ਅਥਰਵਵੇਦ · ਸੂਕਤ 19.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
19.6.1
सहस्रबाहुः पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ १९.६.१ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਕੇ ਦਸ ਅੰਗੁਲ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤੀ ਲਈ।
19.6.2
त्रिभिः पद्भिर्द्यामरोहत्पादस्येहाभवत्पुनः ।
तथा व्यक्रामद्विष्वङशनानशने अनु ॥ १९.६.२ ॥
ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਊਲੋਕ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ।
19.6.3
तावन्तो अस्य महिमानस्ततो ज्यायांश्च पूरुषः ।
पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥ १९.६.३ ॥
ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇੰਨੀ ਹੀ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿਊਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੈ।
19.6.4
पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् ।
उतामृतत्वस्येश्वरो यदन्येनाभवत्सह ॥ १९.६.४ ॥
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁਰਖ ਹੀ ਹੈ—ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹੀ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਅੰਨ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਇਆ।
19.6.5
यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् ।
मुखं किमस्य किं बाहू किमूरू पादा उच्यते ॥ १९.६.५ ॥
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ, ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ? ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਹਾਂ ਕੀ, ਪੱਟ ਅਤੇ ਪੈਰ ਕੀ?
19.6.6
ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्योऽभवत् ।
मध्यं तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥ १९.६.६ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਸੀ; ਰਾਜਨ੍ਯ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਬਣਿਆ। ਉਸਦਾ ਵਿਚਲਾ ਭਾਗ ਵੈਸ਼ ਹੋਇਆ; ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਜਨਮਿਆ।
19.6.7
चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत ।
मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥ १९.६.७ ॥
ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਅੱਖ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਜਨਮਿਆ। ਮੁਖ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਵਾਯੂ ਜਨਮਿਆ।
19.6.8
नाभ्या आसीदन्तरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत ।
पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकामकल्पयन् ॥ १९.६.८ ॥
ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹੋਇਆ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਦਿਊਲੋਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ। ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਕੰਨ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
19.6.9
विराडग्रे समभवद्विराजो अधि पूरुषः ।
स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥ १९.६.९ ॥
ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਟ ਪ੍ਰਗਟਿਆ; ਵਿਰਾਟ ਤੋਂ ਪੁਰਖ। ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਭਾਗ (ਰਚਿਆ)।
19.6.10
यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत ।
वसन्तो अस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥ १९.६.१० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੀ ਹਵਿ ਬਣਾ ਕੇ ਯਗ ਫੈਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਬਸੰਤ ਉਸਦਾ ਘਿਉ ਸੀ; ਗਰਮੀ ਸਮਿਧਾ; ਸ਼ਰਦ ਹਵਿ।
19.6.11
तं यज्ञं प्रावृषा प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रशः ।
तेन देवा अयजन्त साध्या वसवश्च ये ॥ १९.६.११ ॥
ਬਰਸਾਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਯਗ ਰੂਪ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਛਿੜਕਿਆ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਾਧਯਾਂ ਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ।
19.6.12
तस्मादश्वा अजायन्त ये च के चोभयादतः ।
गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥ १९.६.१२ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਘੋੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਸਨ ਉਹ ਵੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਗਾਵਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਨਮੀਆਂ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਜਨਮੀਆਂ।
19.6.13
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे ।
छन्दो ह जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥ १९.६.१३ ॥
ਉਸ ਸਰਵਹੁਤ ਯੱਗ ਤੋਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਮ ਜੰਮੇ। ਉਸੇ ਤੋਂ ਛੰਦ ਜੰਮੇ; ਉਸੇ ਤੋਂ ਯਜੁਸ ਜੰਮਿਆ।
19.6.14
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः संभृतं पृषदाज्यम् ।
पशूंस्तांश्चक्रे वायव्यान् आरण्या ग्राम्याश्च ये ॥ १९.६.१४ ॥
ਉਸ ਸਰਵਹੁਤ ਯੱਗ ਤੋਂ ਦਹੀਂ-ਘਿਓ ਮਿਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ। ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ; ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਲਤੂ ਵੀ।
19.6.15
सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः ।
देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥ १९.६.१५ ॥
ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪਰਿਧੀਆਂ ਸਨ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਸੱਤ ਸਮਿਧਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯੱਗ ਫੈਲਾਇਆ ਤਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਵਜੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।
19.6.16
मूर्ध्नो देवस्य बृहतो अंशवः सप्त सप्ततीः ।
राज्ञः सोमस्याजायन्त जातस्य पुरुषादधि ॥ १९.६.१६ ॥
ਮਹਾਨ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸੱਤਰ ਗੁਣਾ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ ਜੰਮੀਆਂ। ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਦੀਆਂ, ਜੰਮੇ ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਉਹ ਜੰਮੀਆਂ।