુરુષમાંથી તે જન્મ્યાં.