अथर्ववेद · सूक्त 9.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.4.1
साहस्रस्त्वेष ऋषभः पयस्वान् विश्वा रूपाणि वक्षणासु बिभ्रत् ।
भद्रं दात्रे यजमानाय शीक्षन् बार्हस्पत्य उस्रियस्तन्तुमातान् ॥ ९.४.१ ॥
हजारपट शक्तिमान हा ऋषभ दुधाने भरलेला आहे; कासेत सर्व रूपे धारण करतो. दाता आणि यजमानाला कल्याण वर्षवत, बृहस्पतीचा तो गोवंशीय (ऋषभ) धागा पसरवतो.
9.4.2
अपां यो अग्रे प्रतिमा बभूव प्रभूः सर्वस्मै पृथिवीव देवी ।
पिता वत्सानां पतिरघ्न्यानां साहस्रे पोषे अपि नः कृणोतु ॥ ९.४.२ ॥
पाण्याचे पहिले प्रतिरूप जो झाला, जो सर्वांचा प्रभू आहे, दिव्य पृथ्वीसारखा सर्वांचा; वासरांचा पिता आणि अघ्न्या गायींचा पती तोच. हजारपट पोषणात तो आम्हालाही स्थापन करो.
9.4.3
पुमान् अन्तर्वान्त्स्थविरः पयस्वान् वसोः कबन्धमृषभो बिभर्ति ।
तमिन्द्राय पथिभिर्देवयानैर्हुतमग्निर्वहतु जातवेदाः ॥ ९.४.३ ॥
पुरुष, गर्भवान, वृद्ध, दुधाने भरलेला ऋषभ धनाचे कबंध (जलपात्र) धारण करतो. देवयानाच्या मार्गांनी जातवेदा अग्नी, हवन झालेला, त्याला इंद्राकडे नेवो.
9.4.4
पिता वत्सानां पतिरघ्न्यानामथो पिता महतां गर्गराणाम् ।
वत्सो जरायु प्रतिधुक्पीयूष आमिक्षा घृतं तद्वस्य रेतः ॥ ९.४.४ ॥
अघ्न्या गायींच्या वासरांचा पिता आणि पती तोच; महान गर्गरांचाही पिता तोच. वासरू, जरायू, प्रतिधुक्, पीयूष, आमिक्षा, तूप — ते त्या धनिकाचे रेतस् आहे.
9.4.5
देवानां भाग उपनाह एषोऽपां रस ओषधीनां घृतस्य ।
सोमस्य भक्षमवृणीत शक्रो बृहन्न् अद्रिरभवद्यच्छरीरम् ॥ ९.४.५ ॥
हा देवांचा भाग, बंधन-आवरण आहे; हा पाणी, औषधी आणि तुपाचा रस आहे. शक्राने सोमाचा भक्ष्यभाग निवडला, जेव्हा त्याचे शरीर मोठा दगड (अद्रि) झाले.
9.4.6
सोमेन पूर्णं कलशं बिभर्षि त्वष्टा रूपाणां जनिता पशूनाम् ।
शिवास्ते सन्तु प्रजन्व इह या इमा न्यस्मभ्यं स्वधिते यच्छ या अमूः ॥ ९.४.६ ॥
तू सोमाने भरलेला कलश धारण करतोस; रूपे आणि पशूंचा जनिता त्वष्टा आहे. येथे असलेल्या या तुझ्यासाठी शुभ व संततिसंपन्न होवोत. हे स्वधिते, तिथल्या त्या आम्हाला दे.
9.4.7
आज्यं बिभर्ति घृतमस्य रेतः साहस्रः पोषस्तमु यज्ञमाहुः ।
इन्द्रस्य रूपमृषभो वसानः सो अस्मान् देवाः शिव ऐतु दत्तः ॥ ९.४.७ ॥
तो आज्य धारण करतो; तूप हेच त्याचे रेतस् आहे. हजारपट पोषण करणारा आणि यज्ञ असे त्याला म्हणतात. इंद्ररूप धारण केलेला ऋषभ, देवांनी दिलेला, शुभरूपाने आमच्याकडे येवो.
9.4.8
इन्द्रस्यौजो वरुणस्य बाहू अश्विनोरंसौ मरुतामियं ककुत् ।
बृहस्पतिं संभृतमेतमाहुर्ये धीरासः कवयो ये मनीषिणः ॥ ९.४.८ ॥
इंद्राचे ओज, वरुणाचे दोन बाहू, अश्विनींचे दोन खांदे, मरुतांचे हे शिखर. धीर, कवी आणि मनीषी लोक यास संभृत बृहस्पती म्हणतात.
9.4.9
दैवीर्विशः पयस्वान् आ तनोषि त्वामिन्द्रं त्वां सरस्वन्तमाहुः ।
सहस्रं स एकमुखा ददाति यो ब्राह्मण ऋषभमाजुहोति ॥ ९.४.९ ॥
तू दैवी लोकांना दुधाने समृद्ध करतोस; तुला इंद्र आणि सरस्वान् म्हणतात. जो ब्राह्मण ऋषभाची आहुती देतो, तो हजार देतो.
9.4.10
बृहस्पतिः सविता ते वयो दधौ त्वष्टुर्वायोः पर्यात्मा त आभृतः ।
अन्तरिक्षे मनसा त्वा जुहोमि बर्हिष्टे द्यावापृथिवी उभे स्ताम् ॥ ९.४.१० ॥
बृहस्पती आणि सविता यांनी तुला बल ठेवले; त्वष्टा आणि वायू यांच्याकडून तुझा आत्मा सर्वत्र आणला गेला. अंतरिक्षात मनाने मी तुला आहुती देतो; तुझ्या कुशासनावर द्यावापृथिवी दोन्ही असोत.
9.4.11
य इन्द्र इव देवेषु गोष्वेति विवावदत् ।
तस्य ऋषभस्याङ्गानि ब्रह्मा सं स्तौतु भद्रया ॥ ९.४.११ ॥
देवांमध्ये आणि गाईंमध्ये इंद्राप्रमाणे गर्जना करीत जाणारा; त्या ऋषभाच्या अवयवांची ब्रह्माने मंगल वाणीने उत्तम स्तुती करावी.
9.4.12
पार्श्वे आस्तामनुमत्या भगस्यास्तामनूवृजौ ।
अष्ठीवन्तावब्रवीन् मित्रो ममैतौ केवलाविति ॥ ९.४.१२ ॥
दोन्ही पार्श्वभाग अनुमतीचे होते, भगाचे दोन मागील भाग होते; दोन गुडघ्यांविषयी मित्र म्हणाला, 'हे दोन्ही माझेच, केवळ माझेच'.
9.4.13
भसदासीदादित्यानां श्रोणी आस्तां बृहस्पतेः ।
पुच्छं वातस्य देवस्य तेन धूनोत्योषधीः ॥ ९.४.१३ ॥
भसत् (नितंब) आदित्यांचे; श्रोणी बृहस्पतीच्या; देव वायूची ती शेपटी आहे; तिने तो औषधींना हलवतो.
9.4.14
गुदा आसन्त्सिनीवाल्याः सूर्यायास्त्वचमब्रुवन् ।
उत्थातुरब्रुवन् पद ऋषभं यदकल्पयन् ॥ ९.४.१४ ॥
गुद सिनीवालीचे होते; सूर्येच्या त्वचेविषयी त्यांनी सांगितले; उठणाऱ्याच्या पायांविषयी त्यांनी सांगितले, जेव्हा त्यांनी ऋषभ घडवला.
9.4.15
क्रोड आसीज्जामिशंसस्य सोमस्य क्लशो धृतः ।
देवाः संगत्य यत्सर्व ऋषभं व्यकल्पयन् ॥ ९.४.१५ ॥
छाती जामिशंसाची होती; सोमाचा कलश त्यात धरला गेला, जेव्हा देवांनी एकत्र येऊन ऋषभ घडवला.
9.4.16
ते कुष्ठिकाः सरमायै कूर्मेभ्यो अदधुः शफान् ।
ऊबध्यमस्य कीटेभ्यः श्ववर्तेभ्यो अधारयन् ॥ ९.४.१६ ॥
ते कुष्ठिक सरमेला, कासवांना खुर देते झाले; याचे कास कीटकांना, श्ववर्तांना त्यांनी धारण करवले.
9.4.17
शृङ्गाभ्यां रक्ष ऋषत्यवर्तिं हन्ति चक्षुषा ।
शृणोति भद्रं कर्णाभ्यां गवां यः पतिरघ्न्यः ॥ ९.४.१७ ॥
शिंगांनी राक्षसाला मारतो; डोळ्यांनी अवर्ती (कंप रोग) नष्ट करतो; कानांनी शुभ ऐकतो. तो अघ्न्य गाईंचा पती आहे.
9.4.18
शतयाजं स यजते नैनं दुन्वन्त्यग्नयः ।
जिन्वन्ति विश्वे तं देवा यो ब्राह्मण ऋषभमाजुहोति ॥ ९.४.१८ ॥
जो ब्राह्मण ऋषभाची आहुती देतो, तो शंभर यज्ञ करतो; अग्नी त्याला हानी करत नाहीत; सर्व देव त्याला आनंदित करतात.
9.4.19
ब्राह्मणेभ्य ऋषभं दत्त्वा वरीयः कृणुते मनः ।
पुष्टिं सो अघ्न्यानां स्वे गोष्ठेऽव पश्यते ॥ ९.४.१९ ॥
ब्राह्मणांना ऋषभ दान देऊन तो आपले मन उदार करतो; अघ्न्य गाईंची समृद्धी स्वतःच्या गोठ्यात पाहतो.
9.4.20
गावः सन्तु प्रजाः सन्त्वथो अस्तु तनूबलम् ।
तत्सर्वमनु मन्यन्तां देवा ऋषभदायिने ॥ ९.४.२० ॥
गाई असोत, संतती असो, शरीरबलही असो; ऋषभ देणाऱ्यास देव हे सर्व मान्य करोत.
9.4.21
अयं पिपान इन्द्र इद्रयिं दधातु चेतनीम् ।
अयं धेनुं सुदुघां नित्यवत्सां वशं दुहां विपश्चितं परो दिवः ॥ ९.४.२१ ॥
पान करणारा हा इंद्र आम्हाला चेतनायुक्त धन देवो; सहज दूध देणारी, सदैव वासरू असलेली धेनू, वश असलेली विपश्चित, स्वर्गाच्या पलीकडून दोहो.
9.4.22
पिशङ्गरूपो नभसो वयोधा ऐन्द्रः शुष्मो विश्वरूपो न आगन् ।
आयुरस्मभ्यं दधत्प्रजां च रायश्च पोषैरभि नः सचताम् ॥ ९.४.२२ ॥
पिंगल रूप, आकाशाचे वयोदाता, इंद्रसंबंधी, सर्वरूप बल आमच्याकडे येवो; आम्हाला आयुष्य, संतती व धन देऊन पोषणांसह आम्हांस संयुक्त होवो.
9.4.23
उपेहोपपर्चनास्मिन् गोष्ठ उप पृञ्च नः ।
उप ऋषभस्य यद्रेत उपेन्द्र तव वीर्यम् ॥ ९.४.२३ ॥
इथे जवळ ये, मिलणारी, या गोठ्यात आमच्याशी मिसळ. ऋषभाचे जे रेतस् आहे ते आमच्याजवळ येवो; हे इंद्रा, तुझे वीर्यही येवो.
9.4.24
एतं वो युवानं प्रति दध्मो अत्र तेन क्रीडन्तीश्चरत वशामनु ।
मा नो हासिष्ट जनुषा सुभागा रायश्च पोषैरभि नः सचध्वम् ॥ ९.४.२४ ॥
हा तरुण ऋषभ तुमच्यासाठी येथे ठेवतो; त्याच्याबरोबर खेळत वशा गायींमागे फिरा. हे सौभाग्यवतींनो, जन्मापासून आम्हाला सोडू नका; धन आणि पोषणासह आमच्याजवळ राहा.