મહાભારત · અધ્યાય 1.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.100.1
अथान्तरिक्षे दुष्यन्तं वागुवाचाशरीरिणी ।
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर्मन्त्रिभिश्चाभिसंवृतम् ॥ १.१००.१ ॥
ત્યારે આકાશમાંથી અશરીરી વાણી દુષ્યંત સાથે બોલી; તે ઋત્વિજો, પુરોહિતો, આચાર્યો અને મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો હતો.
1.100.2
माता भस्त्रा पितुः पुत्रो यस्माज्जातः स एव सः ।
भरस्व पुत्रं दौष्यन्तिं सत्यमाह शकुन्तला ॥ १.१००.२ ॥
માતા માત્ર ધમણ છે; પુત્ર પિતાનો છે, કારણ કે તે પિતાથી જ જન્મ્યો છે. દુષ્યંતના પુત્રનું ભરણ કર; શકુંતલાએ સત્ય કહ્યું છે.
1.100.3
सर्वेभ्यो ह्यङ्गमङ्गेभ्यः साक्षादुत्पद्यते सुतः ।
आत्मा चैव सुतो नाम तेनैव तव पौरव ॥ १.१००.३ ॥
બધા અંગોના અંગોમાંથી સીધો પુત્ર ઉત્પન્ન થાય છે. પુત્ર જ આત્મા કહેવાય છે; તેથી હે પૌરવ, તે તારો જ છે.
1.100.4
आहितं ह्यात्मनाऽऽत्मानं परिरक्ष इमं सुतम् ।
अनन्यां त्वं प्रतीक्षस्व मावमंस्थाः शकुन्तलाम् ॥ १.१००.४ ॥
પોતાના આત્માથી મૂકાયેલા આ પુત્રનું રક્ષણ કર. અનન્યા શકુંતલાની રાહ જો; શકુંતલાનો અનાદર ન કર.
1.100.5
स्त्रियः पवित्रमतुलमेतद्दुष्यन्त धर्मतः ।
मासि मासि रजो ह्यासां दुरितान्यपकर्षति ॥ १.१००.५ ॥
હે દુષ્યંત, આ સ્ત્રીઓની ધર્મ પ્રમાણે અતુલ્ય પવિત્રતા છે. દર મહિને તેમનું રજસ્ તેમનાં પાપ દૂર કરે છે.
1.100.6
ततः सर्वाणि भूतानि व्याजह्रस्तं समन्ततः ।
आहितस्त्वत्तनोरेष मावमंस्थाः शकुन्तलाम् ॥ १.१००.६ ॥
ત્યારે બધાં પ્રાણીઓએ ચારેય બાજુથી તેને મોટેથી કહ્યું: આ તારા શરીરમાંથી મૂકાયો છે; શકુંતલાનો અનાદર ન કર.
1.100.7
रेतोधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात् ।
त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला ॥ १.१००.७ ॥
હે નરદેવ, રેતસ ધારણ કરનાર પુત્ર યમલોકના ક્ષયમાંથી તને ઊંચે ઉઠાવે છે. આ ગર્ભનો ધારક પણ તું જ છે; શકુંતલાએ સત્ય કહ્યું છે.
1.100.8
पतिर्जायां प्रविशति स तस्यां जायते पुनः ।
अन्योन्यप्रकृतिर्ह्येषा मावमंस्थाः शकुन्तलाम् ॥ १.१००.८ ॥
પતિ પત્નીમાં પ્રવેશે છે, તે તેનામાં ફરી જન્મે છે. આ બંનેનો પરસ્પર સ્વભાવ છે; શકુંતલાનો અનાદર ન કર.
1.100.9
जाया जनयते पुत्रमात्मनोऽङ्गाद्द्विधा कृतम् ।
तस्माद्भरस्व दुष्यन्त पुत्रं शाकुन्तलं नृप ॥ १.१००.९ ॥
પત્ની પોતાના અંગમાંથી બે ભાગરૂપે બનાવેલા પુત્રને જન્મ આપે છે. તેથી, હે દુષ્યંત, હે નૃપ, શકુંતલાના પુત્રનું ભરણપોષણ કર.
1.100.10
सुभूतिरेषा न त्याज्या जीवितं जीवयात्मजम् ।
शाकुन्तलं महात्मानं दुष्यन्त भर पौरवम् ॥ १.१००.१० ॥
આ શુભ સંપત્તિ છે; તેનો ત્યાગ ન કરવો. તારા પુત્રને જીવન આપીને જીવાડ — શકુંતલાના મહાત્મા પુત્રને. હે દુષ્યંત, હે પૌરવ, પોષણ કર.
1.100.11
भर्तव्योऽयं त्वया यस्मादस्माकं वचनादपि ।
तस्माद्भवत्वयं नाम्ना भरतो नाम ते सुतः ॥ १.१००.११ ॥
આનું ભરણપોષણ તારે કરવું જોઈએ, કારણ કે આ અમારા વચનથી પણ છે. તેથી તારો આ પુત્ર 'ભરત' નામનો થાય.
1.100.12
भरताद्भारती कीर्तिर्येनेदं भारतं कुलम् ।
अपरे ये च पूर्वे च भारता इति तेऽभवन् ॥ १.१००.१२ ॥
ભરતથી ભારતી કીર્તિ (ઉત્પન્ન થાય છે), જેનાથી આ ભારત કુળ થયું. અન્ય અને પૂર્વના લોકો ભારત બન્યા.
1.100.13
एवमुक्त्वा ततो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ।
पतिव्रतेति संहृष्टाः पुष्पवृष्टिं ववर्षिरे ॥ १.१००.१३ ॥
આમ કહીને દેવો અને તપોધન ઋષિઓ 'પતિવ્રતા' કહી અત્યંત હર્ષિત થયા અને પુષ્પવર્ષા કરી.
1.100.14
तच्छ्रुत्वा पौरवो वाक्यं व्याहृतं वे दिवौकसाम् ।
सिंहासनात्समुत्थाय प्रणम्य च दिवौकसः ॥ १.१००.१४ ॥
દેવોનું તે વચન સાંભળી પૌરવ રાજા સિંહાસન પરથી ઊભા થયા અને દેવોને પ્રણામ કર્યા.
1.100.15
पुरोहितममात्यांश्च संप्रहृष्टोऽब्रवीदिदम् ।
शृण्वन्त्वेतद्भवन्तोऽपि देवदूतस्य भाषितम् ॥ १.१००.१५ ॥
અત્યંત હર્ષિત થઈ તેમણે પુરોહિત અને અમાત્યોને કહ્યું — 'આપ પણ દેવદૂતનું આ વચન સાંભળો.'
1.100.16
शृण्वन्तु देवतानां च महर्षीणां च भाषितम् ।
अहमप्येवमेवैनं जानामि सुतमात्मजम् ॥ १.१००.१६ ॥
દેવો અને મહર્ષિઓનું વચન પણ સાંભળો. હું પણ આ પુત્રને એ જ રીતે મારો પોતાનો પુત્ર જાણું છું.
1.100.17
यद्यहं वचनादस्या गृह्णीयामिममात्मजम् ।
भवेद्धि शङ्का लोकस्य नैवं शुद्धो भवेदयम् ॥ १.१००.१७ ॥
જો હું એના વચનથી આ પુત્રને સ્વીકારું, તો લોકમાં શંકા થાય કે આ આ રીતે શુદ્ધ નથી.
1.100.18
तां विशोध्य तदा राजा देवैः सह महर्षिभिः ।
हृष्टः प्रमुदितश्चापि प्रतिजग्राह तं सुतम् ॥ १.१००.१८ ॥
ત્યારે રાજાએ દેવો અને મહર્ષિઓ સાથે તેને શુદ્ધ ઠરાવી, હર્ષિત અને પ્રમુદિત થઈ તે પુત્રને સ્વીકાર્યો.
1.100.19
ततस्तस्य तदा राजा पितृकर्माणि सर्वशः ।
कारयामास मुदितः प्रीतिमानात्मजस्य ह।
मूर्ध्नि चैनं समाघ्राय सस्नेहं परिषस्वजे ॥ १.१००.१९ ॥
ત્યારે રાજાએ આનંદિત થઈ તેના માટે બધી પિતૃકર્મો કરાવી; પુત્ર પ્રત્યેના પ્રેમથી ભરાઈને તેનું માથું સૂંઘી સ્નેહથી તેને આલિંગન આપ્યું.
1.100.20
सभाज्यमानो विप्रैश्च स्तूयमानश्च बन्दिभिः ।
मुदं स परमां लेभे पुत्रस्पर्शनजां नृपः ॥ १.१००.२० ॥
બ્રાહ્મણો દ્વારા સન્માનિત અને બંદીજનો દ્વારા સ્તુતિ પામેલા રાજાએ પુત્રના સ્પર્શથી ઉત્પન્ન થયેલો પરમ આનંદ મેળવ્યો.
1.100.21
स्वां चैव भार्यां धर्मज्ञः पूजयामास धर्मतः ।
अब्रवीच्चैव तां राजा सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥ १.१००.२१ ॥
ધર્મજ્ઞ રાજાએ પોતાની પત્નીનું ધર્માનુસાર સન્માન કર્યું અને સાંત્વનાપૂર્વક તેને આ વચન કહ્યું.
1.100.22
लोकस्यायं परोक्षस्तु संबन्धो नौ पुराऽभवत् ।
कृतो लोकसमक्षोऽद्य संबन्धो वै पुनः कृतः ॥ १.१००.२२ ॥
લોકોથી છુપાયેલો આપણો આ સંબંધ પહેલાં થયો હતો; આજે લોકોની સમક્ષ એ સંબંધ ફરીથી સ્થાપિત થયો છે.
1.100.23
तस्मादेतन्मया तस्य तन्निमित्तं प्रभाषितम् ॥ १.१००.२३ ॥
તેથી આ મેં તેના (પુત્રના) કારણે કહ્યું છે.
1.100.24
शङ्केत वाऽयं लोकोऽथ स्त्रीभावान्मयि संगतम् ।
तस्मादेतन्मया चापि तच्छुद्ध्यर्थं विचारितम् ॥ १.१००.२४ ॥
આ લોક સ્ત્રીસ્વભાવને કારણે મારી સાથેના મિલન પર શંકા કરી શકે; તેથી તેની શુદ્ધિ માટે મેં પણ આ વિચાર્યું.
1.100.25
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव पृथग्विधाः ।
त्वां देवि वूजयिष्यन्ति निर्विशङ्कां पतिव्रताम् ॥ १.१००.२५ ॥
બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રો, તથા વિવિધ પ્રકારના લોકો, હે દેવી, તને નિઃશંક અને પતિવ્રતા ગણશે.
1.100.26
पुत्रश्चायं वृतो राज्ये त्वमग्रमहिषी भव ॥ १.१००.२६ ॥
આ પુત્ર રાજ્ય માટે પસંદ થયો છે; તું મુખ્ય રાણી બન.
1.100.27
यच्च कोपनयात्यर्थं त्वयोक्तोऽस्म्यप्रियं प्रिये ।
प्रणयिन्या विशालाक्षितत्क्षान्तं ते मया शुभे ॥ १.१००.२७ ॥
પ્રિયે, ક્રોધને કારણે તેં મને અત્યંત અપ્રિય વચનો કહ્યાં; હે વિશાળનયની, હે શુભે, તે મેં તને ક્ષમા કરી છે.
1.100.28
अनृतं वाप्यनिष्टं वा दुरुक्तं वातिदुष्कृतम् ।
त्वयाप्येवं विशालाक्षि क्षन्तव्यं मम दुर्वचः।
क्षान्त्या पतिकृते नार्यः पातिव्रत्यं व्रजन्ति ताः ॥ १.१००.२८ ॥
અસત્ય, અનિષ્ટ, કઠોર કે અતિ દુષ્ટ વચન — હે વિશાળાક્ષી, મારું આ દુર્વચન તારે પણ એ જ રીતે ક્ષમા કરવું જોઈએ; પતિ માટે ક્ષમાથી સ્ત્રીઓ પાતિવ્રત્ય પામે છે.
1.100.29
एवमुक्त्वा तु राजर्षिस्तामनिन्दितगामिनीम् ।
अन्तःपुरं प्रवेश्याथ दुष्यन्तो महिषीं प्रियाम् ॥ १.१००.२९ ॥
આમ કહીને રાજર્ષિ દુષ્યંતે નિર્દોષ ચાલવાળી તે પ્રિય મહિષીને અંતઃપુરમાં પ્રવેશ કરાવ્યો.
1.100.30
वासोभिरन्नपानैश्च पूजयित्वा तु भारत ।
स मातरमुपस्थाय रथन्तर्यामभाषत ॥ १.१००.३० ॥
હે ભારત, વસ્ત્રો અને અન્નપાનથી તેનો સત્કાર કરીને તે માતા પાસે જઈને રથન્તરી સાથે બોલ્યો.
1.100.31
मम पुत्रो वने जातस्तव शोकप्रणशनः ।
ऋणादद्य विमुक्तोऽहं तव पौत्रेण शोभने ॥ १.१००.३१ ॥
વનમાં જન્મેલો મારો પુત્ર તારું દુઃખ દૂર કરનાર છે. હે શોભને, આજ તારા પૌત્રથી હું ઋણમુક્ત થયો છું.
1.100.32
विश्वामित्रसुता चेयं कण्वेन च विवर्धिता ।
स्नुषा तव महाभागे प्रसीदस्व शकुन्तलाम् ॥ १.१००.३२ ॥
આ વિશ્વામિત્રની પુત્રી છે અને કણ્વ દ્વારા ઉછેરાઈ છે. હે મહાભાગે, આ તારી પુત્રવધૂ શકુંતલા છે; તેના પર પ્રસન્ન થા.
1.100.33
पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा पौत्रं सा परिषस्वजे ।
पादयोः पतितां तत्र रथन्तर्या शकुन्तलाम् ॥ १.१००.३३ ॥
પુત્રના વચન સાંભળીને તેણે પૌત્રને આલિંગન કર્યું. ત્યાં પગોમાં પડેલી શકુંતલાને રથંતરીએ ભેટી લીધી.
1.100.34
परिष्वज्य च बाहुभ्यां हर्षादश्रुण्यवर्तयत् ।
उवाच वचनं सत्यं लक्षये लक्षणानि च ॥ १.१००.३४ ॥
તેને બાહુઓમાં લઈ હર્ષથી આંસુ વહાવ્યાં. તેણે કહ્યું, "સત્ય વચન કહું છું; હું લક્ષણો જોઈ રહી છું."
1.100.35
तव पुत्रो विशालाक्षि चक्रवर्ती भविष्यति ।
तव भर्ता विशालाक्षि त्रैलोक्यविजयी भवेत् ॥ १.१००.३५ ॥
હે વિશાલાક્ષી, તારો પુત્ર ચક્રવર્તી સમ્રાટ થશે. હે વિશાલાક્ષી, તારો પતિ ત્રિલોકવિજયી થાય.
1.100.36
दिव्यान्भोगाननुप्राप्ता भव त्वं वरवर्णिनि ।
एवमुक्ता रथ्तर्या परं हर्षमवाप सा ॥ १.१००.३६ ॥
હે વરવર્ણિની, તું દિવ્ય ભોગો પ્રાપ્ત કર. રથંતરીએ આમ કહેતાં તે પરમ હર્ષ પામી.
1.100.37
शकुन्तलां तदा राजा शास्त्रोक्तेनैव कर्मणा ।
ततोऽग्रमहिषीं कृत्वा सर्वाभरणभूषिताम् ॥ १.१००.३७ ॥
ત્યારે રાજાએ શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી સર્વ આભૂષણોથી શણગારેલી શકુંતલાને મુખ્ય મહિષી બનાવી.
1.100.38
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा सैनिकानां च भूपतिः ।
दौष्यन्तिं च ततो राजा पुत्रं शाकुन्तलं तदा ॥ १.१००.३८ ॥
રાજાએ બ્રાહ્મણોને અને સૈનિકોને ધન આપ્યું; પછી શકુંતલાથી જન્મેલા દૌષ્યંતિ પુત્રને.
1.100.39
भरतं नामतः कृत्वा यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ।
भरते भारमावेश्य कृतकृत्योऽभवन्नृपः ॥ १.१००.३९ ॥
તેનું ભરત નામ રાખીને યુવરાજપદે અભિષેક કર્યો; ભરત પર ભાર મૂકીને રાજા કૃતકૃત્ય થયો.
1.100.40
ततो वर्षशतं पूर्णं राज्यं कृत्वा नराधिपः ।
गत्वा वनानि दुष्यन्तः स्वर्गलोकमुपेयिवान् ॥ १.१००.४० ॥
પછી નરાધિપ દુષ્યંતે પૂરાં સો વર્ષ રાજ્ય કરીને વનોમાં જઈ સ્વર્ગલોક પ્રાપ્ત કર્યો.