अथर्ववेद · सूक्त 9.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.15.1
यद्गायत्रे अधि गायत्रमाहितं त्रैष्टुभं वा त्रैष्टुभान् निरतक्षत ।
यद्वा जगज्जगत्याहितं पदं य इत्तद्विदुस्ते अमृतत्वमानुशुः ॥ ९.१५.१ ॥
गायत्रीमध्ये गायत्री स्थापित आहे, किंवा त्रिष्टुभपासून त्रैष्टुभ चरणे कोरली गेली, किंवा जगतीमध्ये जगताचे पद ठेवले गेले — जे ते जाणतात त्यांनी अमरत्व मिळवले.
9.15.2
गायत्रेण प्रति मिमीते अर्कमर्केण साम त्रैष्टुभेन वाकम् ।
वाकेन वाकं द्विपदा चतुष्पदाक्षरेण मिमते सप्त वाणीः ॥ ९.१५.२ ॥
गायत्रीने अर्क मोजतात; अर्काने साम, त्रिष्टुभाने वाक्; वाकाने वाक्, द्विपद व चतुष्पदाने, अक्षराने सात वाणी मोजतात.
9.15.3
जगता सिन्धुं दिव्यस्कभायद्रथंतरे सूर्यं पर्यपश्यत् ।
गायत्रस्य समिधस्तिस्र आहुस्ततो मह्ना प्र रिरिचे महित्वा ॥ ९.१५.३ ॥
जगतीने सिंधूला आकाशात स्थिर केले; रथंतरात सूर्याला सर्वत्र पाहिले; गायत्रीच्या तीन समिधा सांगितल्या गेल्या; मग महिम्याने ते आपल्या महानतेत पुढे गेले.
9.15.4
उप ह्वये सुदुघां धेनुमेतां सुहस्तो गोधुगुत दोहदेनाम् ।
श्रेष्ठं सवं सविता साविषन् नोऽभीद्धो घर्मस्तदु षु प्र वोचत् ॥ ९.१५.४ ॥
उत्तम दूध देणाऱ्या या धेनूला मी आवाहन करतो; सुंदर हाताचा गोदोहक तिचे दोहन करो. सविता आम्हांसाठी श्रेष्ठ सव प्रेरो; प्रज्वलित घर्म ते उत्तम घोषित करो.
9.15.5
हिङ्कृण्वती वसुपत्नी वसूनां वत्समिच्छन्ती मनसाभ्यागात् ।
दुहामश्विभ्यां पयो अघ्न्येयं सा वर्धतां महते सौभगाय ॥ ९.१५.५ ॥
हिंकार करीत, वसूंची वसुपत्नी होऊन, वासराची इच्छा करीत मनाने आली. ही अघ्न्या अश्विनांसाठी दूध देवो; ती महान सौभाग्यासाठी वाढो.
9.15.6
गौरमीमेदभि वत्सं मिषन्तं मूर्धानं हिङ्ङकृणोन् मातवा उ ।
सृक्वाणं घर्ममभि वावशाना मिमाति मायुं पयते पयोभिः ॥ ९.१५.६ ॥
पाहत असलेल्या वासराकडे गाय हंबरली; आईसाठी तिने हिङ् असा आवाज केला. ओठ चाटत, उबदार पात्राकडे हंबरत ती आवाज करते; दुधाने ती दूध देते.
9.15.7
अयं स शिङ्क्ते येन गौरभिवृता मिमाति मयुं ध्वसनावधि श्रिता ।
सा चित्तिभिर्नि हि चकार मर्त्यान् विद्युद्भवन्ती प्रति वव्रिमौहत ॥ ९.१५.७ ॥
हा तो तीक्ष्ण आवाज; याने वेढलेली गाय नाशाच्या ठिकाणापर्यंत उभी राहून हंबरते. आपल्या चेतनांनी तिने मर्त्यांना खाली वाकवले; वीज होऊन तिने गोठ्याकडे ढकलले.
9.15.8
अनच्छये तुरगातु जीवमेजद्ध्रुवं मध्य आ पस्त्यानाम् ।
जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिरमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः ॥ ९.१५.८ ॥
न पडणारा, वेगाने धावणारा जिवंत, कंपित, स्थिर, निवासांच्या मध्यापर्यंत. मृताचा जीव आपल्या शक्तींनी संचार करतो; अमर, मर्त्यासह एकाच उगमाचा.
9.15.9
विधुं दद्राणं सलिलस्य पृष्ठे युवानं सन्तं पलितो जगार ।
देवस्य पश्य काव्यं महित्वाद्य ममार स ह्यः समान ॥ ९.१५.९ ॥
पाण्याच्या पृष्ठभागावर दिसणाऱ्या चंद्राला, तरुण असूनही, म्हाताऱ्याने गिळले. देवाचे काव्य महिम्याने पाहा; आज तो मेला, कालच्यासारखाच समान.
9.15.10
य ईं चकार न सो अस्य वेद य ईं ददर्श हिरुगिन् नु तस्मात् ।
स मातुर्योना परिवीतो अन्तर्बहुप्रजा निर्ऋतिरा विवेश ॥ ९.१५.१० ॥
ज्याने त्याला निर्माण केले तो त्याला जाणत नाही; ज्याने त्याला पाहिले तो त्याच्याकडून फसवला जातो. तो मातेच्या गर्भात वेढलेला आत आहे; बहुप्रजा निर्ऋती आत शिरली.
9.15.11
अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्चरन्तम् ।
स सध्रीचीः स विषूचीर्वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः ॥ ९.१५.११ ॥
न पडता स्थिर असलेल्या त्या गोपालाला मी पाहिले; तो मार्गांनी इकडे-तिकडे संचार करतो. एकत्र जाणारे आणि विरुद्ध दिशांना जाणारे वस्त्र म्हणून धारण करून तो भुवनांमध्ये पुन्हा पुन्हा फिरतो.
9.15.12
द्यौर्नः पिता जनिता नाभिरत्र बन्धुर्नो माता पृथिवी महीयम् ।
उत्तानयोश्चम्वोर्योनिरन्तरत्रा पिता दुहितुर्गर्भमाधात् ॥ ९.१५.१२ ॥
द्युलोक आमचा पिता व जनक, येथील नाभी; ही महती पृथ्वी आमची बंधू व माता. ऊर्ध्वमुख दोन पात्रांमधील योनीत पित्याने कन्येत गर्भ ठेवला.
9.15.13
पृछामि त्वा परमन्तं पृथिव्याः पृछामि वृष्णो अश्वस्य रेतः ।
पृछामि विश्वस्य भुवनस्य नाभिं पृछामि वाचः परमं व्योम ॥ ९.१५.१३ ॥
पृथ्वीचा परम अंत तुला विचारतो; वृषभ-अश्वाचे रेतस् विचारतो. सर्व भुवनाची नाभी विचारतो; वाचेचे परम आकाश विचारतो.
9.15.14
इयं वेदिः परो अन्तः पृथिव्या अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतः ।
अयं यज्ञो विश्वस्य भुवनस्य नाभिर्ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम ॥ ९.१५.१४ ॥
ही वेदी पृथ्वीचा परम अंत आहे; हा सोम वृषभ-अश्वाचे रेतस् आहे. हा यज्ञ सर्व भुवनाची नाभी आहे; हा ब्रह्म वाचेचे परम आकाश आहे.
9.15.15
न वि जानामि यदिवेदमस्मि निण्यः संनद्धो मनसा चरामि ।
यदा मागन् प्रथमजा ऋतस्यादिद्वाचो अश्नुवे भागमस्याः ॥ ९.१५.१५ ॥
मी हा कोण आहे हे स्पष्टपणे जाणत नाही; गुप्तपणे मनाने बद्ध होऊन मी संचार करतो. ऋताचे प्रथमजात माझ्याकडे आले तेव्हाच मी या वाचेचा भाग मिळवतो.
9.15.16
अपाङ्प्राङेति स्वधया गृभीतोऽमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः ।
ता शश्वन्ता विषूचीना वियन्ता न्यन्यं चिक्युर्न नि चिक्युरन्यम् ॥ ९.१५.१६ ॥
वर खाली आणि वर आपल्या स्वधेने गृहीत होऊन जातो; अमर्त्य मर्त्यासोबत एकाच योनीचा आहे. ते दोघे शाश्वत, वेगळे होऊन पसरणारे, विरुद्ध दिशांना जाणारे आहेत; एकमेकांना ओळखले, पण पूर्णपणे ओळखले नाही.
9.15.17
सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि ।
ते धीतिभिर्मनसा ते विपश्चितः परिभुवः परि भवन्ति विश्वतः ॥ ९.१५.१७ ॥
सात अर्धगर्भ हे भुवनाचे बीज आहेत; ते विष्णूच्या विधानात दिशेनुसार उभे राहतात. ते बुद्धी आणि मनाने ज्ञानी आहेत; सर्व बाजूंनी व्यापून चहूकडे भरलेले असतात.
9.15.18
ऋचो अक्षरे परमे व्योमन् यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः ।
यस्तन् न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्ते अमी समासते ॥ ९.१५.१८ ॥
ऋचेच्या अक्षरात, त्या परम व्योमात, ज्यावर सर्व देव अधिष्ठित झाले. जो ते जाणत नाही, तो ऋचेने काय करील? जे ते जाणतात तेच येथे एकत्र बसलेले आहेत.
9.15.19
ऋचः पदं मात्रया कल्पयन्तोऽर्धर्चेन चकॢपुर्विश्वमेजत् ।
त्रिपाद्ब्रह्म पुरुरूपं वि तष्ठे तेन जीवन्ति प्रदिशश्चतस्रः ॥ ९.१५.१९ ॥
ऋचेचा पाद मात्रांनी रचून, अर्ध ऋचेने त्यांनी कंपणारे विश्व घडवले. त्रिपाद ब्रह्म, अनेक रूपांचे, वेगळे उभे राहते; त्याच्यामुळे चारही दिशा जिवंत राहतात.
9.15.20
सूयवसाद्भगवती हि भूया अधा वयं भगवन्तः स्याम ।
अद्धि तृणमघ्न्ये विश्वदानीं पिब शुद्धमुदकमाचरन्ती ॥ ९.१५.२० ॥
चांगल्या चाऱ्याने तू खरोखर भाग्यवती हो; तेव्हाच आम्हीही भाग्यवान होऊ. हे अघ्न्ये, सदा गवत खा, फिरत फिरत शुद्ध पाणी पी.
9.15.21
गौरिन् मिमाय सलिलानि तक्षती एकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी ।
अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा भुवनस्य पङ्क्तिस्तस्याः समुद्रा अधि वि क्षरन्ति ॥ ९.१५.२१ ॥
गाईने पाण्याचे माप घेऊन आकार दिला; एकपदी, द्विपदी, चतुष्पदी, अष्टपदी, नवपदी होऊन विश्वाची सहस्राक्षरा पंक्ती झाली; तिच्यापासून समुद्र वरून वाहतात.
9.15.22
कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवमुत्पतन्ति ।
तमाववृत्रन्त्सदनादृतस्यादिद्घृतेन पृथिवीं व्यूदुः ॥ ९.१५.२२ ॥
काळ्या मार्गाचे, हरी असे सुंदर पंखांचे पक्षी पाणी परिधान करून स्वर्गाकडे उडतात; ऋताच्या आसनावरून त्यांनी त्याला वेढले; नंतर तुपाने पृथ्वी भिजवली.
9.15.23
अपादेति प्रथमा पद्वतीनां कस्तद्वां मित्रावरुणा चिकेत ।
गर्भो भारं भरत्या चिदस्या ऋतं पिपर्ति अनृतं नि पाति ॥ ९.१५.२३ ॥
पाय नसलेले प्रथम बाहेर पडते, पाय असलेल्यांमध्ये; हे मित्रावरुणांनो, तुम्हा दोघांखेरीज ते कोण जाणतो? गर्भ भार वाहतो; तो ऋताला पूर्ण करतो, असत्याला दूर ठेवतो.
9.15.24
विराड्वाग्विराट्पृथिवी विराडन्तरिक्षं विराट्प्रजापतिः ।
विराण्मृत्युः साध्यानामधिराजो बभूव तस्य भूतं भव्यं वशे स मे भूतं भव्यं वशे कृणोतु ॥ ९.१५.२४ ॥
विराट् वाक्; विराट् पृथ्वी; विराट् अंतरिक्ष; विराट् प्रजापती; विराट् मृत्यू साध्यांचा अधिराज झाला; त्याच्या वशात भूत आणि भव्य असो; त्याने माझे भूत आणि भव्य वशात आणो.
9.15.25
शकमयं धूममारादपश्यं विषूवता पर एनावरेण ।
उक्षाणं पृश्निमपचन्त वीरास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ॥ ९.१५.२५ ॥
या बलवान धुराला मी दुरून पाहिले, विषुवताच्या पलीकडून आणि इकडून; वीरांनी वृषभ आणि ठिपक्यांची गाय शिजवली; तेच प्रथम धर्म होते.
9.15.26
त्रयः केशिन ऋतुथा वि चक्षते संवत्सरे वपत एक एषाम् ।
विश्वमन्यो अभिचष्टे शचीभिर्ध्राजिरेकस्य ददृशे न रूपम् ॥ ९.१५.२६ ॥
तीन केशधारी ऋतूंनुसार प्रकट होतात; वर्षात त्यांपैकी एक पेरणी करतो. दुसरा आपल्या शक्तींनी सारे विश्व पाहतो; एकाचे तेजोरूप दिसत नाही.
9.15.27
चत्वारि वाक्परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः ।
गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति ॥ ९.१५.२७ ॥
वाणीची चार मोजलेली पदे आहेत; मनीषी ब्राह्मण ती जाणतात. तीन गुहेत लपवलेली असून हलत नाहीत; वाणीचे चौथे पद माणसे बोलतात.
9.15.28
इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमाहुरथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान् ।
एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्त्यग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः ॥ ९.१५.२८ ॥
इंद्र, मित्र, वरुण, अग्नी असे ते म्हणतात; आणि तोच दिव्य सुपर्ण गरुत्मान् आहे. एक सत् ज्ञानी अनेक प्रकारे सांगतात; अग्नी, यम, मातरिश्वा असे म्हणतात.