महाभारत · अध्याय 1.10

1.10.1

मम प्राणसमा भार्या दष्टासीद्भुजगेन ह ।
तत्र मे समयो घोर आत्मनोरग वै कृतः ॥ १.१०.१ ॥

माझ्या प्राणांइतकी प्रिय पत्नी एका सापाने दंश केला. तेव्हा, हे सर्पा, मी एक भयंकर संकल्प केला.

भुजंगं वै सदा हन्यां यं यं पश्येयमित्युत ।
ततोऽहं त्वां जिघांसामि जीवितेनाद्य मोक्ष्यसे ॥ १.१०.२ ॥

मी दिसेल त्या प्रत्येक सापाला नेहमी मारीन. म्हणून मला तुला मारायचे आहे; पण आज तू जिवंत सुटशील.

अन्ये ते भुजगा ब्रह्मन्ये दश्तीह मानवान् ।
डुण्डुभानहिगन्धेन न त्वं हिंसितुमर्हसि ॥ १.१०.३ ॥

हे ब्राह्मणा, इथे माणसांना दंश करणारे दुसरे साप आहेत. सर्पगंध असलेल्या डुण्डुभांना तू मारणे योग्य नाही.

एकानर्थान्पृथग्धर्मानेकदुःखान्पृथक्सुखान् ।
डुण्डुभान्धर्मविद्भूत्वा न त्वं हिंसितुमर्हसि ॥ १.१०.४ ॥

एकाच प्रकारचे अपाय आणि दुःख असले तरी त्यांचे स्वभाव आणि सुख वेगवेगळे आहेत. धर्म जाणणारा होऊन तू डुण्डुभांना मारणे योग्य नाही.

इति श्रुत्वा वचस्तस्य डुण्डुभस्य रुरुस्तदा ।
नावधीद्भयसंविग्नमृषिं मत्त्वाऽथ डुण्डुभम् ॥ १.१०.५ ॥

त्या डुण्डुभाचे हे शब्द ऐकून रुरूने, भयाने थरथरणाऱ्या त्या डुण्डुभाला ऋषी समजून तेव्हा मारले नाही.

उवाच चैनं भगवान्रुरुः संशमयन्निव ।
केन त्वं भुजग ब्रूहि कोऽसीमां विक्रियां गतः ॥ १.१०.६ ॥

भगवान रुरू त्याला शांत करीत म्हणाला, 'हे सर्पा, कोणत्या कारणाने तू या विकृतीत आलास? तू कोण आहेस? सांग.'

अहं पुरा रुरो नाम्ना ऋषिरासं सहस्रपात् ।
सोऽहं शापेन विप्रस्य भुजगत्वमुपागतः ॥ १.१०.७ ॥

मी पूर्वी रुरु नावाचा सहस्रपाद ऋषी होतो. तोच मी एका ब्राह्मणाच्या शापाने सर्पत्वाला प्राप्त झालो.

किमर्थं शप्तवान्कुद्धो द्विजस्त्वां भुजगोत्तम ।
कियन्तं चैव कालं ते वपुरेतद्भविष्यसि ॥ १.१०.८ ॥

कोणत्या कारणाने रागावलेल्या द्विजाने तुला शाप दिला, हे सर्पश्रेष्ठा? आणि किती काळ तुझे हे शरीर राहील?