મહાભારત · અધ્યાય 1.10

1.10.1

मम प्राणसमा भार्या दष्टासीद्भुजगेन ह ।
तत्र मे समयो घोर आत्मनोरग वै कृतः ॥ १.१०.१ ॥

મારી પ્રાણસમાન પત્નીને એક સાપે ડંખ માર્યો. ત્યારે, હે સર્પ, મેં એક ભયંકર સંકલ્પ કર્યો.

भुजंगं वै सदा हन्यां यं यं पश्येयमित्युत ।
ततोऽहं त्वां जिघांसामि जीवितेनाद्य मोक्ष्यसे ॥ १.१०.२ ॥

હું જે જે સાપ જોઉં તેને હંમેશાં મારીશ. તેથી હું તને મારવા ઇચ્છું છું; પણ આજે તું જીવતો છૂટી જઈશ.

अन्ये ते भुजगा ब्रह्मन्ये दश्तीह मानवान् ।
डुण्डुभानहिगन्धेन न त्वं हिंसितुमर्हसि ॥ १.१०.३ ॥

હે બ્રાહ્મણ, અહીં માણસોને ડંખ મારનારા બીજા સાપ છે. સર્પની ગંધવાળા ડુંડુભોને તારે મારવા યોગ્ય નથી.

एकानर्थान्पृथग्धर्मानेकदुःखान्पृथक्सुखान् ।
डुण्डुभान्धर्मविद्भूत्वा न त्वं हिंसितुमर्हसि ॥ १.१०.४ ॥

એક જ પ્રકારનું નુકસાન અને દુઃખ હોય તોપણ તેમના સ્વભાવ અને સુખ જુદાં જુદાં હોય છે. ધર્મને જાણનાર થઈને તારે ડુંડુભોને મારવા યોગ્ય નથી.

इति श्रुत्वा वचस्तस्य डुण्डुभस्य रुरुस्तदा ।
नावधीद्भयसंविग्नमृषिं मत्त्वाऽथ डुण्डुभम् ॥ १.१०.५ ॥

તે ડુંડુભના શબ્દો સાંભળીને રુરુએ, ભયથી કંપતા તે ડુંડુભને ઋષિ માનીને ત્યારે તેને માર્યો નહીં.

उवाच चैनं भगवान्रुरुः संशमयन्निव ।
केन त्वं भुजग ब्रूहि कोऽसीमां विक्रियां गतः ॥ १.१०.६ ॥

ભગવાન રુરુએ તેને શાંત કરતાં કહ્યું: 'હે સર્પ, કયા કારણે તું આ વિકૃતિ પામ્યો? તું કોણ છે? કહે.'

अहं पुरा रुरो नाम्ना ऋषिरासं सहस्रपात् ।
सोऽहं शापेन विप्रस्य भुजगत्वमुपागतः ॥ १.१०.७ ॥

હું પૂર્વે રુરુ નામે સહસ્રપાદ ઋષિ હતો. તે જ હું એક બ્રાહ્મણના શાપથી સર્પભાવને પામ્યો.

किमर्थं शप्तवान्कुद्धो द्विजस्त्वां भुजगोत्तम ।
कियन्तं चैव कालं ते वपुरेतद्भविष्यसि ॥ १.१०.८ ॥

કયા કારણે ક્રોધિત દ્વિજે તને શાપ આપ્યો, હે સર્પશ્રેષ્ઠ? અને કેટલો સમય તારું આ શરીર રહેશે?