अथर्ववेद · सूक्त 4.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.11.1
अनड्वान् दाधार पृथिवीमुत द्यामनड्वान् दाधारोर्वन्तरिक्षम् ।
अनड्वान् दाधार प्रदिशः षडुर्वीरनड्वान् विश्वं भुवनमा विवेश ॥ ४.११.१ ॥
बैलाने पृथ्वी आणि द्युलोक धारण केले; बैलाने विशाल अंतरिक्ष धारण केले. बैलाने सहा विस्तीर्ण दिशा धारण केल्या; बैल सर्व भुवनात प्रविष्ट झाला.
4.11.2
अनड्वान् इन्द्रः स पशुभ्यो वि चष्टे त्रयां छक्रो वि मिमीते अध्वनः ।
भूतं भविष्यद्भुवना दुहानः सर्वा देवानां चरति व्रतानि ॥ ४.११.२ ॥
तो बैल इंद्र आहे; तो प्राण्यांसाठी पाहतो; सामर्थ्यवान तीन मार्ग मोजतो. भूत, भविष्य आणि भुवने दोहून तो देवांच्या सर्व व्रतांमध्ये संचार करतो.
4.11.3
इन्द्रो जातो मनुष्येष्वन्तर्घर्मस्तप्तश्चरति शोशुचानः ।
सुप्रजाः सन्त्स उदारे न सर्षद्यो नाश्नीयादनडुहो विजानन् ॥ ४.११.३ ॥
मानवांमध्ये जन्मलेला इंद्र आतील तापलेला घर्म आहे; तेजस्वी होऊन तो तापत संचार करतो. उत्तम संततीवान तो उदार यज्ञात जात नाही; बैलाचा भाग जाणून जो खात नाही.
4.11.4
अनड्वान् दुहे सुकृतस्य लोक ऐनं प्याययति पवमानः पुरस्तात् ।
पर्जन्यो धारा मरुत ऊधो अस्य यज्ञः पयो दक्षिणा दोहो अस्य ॥ ४.११.४ ॥
बैल सुकृताच्या लोकात दूध देतो; पवमान समोरून त्याला तृप्त करतो. पर्जन्य त्याच्या धारा, मरुत त्याचे कासे; यज्ञ त्याचे दूध, दक्षिणा त्याचे दोहन.
4.11.5
यस्य नेशे यज्ञपतिर्न यज्ञो नास्य दातेशे न प्रतिग्रहीता ।
यो विश्वजिद्विश्वभृद्विश्वकर्मा घर्मं नो ब्रूत यतमश्चतुष्पात् ॥ ४.११.५ ॥
ज्याच्या शासनात यज्ञपती नाही, यज्ञ नाही, त्याचा दाता नाही, प्रतिग्रहीताही नाही — सर्वजित, सर्वभृत, सर्वकर्मा जो तो आम्हाला घर्म सांगो; कोणता चतुष्पाद?
4.11.6
येन देवाः स्वरारुरुहुर्हित्वा शरीरममृतस्य नाभिम् ।
तेन गेष्म सुकृतस्य लोकं घर्मस्य व्रतेन तपसा यशस्यवः ॥ ४.११.६ ॥
ज्या मार्गाने देव शरीर सोडून अमृताच्या नाभीवर, म्हणजे स्वर्गावर चढले, त्याच मार्गाने, घर्माच्या व्रताने आणि तपाने यशस्वी होऊन, आपण सुकृताच्या लोकाला जाऊ या.
4.11.7
इन्द्रो रूपेणाग्निर्वहेन प्रजापतिः परमेष्ठी विराट् ।
विश्वानरे अक्रमत वैश्वानरे अक्रमतानडुह्यक्रमत ।
सोऽदृंहयत सोऽधारयत ॥ ४.११.७ ॥
इंद्र रूपाने, अग्नी वहनाने, प्रजापती परमेष्ठी विराट् रूपाने पुढे सरले; विश्वानरात पुढे सरले, वैश्वानरात पुढे सरले, आणि बैलात पुढे सरले. त्याने दृढ केले, त्याने धारण केले.
4.11.8
मध्यमेतदनडुहो यत्रैष वह आहितः ।
एतावदस्य प्राचीनं यावान् प्रत्यङ्समाहितः ॥ ४.११.८ ॥
हेच बैलाचे मध्य आहे, जिथे हा जोखड ठेवला आहे. याचा पुढील भाग जितका, तितकाच मागील भागही स्थापित आहे.
4.11.9
यो वेदानडुहो दोहान्त्सप्तानुपदस्वतः ।
प्रजां च लोकं चाप्नोति तथा सप्तऋषयो विदुः ॥ ४.११.९ ॥
बैलाचे सात अनुपदस्वत् दोह जो जाणतो, तो संतती आणि लोक दोन्ही मिळवतो; तसेच सप्तर्षीही हे जाणतात.
4.11.10
पद्भिः सेदिमवक्रामन्न् इरां जङ्घाभिरुत्खिदन् ।
श्रमेणानड्वान् कीलालं कीनाशश्चाभि गच्छतः ॥ ४.११.१० ॥
पायांनी चालत, मांड्यांनी माती उकरत, बैल श्रमाने पाण्याकडे जातो; शेतकरीही त्याकडेच जातो.
4.11.11
द्वादश वा एता रात्रीर्व्रत्या आहुः प्रजापतेः ।
तत्रोप ब्रह्म यो वेद तद्वा अनडुहो व्रतम् ॥ ४.११.११ ॥
या बारा रात्रींना प्रजापतीच्या व्रतरात्री म्हणतात; तेथे जो ब्रह्माला जवळून जाणतो, तो बैलाचे व्रतच जाणतो.
4.11.12
दुहे सायं दुहे प्रातर्दुहे मध्यंदिनं परि ।
दोहा ये अस्य संयन्ति तान् विद्मानुपदस्वतः ॥ ४.११.१२ ॥
संध्याकाळी दोहन करतो, सकाळी दोहन करतो, मध्यान्ही दोहन करतो; याची जी दोहने एकत्र होतात, ती आम्ही जाणतो.