ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.10

1.10.1

मम प्राणसमा भार्या दष्टासीद्भुजगेन ह ।
तत्र मे समयो घोर आत्मनोरग वै कृतः ॥ १.१०.१ ॥

ମୋ ପ୍ରାଣସମା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଜଣେ ସାପ ଦଂଶନ କରିଥିଲା। ସେତେବେଳେ, ହେ ସର୍ପ, ମୁଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସଂକଳ୍ପ କଲି।

भुजंगं वै सदा हन्यां यं यं पश्येयमित्युत ।
ततोऽहं त्वां जिघांसामि जीवितेनाद्य मोक्ष्यसे ॥ १.१०.२ ॥

ମୁଁ ଦେଖୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାପକୁ ସର୍ବଦା ମାରିବି। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; କିନ୍ତୁ ଆଜି ତୁମେ ଜୀବନ ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।

अन्ये ते भुजगा ब्रह्मन्ये दश्तीह मानवान् ।
डुण्डुभानहिगन्धेन न त्वं हिंसितुमर्हसि ॥ १.१०.३ ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଦଂଶନ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟ ସାପ। ସର୍ପଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଡୁଣ୍ଡୁଭମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

एकानर्थान्पृथग्धर्मानेकदुःखान्पृथक्सुखान् ।
डुण्डुभान्धर्मविद्भूत्वा न त्वं हिंसितुमर्हसि ॥ १.१०.४ ॥

ଏକା ପ୍ରକାରର ଅପକାର ଓ ଦୁଃଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଓ ସୁଖ ଭିନ୍ନ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ହୋଇ ତୁମେ ଡୁଣ୍ଡୁଭମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

इति श्रुत्वा वचस्तस्य डुण्डुभस्य रुरुस्तदा ।
नावधीद्भयसंविग्नमृषिं मत्त्वाऽथ डुण्डुभम् ॥ १.१०.५ ॥

ସେଇ ଡୁଣ୍ଡୁଭର କଥା ଶୁଣି ରୁରୁ, ଭୟରେ କମ୍ପୁଥିବା ସେହି ଡୁଣ୍ଡୁଭକୁ ଋଷି ଭାବି ସେତେବେଳେ ମାରିଲେ ନାହିଁ।

उवाच चैनं भगवान्रुरुः संशमयन्निव ।
केन त्वं भुजग ब्रूहि कोऽसीमां विक्रियां गतः ॥ १.१०.६ ॥

ଭଗବାନ ରୁରୁ ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଭଳି କହିଲେ: 'ହେ ସର୍ପ, କେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ ଏହି ବିକ୍ରିୟା ପାଇଲ? ତୁମେ କିଏ? କୁହ।'

अहं पुरा रुरो नाम्ना ऋषिरासं सहस्रपात् ।
सोऽहं शापेन विप्रस्य भुजगत्वमुपागतः ॥ १.१०.७ ॥

ମୁଁ ପୂର୍ବେ ରୁରୁ ନାମରେ ସହସ୍ରପାଦ ଋଷି ଥିଲି। ସେହି ମୁଁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଭିଶାପରେ ସର୍ପଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି।

किमर्थं शप्तवान्कुद्धो द्विजस्त्वां भुजगोत्तम ।
कियन्तं चैव कालं ते वपुरेतद्भविष्यसि ॥ १.१०.८ ॥

କେଉଁ କାରଣରୁ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜ ତୁମକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ, ହେ ସର୍ପଶ୍ରେଷ୍ଠ? ଏବଂ ଏହି ତୁମ ଶରୀର କେତେ କାଳ ରହିବ?