अथर्ववेद · सूक्त 8.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.9.1
कुतस्तौ जातौ कतमः सो अर्धः कस्माल्लोकात्कतमस्याः पृथिव्याः ।
वत्सौ विराजः सलिलादुदैतां तौ त्वा पृछामि कतरेण दुग्धा ॥ ८.९.१ ॥
ती दोन्ही कुठून जन्मली? त्यांतील कोणता अर्धा भाग कोणत्या लोकातून, या पृथ्वीच्या कोणत्या भागातून? विराजचे दोन वासरे पाण्यातून बाहेर आली. मी तुला विचारतो: त्यांपैकी कोणत्याने दूध काढले गेले?
8.9.2
यो अक्रन्दयत्सलिलं महित्वा योनिं कृत्वा त्रिभुजं शयानः ।
वत्सः कामदुघो विराजः स गुहा चक्रे तन्वः पराचैः ॥ ८.९.२ ॥
ज्याने आपल्या महिम्याने पाण्याला गर्जवले, त्रिगुणित योनी करून निजलेला, विराजचा कामधुक् वासरू — त्याने गुप्तपणे, दुरून आपली शरीरे रचली.
8.9.3
यानि त्रीणि बृहन्ति येषां चतुर्थं वियुनक्ति वाचम् ।
ब्रह्मैनद्विद्यात्तपसा विपश्चिद्यस्मिन्न् एकं युज्यते यस्मिन्न् एकम् ॥ ८.९.३ ॥
ज्यांचे तीन महान भाग आहेत आणि ज्यांचा चौथा भाग वाणीला वेगळे करतो — ते तपाने ज्ञानी माणसाने ब्रह्म म्हणून जाणावे, ज्यात एक जोडला जातो आणि ज्यात एक.
8.9.4
बृहतः परि सामानि षष्ठात्पञ्चाधि निर्मिता ।
बृहद्बृहत्या निर्मितं कुतोऽधि बृहती मिता ॥ ८.९.४ ॥
बृहताभोवती साम सहापासून पाचांवर रचली गेली. बृहतीने बृहत रचले गेले; कुठून बृहती मोजली गेली?
8.9.5
बृहती परि मात्राया मातुर्मात्राधि निर्मिता ।
माया ह जज्ञे मायाया मायाया मातली परि ॥ ८.९.५ ॥
बृहतीच्या मापाभोवती मापकाच्या मापावर ते रचले गेले. माया खरोखर मायेपासून जन्मली; मायेपासून मातली.
8.9.6
वैश्वानरस्य प्रतिमोपरि द्यौर्यावद्रोदसी विबबाधे अग्निः ।
ततः षष्ठादामुतो यन्ति स्तोमा उदितो यन्त्यभि षष्ठमह्नः ॥ ८.९.६ ॥
वैश्वानराची प्रतिमा वरती आकाशापर्यंत आहे; अग्नीने द्यावापृथिवी व्यापल्या. तेथून, सहाव्या (लोकातून) ती स्तोत्रे पलीकडे जातात; उगवत्या (सूर्यापासून) स्तोत्रे दिवसाच्या सहाव्या भागाकडे जातात.
8.9.7
षट् त्वा पृच्छाम ऋषयः कश्यपेमे त्वं हि युक्तं युयुक्षे योग्यं च ।
विराजमाहुर्ब्रह्मणः पितरं तां नो वि धेहि यतिधा सखिभ्यः ॥ ८.९.७ ॥
कश्यपा, आम्ही ऋषी तुला सहा गोष्टी विचारतो—तूच युक्ताला युक्त करतोस, योग्यालाही. विराजला ब्रह्माचा पिता म्हणतात; तिला आमच्यासाठी अनेक प्रकारे प्रकट कर, तुझ्या मित्रांसाठी.
8.9.8
यां प्रच्युतामनु यज्ञाः प्रच्यवन्त उपतिष्ठन्त उपतिष्ठमानाम् ।
यस्या व्रते प्रसवे यक्षमेजति सा विराडृषयः परमे व्योमन् ॥ ८.९.८ ॥
जी च्युत झाल्यावर यज्ञ तिच्या मागे च्युत होतात, जवळ उभी राहिल्यावर यज्ञ जवळ उभे राहतात; जिच्या व्रतात व प्रेरणेत यक्ष कंपतो—ती विराट, हे ऋषींनो, परम आकाशात.
8.9.9
अप्राणैति प्राणेन प्राणतीनां विराट्स्वराजमभ्येति पश्चात् ।
विश्वं मृशन्तीमभिरूपां विराजं पश्यन्ति त्वे न त्वे पश्यन्त्येनाम् ॥ ८.९.९ ॥
ती प्राणाविना प्राणधारींच्या प्राणाने (जिवंत होते); विराट स्वराजच्या मागून येते. सर्वांना स्पर्श करणारी, विविध रूपांची विराज लोक पाहतात—तुझ्यात पाहतात, आणि तुझ्यात न पाहताही, हिला.
8.9.10
को विराजो मिथुनत्वं प्र वेद क ऋतून् क उ कल्पमस्याः ।
क्रमान् को अस्याः कतिधा विदुग्धान् को अस्या धाम कतिधा व्युष्टीः ॥ ८.९.१० ॥
विराजचे मिथुनत्व कोण पूर्णपणे जाणतो? ऋतूंना कोण जाणतो? तिचा कल्प (विधान) कोण जाणतो? तिचे क्रम कोण, किती प्रकारे जाणतो? दोहलेल्या (विराजला) कोण किती प्रकारे जाणतो? तिचे धाम कोण, आणि तिच्या व्युष्टी (उषा) किती प्रकारे?
8.9.11
इयमेव सा या प्रथमा व्यौच्छदास्वितरासु चरति प्रविष्टा ।
महान्तो अस्यां महिमानो अन्तर्वधूर्जिगाय नवगज्जनित्री ॥ ८.९.११ ॥
ही तीच, जी प्रथम प्रकाशली; इतरांमध्ये प्रवेश करून ती संचार करते. तिच्यात महान महिमा आहेत; वधूने जिंकले, नवजाताला जन्म देणारी माता.
8.9.12
छन्दःपक्षे उषसा पेपिशाने समानं योनिमनु सं चरेते ।
सूर्यपत्नी सं चरतः प्रजानती केतुमती अजरे भूरिरेतसा ॥ ८.९.१२ ॥
छंद ज्यांचे पंख आहेत, त्या दोन उषा सजून एकाच योनीचे अनुसरण करत एकत्र संचार करतात. सूर्याच्या दोन पत्नी एकत्र संचार करतात; जाणत्या, तेजोध्वजा, अजर, विपुल वीर्यवती.
8.9.13
ऋतस्य पन्थामनु तिस्र आगुस्त्रयो घर्मा अनु रेत आगुः ।
प्रजामेका जिन्वत्यूर्जमेका राष्ट्रमेका रक्षति देवयूनाम् ॥ ८.९.१३ ॥
ऋताच्या मार्गाने तीन आल्या; तीन घर्म वीर्याच्या मागून आले. एक प्रजेला प्रेरित करते, एक ऊर्जेला, एक देवेच्छुकांच्या राष्ट्राचे रक्षण करते.
8.9.14
अग्नीषोमावदधुर्या तुरीयासीद्यज्ञस्य पक्षावृषयः कल्पयन्तः ।
गायत्रीं त्रिष्टुभं जगतीमनुष्टुभं बृहदर्कीं यजमानाय स्वराभरन्तीम् ॥ ८.९.१४ ॥
अग्नी आणि सोमाची स्थापना करणारी चौथी होती; यज्ञाचे पंख ऋषींनी रचले. गायत्री, त्रिष्टुभ, जगती, अनुष्टुभ आणि बृहती यांचा अर्क यजमानासाठी स्वर्गात आणणारी.
8.9.15
पञ्च व्युष्टीरनु पञ्च दोहा गां पञ्चनाम्नीमृतवोऽनु पञ्च ।
पञ्च दिशः पञ्चदशेन कॢप्तास्ता एकमूर्ध्नीरभि लोकमेकम् ॥ ८.९.१५ ॥
पाच उषा, त्यांच्यामागे पाच दोहने; पाच नावांची गाय, तिच्यामागे पाच ऋतू. पाच दिशा पंधरा द्वारे रचल्या गेल्या; त्या एकमस्तकी होऊन एका लोकाकडे.
8.9.16
षड्जाता भूता प्रथमजा ऋतस्य षडु सामानि षडहं वहन्ति ।
षड्योगं सीरमनु सामसाम षडााहुर्द्यावापृथिवीः षडुर्वीः ॥ ८.९.१६ ॥
सहा जन्मांनी जन्मलेले, ऋताचे प्रथमजात; सहा साम सहा दिवस वाहतात. सहा जूच्या नांगराच्या मागे प्रत्येक साम आहे; द्यावापृथिवीला सहा आणि विस्तीर्ण लोकांना सहा म्हणतात.
8.9.17
षडाहुः शीतान् षडु मास उष्णान् ऋतुं नो ब्रूत यतमोऽतिरिक्तः ।
सप्त सुपर्णाः कवयो नि षेदुः सप्त छन्दांस्यनु सप्त दीक्षाः ॥ ८.९.१७ ॥
सहा शीत म्हणतात, सहा महिने उष्ण; ऋतू सांगा, कोणता अधिक आहे. सात सुंदर पंखांचे कवी बसले; सात छंद, आणि त्यामागे सात दीक्षा.
8.9.18
सप्त होमाः समिधो ह सप्त मधूनि सप्त ऋतवो ह सप्त ।
सप्ताज्यानि परि भूतमायन् ताः सप्तगृध्रा इति शुश्रुमा वयम् ॥ ८.९.१८ ॥
सात होम, सात समिधा खरोखर; सात मधू, सात ऋतू खरोखर; सात आज्ये जगाभोवती गेली. ती सात गृध्र असे आम्ही ऐकले आहे.
8.9.19
सप्त छन्दांसि चतुरुत्तराण्यन्यो अन्यस्मिन्न् अध्यार्पितानि ।
कथं स्तोमाः प्रति तिष्ठन्ति तेषु तानि स्तोमेषु कथमार्पितानि ॥ ८.९.१९ ॥
सात छंद, प्रत्येक चार अधिक, एकावर एक ठेवलेले आहेत. त्यांच्यावर स्तोम कसे उभे राहतात, आणि त्या स्तोमांमध्ये ते कसे ठेवलेले आहेत?
8.9.20
कथं गायत्री त्रिवृतं व्याप कथं त्रिष्टुप्पञ्चदशेन कल्पते ।
त्रयस्त्रिंशेन जगती कथमनुष्टुप्कथमेकविंशः ॥ ८.९.२० ॥
गायत्री त्रिवृताला कशी व्यापते? त्रिष्टुप पंधरावीसह कशी जुळते? तेहतीससह जगती कशी, अनुष्टुप कसा, एकवीस कसा?
8.9.21
अष्ट जाता भूता प्रथमजा ऋतस्याष्टेन्द्रर्त्विजो दैव्या ये ।
अष्टयोनिरदितिरष्टपुत्राष्टमीं रात्रिमभि हव्यमेति ॥ ८.९.२१ ॥
ऋताचे प्रथमजन्मे आठ जन्मले; आठ इंद्र, दिव्य ऋत्विज; आठ योनी असलेली अदिती, आठ पुत्र असलेली, आठव्या रात्रीकडे हव्य जाते.
8.9.22
इत्थं श्रेयो मन्यमानेदमागमं युष्माकं सख्ये अहमस्मि शेवा ।
समानजन्मा क्रतुरस्ति वः शिवः स वः सर्वाः सं चरति प्रजानन् ॥ ८.९.२२ ॥
असे कल्याण मानून मी येथे आलो आहे; तुमच्या मैत्रीत मी शुभकारक आहे. समान जन्माचा संकल्प तुमच्यासाठी शिव आहे; ते जाणून तो तुम्हा सर्वांसह संचार करतो.
8.9.23
अष्टेन्द्रस्य षड्यमस्य ऋषीणां सप्त सप्तधा ।
अपो मनुष्यान् ओषधीस्तामु पञ्चानु सेचिरे ॥ ८.९.२३ ॥
इंद्राचे आठ, ऋषींच्या षड्यमाचे सात-सात प्रकार; पाणी, मनुष्य, औषधी यांना; त्यांपैकी पाचांच्या मागोमाग सिंचन झाले.
8.9.24
केवलीन्द्राय दुदुहे हि गृष्टिर्वशं पीयूषं प्रथमं दुहाना ।
अथातर्पयच्चतुरश्चतुर्धा देवान् मनुष्यानसुरान् उत ऋषीन् ॥ ८.९.२४ ॥
केवल इंद्रासाठी गृष्टीने दूध काढले; वशेने प्रथम अमृत काढले. मग चार गोष्टी चार प्रकारे तृप्त केल्या — देव, मनुष्य, असुर, ऋषी.
8.9.25
को नु गौः क एकऋषिः किमु धाम का आशिषः ।
यक्षं पृथिव्यामेकवृदेकर्तुः कतमो नु सः ॥ ८.९.२५ ॥
ती गाय कोण? एक ऋषी कोण? कोणते धाम, कोणती इच्छा? पृथ्वीवरील ते अद्भुत रूप, एक-आवर्ती, एक-ऋतू — त्यांमध्ये तो कोण?
8.9.26
एको गौरेक एकऋषिरेकं धामैकधाशिषः ।
यक्षं पृथिव्यामेकवृदेकर्तुर्नाति रिच्यते ॥ ८.९.२६ ॥
एक गाय, एक ऋषी, एकच धाम, एकप्रकारच्या इच्छा; पृथ्वीवरील ते अद्भुत रूप, एक-आवर्ती, एक-ऋतू — एका कर्त्यापासून काहीही उरत नाही.