अथर्ववेद · सूक्त 9.6

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

शब्दार्थांसह वाचा

9.6.1

यो विद्याद्ब्रह्म प्रत्यक्षं परूंषि यस्य संभारा ऋचो यस्यानूक्यम् ॥ ९.६.१ ॥

जो ब्रह्म प्रत्यक्ष जाणतो, ज्याचे अवयव (पर्व) कोणते, ज्याची सामग्री ऋचा, ज्याचे आनूक्य (सहगान) कोणते हे जाणतो.

9.6.2

सामानि यस्य लोमानि यजुर्हृदयमुच्यते परिस्तरणमिद्धविः ॥ ९.६.२ ॥

ज्याचे केस साम, ज्याचे हृदय यजुः म्हटले जाते, परिस्तरण (दर्भाचे आसन) आणि इद्ध (समिधा) हविः.

9.6.3

यद्वा अतिथिपतिरतिथीन् प्रतिपश्यति देवयजनं प्रेक्षते ॥ ९.६.३ ॥

अतिथिपती (अतिथींचा स्वामी) जेव्हा अतिथींकडे पाहतो, देवयजनाकडे (यज्ञस्थळाकडे) पाहतो.

9.6.4

यदभिवदति दीक्षामुपैति यदुदकं याचत्यपः प्र णयति ॥ ९.६.४ ॥

तो बोलतो तेव्हा, दीक्षेत प्रवेश करतो तेव्हा, पाणी मागतो तेव्हा, पाण्यांना पुढे आणतो.

9.6.5

या एव यज्ञ आपः प्रणीयन्ते ता एव ताः ॥ ९.६.५ ॥

यज्ञात जी पाणी पुढे आणली जातात, तीच ती.

9.6.6

यत्तर्पणमाहरन्ति य एवाग्नीषोमीयः पशुर्बध्यते स एव सः ॥ ९.६.६ ॥

तर्पण आणतात तेव्हा, आणि जो आग्नीषोमीय पशु बांधला जातो, तोच तो.

9.6.7

यदावसथान् कल्पयन्ति सदोहविर्धानान्येव तत्कल्पयन्ति ॥ ९.६.७ ॥

ते जेव्हा आवसथ (निवासस्थाने) सजवतात, तेव्हा ते खरोखर सदस आणि हविर्धान सजवतात.

9.6.8

यदुपस्तृणन्ति बर्हिरेव तत् ॥ ९.६.८ ॥

ते खाली दर्भ पसरतात तेव्हा ते खरोखर बर्हिस (पवित्र दर्भ) असते.

9.6.9

यदुपरिशयनमाहरन्ति स्वर्गमेव तेन लोकमव रुन्द्धे ॥ ९.६.९ ॥

ते वरचे अंथरूण आणतात तेव्हा ते खरोखर स्वर्ग असते; त्याद्वारे तो तो लोक प्राप्त करतो.

9.6.10

यत्कशिपूपबर्हणमाहरन्ति परिधय एव ते ॥ ९.६.१० ॥

ते उशी (कशिपूपबर्हण) आणतात तेव्हा ती खरोखर परिधी (परिवेढणारी काठी) असतात.

9.6.11

यदाञ्जनाभ्यञ्जनमाहरन्त्याज्यमेव तत् ॥ ९.६.११ ॥

ते अंजन आणि अभ्यंजन आणतात तेव्हा ते खरोखर आज्य (तूप) असते.

9.6.12

यत्पुरा परिवेषात्स्वादमाहरन्ति पुरोडाशावेव तौ ॥ ९.६.१२ ॥

ते परिवेषापूर्वी स्वादिष्ट अन्न आणतात तेव्हा ते खरोखर दोन पुरोडाश असतात.

9.6.13

यदशनकृतं ह्वयन्ति हविष्कृतमेव तद्ध्वयन्ति ॥ ९.६.१३ ॥

जे अन्नासाठी तयार केले आहे त्याला ते बोलावतात; हविष्य म्हणून तयार केलेल्यालाच ते हेही बोलावतात.

9.6.14

ये व्रीहयो यवा निरुप्यन्तेऽंशव एव ते ॥ ९.६.१४ ॥

जे व्रीहि आणि यव पेरले जातात, तेच अंश होत.

9.6.15

यान्युलूखलमुसलानि ग्रावाण एव ते ॥ ९.६.१५ ॥

जे उलूखल आणि मुसळ आहेत, तेच ग्रावे (दगड) होत.

9.6.16

शूर्पं पवित्रं तुषा ऋजीषाभिषवणीरापः ॥ ९.६.१६ ॥

सूप पवित्र आहे; कोंडा ऋजीष आहे; अभिषवणाची पाणी आपः आहेत.

9.6.17

स्रुग्दर्विर्नेक्षणमायवनं द्रोणकलशाः कुम्भ्यो वायव्यानि पात्राणीयमेव कृष्णाजिनम् ॥ ९.६.१७ ॥

स्रुक्, दर्वी, नेक्षण, आयवन, द्रोण व कलश, कुंभ्या, वायव्य पात्रे — हेच कृष्णाजिन होय.

9.6.18

यजमानब्राह्मणं वा एतदतिथिपतिः कुरुते यदाहार्याणि प्रेक्षत इदं भूया३ इदा३ इति ॥ ९.६.१८ ॥

हा यजमानाचा ब्राह्मणच आहे; अतिथिपती आणावयाच्या आहार्यांकडे पाहून 'हे अजून, इदा!' असे म्हणतो तेव्हा हेच करतो.

9.6.19

यदाह भूय उद्धरेति प्राणमेव तेन वर्षीयांसं कुरुते ॥ ९.६.१९ ॥

'आणखी आणा' असे तो म्हणतो तेव्हा त्याद्वारे तो प्राणालाच अधिक समृद्ध करतो.

9.6.20

उप हरति हवींष्या सादयति ॥ ९.६.२० ॥

तो हविद्रव्ये जवळ आणतो आणि ठेवतो.

9.6.21

तेषामासन्नानामतिथिरात्मन् जुहोति ॥ ९.६.२१ ॥

त्या जवळच्या द्रव्यांमधून अतिथी आपल्या आत्म्यात आहुती देतो.

9.6.22

स्रुचा हस्तेन प्राणे यूपे स्रुक्कारेण वषट्कारेण ॥ ९.६.२२ ॥

स्रुवाने, हाताने, प्राणात, यूपावर, स्रुक्कार व वषट्कारासह.

9.6.23

एते वै प्रियाश्चाप्रियाश्च र्त्विजः स्वर्गं लोकं गमयन्ति यदतिथयः ॥ ९.६.२३ ॥

हेच प्रिय व अप्रिय ऋत्विज आहेत; अतिथी असल्यामुळे ते स्वर्गलोकाकडे नेतात.

9.6.24

स य एवं विद्वान् न द्विषन्न् अश्नीयान् न द्विषतोऽन्नमश्नीयान् न मीमांसितस्य न मीमांसमानस्य ॥ ९.६.२४ ॥

असे जाणणाराने द्वेष करीत जेवू नये, द्वेष करणाऱ्याचे अन्न जेवू नये, चौकशी केलेल्याचे किंवा चौकशी करणाऱ्याचेही अन्न जेवू नये.

9.6.25

सर्वो वा एष जग्धपाप्मा यस्यान्नमश्नन्ति ॥ ९.६.२५ ॥

ज्याचे अन्न ते खातात, तो सर्वथा पाप-भक्षण केलेला होतो.

9.6.26

सर्वो वा एसोऽजग्धपाप्मा यस्यान्नं नाश्नन्ति ॥ ९.६.२६ ॥

ज्याचे अन्न ते खात नाहीत, त्याचे पाप अभक्षित राहते.

9.6.27

सर्वदा वा एष युक्तग्रावार्द्रपवित्रो वितताध्वर आहृतयज्ञक्रतुर्य उपहरति ॥ ९.६.२७ ॥

जो अर्पण करतो, तो सदा ग्रावे जोडलेला, ओल्या पवित्रासह, विस्तृत अध्वर करणारा आणि यज्ञसंकल्प आणलेला असतो.

9.6.28

प्राजापत्यो वा एतस्य यज्ञो विततो य उपहरति ॥ ९.६.२८ ॥

जो अर्पण करतो, त्याचा यज्ञ प्रजापतीचा आणि विस्तृत असतो.

9.6.29

प्रजापतेर्वा एष विक्रमान् अनुविक्रमते य उपहरति ॥ ९.६.२९ ॥

जो अर्पण करतो, तो प्रजापतीच्या पावलांचे अनुसरण करतो.

9.6.30

योऽतिथीनां स आहवनीयो यो वेश्मनि स गार्हपत्यो यस्मिन् पचन्ति स दक्षिणाग्निः ॥ ९.६.३० ॥

जो अतिथींचा तो आहवनीय; जो घरात तो गार्हपत्य; ज्यात स्वयंपाक करतात तो दक्षिणाग्नी.

9.6.31

इष्टं च वा एष पूर्तं च गृहाणामश्नाति यः पूर्वोऽतिथेरश्नाति ॥ ९.६.३१ ॥

जो अतिथीच्या आधी जेवतो, तो घरातील यज्ञ आणि पुण्यकर्माचे फल भोगतो.

9.6.32

पयश्च वा एष रसं च गृहाणामश्नाति यः पूर्वोऽतिथेरश्नाति ॥ ९.६.३२ ॥

जो अतिथीच्या आधी जेवतो, तो घरातील दूध आणि रस भोगतो.

9.6.33

ऊर्जां च वा एष स्फातिं च गृहाणामश्नाति यः पूर्वोऽतिथेरश्नाति ॥ ९.६.३३ ॥

जो अतिथीच्या आधी जेवतो, तो घरातील बल आणि समृद्धी भोगतो.

9.6.34

प्रजां वा एष पशूंश्च गृहाणामश्नाति यः पूर्वोऽतिथेरश्नाति ॥ ९.६.३४ ॥

जो अतिथीच्या आधी जेवतो, तो घरातील संतती आणि पशू भोगतो.

9.6.35

कीर्तिं वा एष यशश्च गृहाणामश्नाति यः पूर्वोऽतिथेरश्नाति ॥ ९.६.३५ ॥

जो अतिथीच्या आधी जेवतो, तो घरातील कीर्ती आणि यश भोगतो.

9.6.36

श्रियं वा एष संविदं च गृहाणामश्नाति यः पूर्वोऽतिथेरश्नाति ॥ ९.६.३६ ॥

जो अतिथीच्या आधी जेवतो, तो घरातील श्री आणि सामंजस्य भोगतो.

9.6.37

एष वा अतिथिर्यच्छ्रोत्रियस्तस्मात्पूर्वो नाश्नीयात् ॥ ९.६.३७ ॥

वेदज्ञ श्रोत्रिय हाच खरा अतिथी आहे; म्हणून त्याच्याआधी कोणी जेवू नये.

9.6.38

अशितावत्यतिथावश्नीयाद्यज्ञस्य सात्मत्वाय यज्ञस्याविछेदाय तद्व्रतम् ॥ ९.६.३८ ॥

अतिथी जेवल्यानंतरच जेवावे; यज्ञाची पूर्णता व अखंडता यासाठी हेच व्रत आहे.

9.6.39

एतद्वा उ स्वादीयो यदधिगवं क्षीरं वा मांसं वा तदेव नाश्नीयात् ॥ ९.६.३९ ॥

अधिगवाचे दूध किंवा मांस हे सर्वात रुचकर असते; तरीही तेच (अतिथीपूर्वी) खाऊ नये.

9.6.40

स य एवं विद्वान् क्षीरमुपसिच्योपहरति ।
यावदग्निष्टोमेनेष्ट्वा सुसमृद्धेनावरुन्द्धे तावदेनेनाव रुन्द्धे ॥ ९.६.४० ॥

असे जाणून जो दूध ओतून अर्पण करतो, तो अग्निष्टोम यज्ञ करून समृद्ध झाल्यावर जितके मिळवतो तितके याने मिळवतो.

9.6.41

स य एवं विद्वान्त्सर्पिरुपसिच्योपहरति ।
यावदतिरात्रेणेष्ट्वा सुसमृद्धेनावरुन्द्धे तावदेनेनाव रुन्द्धे ॥ ९.६.४१ ॥

असे जाणून जो तूप ओतून अर्पण करतो, तो अतिरात्र यज्ञ करून समृद्ध झाल्यावर जितके मिळवतो तितके याने मिळवतो.

9.6.42

स य एवं विद्वान् मधूपसिच्योपहरति ।
यावद्सत्त्रसद्येनेष्ट्वा सुसमृद्धेनावरुन्द्धे तावदेनेनाव रुन्द्धे ॥ ९.६.४२ ॥

असे जाणून जो मध ओतून अर्पण करतो, तो सत्रसद्य यज्ञ करून समृद्ध झाल्यावर जितके मिळवतो तितके याने मिळवतो.

9.6.43

स य एवं विद्वान् मांसमुपसिच्योपहरति ।
यावद्द्वादशाहेनेष्ट्वा सुसमृद्धेनावरुन्द्धे तावदेनेनाव रुन्द्धे ॥ ९.६.४३ ॥

असे जाणणारा मांस शिंपडून अर्पण करतो. बारा दिवसांच्या यज्ञाने समृद्ध आहुती देऊन जितके मिळवतो, तितकेच यामुळे मिळवतो.

9.6.44

स य एवं विद्वान् उदकमुपसिच्योपहरति ।
प्रजानां प्रजननाय गच्छति प्रतिष्ठां प्रियः प्रजानां भवति य एवं विद्वान् उपसिच्योपहरति ॥ ९.६.४४ ॥

असे जाणणारा पाणी शिंपडून अर्पण करतो. तो संतती उत्पत्तीसाठी जातो; प्रतिष्ठा मिळवतो आणि प्रजांना प्रिय होतो. असे जाणून शिंपडून अर्पण करणारा असाच होतो.

9.6.45

तस्मा उषा हिङ्कृणोति सविता प्र स्तौति ।
बृहस्पतिरूर्जयोद्गायति त्वष्टा पुष्ट्या प्रति हरति विश्वे देवा निधनम् ॥ ९.६.४५ ॥

त्याच्यासाठी उषा हिंकार करते, सविता स्तुती करतो. बृहस्पती ऊर्जेने उद्गान करतो, त्वष्टा पुष्टीने परत देतो; विश्वे देव निधन करतात.

9.6.46

निधनं भूत्याः प्रजायाः पशूनां भवति य एवं वेद ॥ ९.६.४६ ॥

निधन समृद्धी, संतती आणि पशूंसाठी होते; असे जाणणाऱ्याला.

9.6.47

तस्मा उद्यन्त्सूर्यो हिङ्कृणोति संगवः प्र स्तौति ।
मध्यन्दिन उद्गायत्यपराह्णः प्रति हरत्यस्तंयन् निधनम् ।
निधनं भूत्याः प्रजायाः पशूनां भवति य एवं वेद ॥ ९.६.४७ ॥

त्याच्यासाठी उगवणारा सूर्य हिंकार करतो, संगव स्तुती करतो. मध्यंदिन उद्गान करतो, अपराह्न परत देतो; मावळताना निधन करतो. निधन समृद्धी, संतती आणि पशूंसाठी होते; असे जाणणाऱ्याला.

9.6.48

तस्मा अभ्रो भवन् हिङ्कृणोति स्तनयन् प्र स्तौति ।
विद्योतमानः प्रति हरति वर्षन्न् उद्गायत्युद्गृह्णन् निधनम् ।
निधनं भूत्याः प्रजायाः पशूनां भवति य एवं वेद ॥ ९.६.४८ ॥

त्याच्यासाठी मेघ होऊन तो हिंकार करतो, गर्जत स्तुती करतो. चमकत परत आणतो, वर्षाव करत गातो, निधन स्वीकारत. निधन समृद्धी, संतती आणि पशूंसाठी होते; असे जाणणाऱ्याला.

9.6.49

अतिथीन् प्रति पश्यति हिङ्कृणोत्यभि वदति प्र स्तौत्युदकं याचत्युद्गायति ।
उप हरति प्रति हरत्युच्छिष्टं निधनम् ।
निधनं भूत्याः प्रजायाः पशूनां भवति य एवं वेद ॥ ९.६.४९ ॥

अतिथींकडे पाहतो, हिंकार करतो, त्यांना संबोधतो, स्तुती करतो, पाणी मागतो, गातो. जवळ आणतो, परत आणतो — उच्छिष्ट, निधन. निधन समृद्धी, संतती आणि पशूंसाठी होते; असे जाणणाऱ्याला.