महाभारत · अध्याय 1.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.100.1
अथान्तरिक्षे दुष्यन्तं वागुवाचाशरीरिणी ।
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर्मन्त्रिभिश्चाभिसंवृतम् ॥ १.१००.१ ॥
तेव्हा आकाशातून अशरीरी वाणी दुष्यन्ताशी बोलली; तो ऋत्विज, पुरोहित, आचार्य आणि मंत्री यांनी वेढलेला होता.
1.100.2
माता भस्त्रा पितुः पुत्रो यस्माज्जातः स एव सः ।
भरस्व पुत्रं दौष्यन्तिं सत्यमाह शकुन्तला ॥ १.१००.२ ॥
माता ही केवळ भाता आहे; पुत्र पित्याचाच असतो, कारण तो त्याच्यापासूनच जन्मला. दुष्यन्ताच्या पुत्राचे पालन कर; शकुंतलेने सत्य सांगितले आहे.
1.100.3
सर्वेभ्यो ह्यङ्गमङ्गेभ्यः साक्षादुत्पद्यते सुतः ।
आत्मा चैव सुतो नाम तेनैव तव पौरव ॥ १.१००.३ ॥
सर्व अवयवांच्या अवयवांपासूनच थेट पुत्र जन्मतो. पुत्रालाच आत्मा म्हणतात; म्हणून हे पौरवा, तो तुझाच आहे.
1.100.4
आहितं ह्यात्मनाऽऽत्मानं परिरक्ष इमं सुतम् ।
अनन्यां त्वं प्रतीक्षस्व मावमंस्थाः शकुन्तलाम् ॥ १.१००.४ ॥
स्वतःच्या आत्म्याने ठेवलेल्या या पुत्राचे रक्षण कर. अनन्य शकुंतलेची प्रतीक्षा कर; शकुंतलेचा अपमान करू नकोस.
1.100.5
स्त्रियः पवित्रमतुलमेतद्दुष्यन्त धर्मतः ।
मासि मासि रजो ह्यासां दुरितान्यपकर्षति ॥ १.१००.५ ॥
हे दुष्यन्ता, हे स्त्रियांचे धर्मानुसार अतुलनीय पवित्रत्व आहे. दरमहा त्यांचे रजस् त्यांची पापे दूर करते.
1.100.6
ततः सर्वाणि भूतानि व्याजह्रस्तं समन्ततः ।
आहितस्त्वत्तनोरेष मावमंस्थाः शकुन्तलाम् ॥ १.१००.६ ॥
तेव्हा सर्व प्राण्यांनी सर्व बाजूंनी त्याला मोठ्याने सांगितले: हा तुझ्याच शरीरातून ठेवला गेला आहे; शकुंतलेचा अपमान करू नकोस.
1.100.7
रेतोधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात् ।
त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला ॥ १.१००.७ ॥
हे नरदेवा, रेतस् धारण करणारा पुत्र यमक्षयापासून तुला वर उचलतो. या गर्भाचा धारक तूच आहेस; शकुंतलेने सत्य सांगितले.
1.100.8
पतिर्जायां प्रविशति स तस्यां जायते पुनः ।
अन्योन्यप्रकृतिर्ह्येषा मावमंस्थाः शकुन्तलाम् ॥ १.१००.८ ॥
पती पत्नीत प्रवेश करतो, तो तिच्यात पुन्हा जन्म घेतो. ही परस्परांची सारखी प्रकृती आहे; शकुंतलेचा अवमान करू नकोस.
1.100.9
जाया जनयते पुत्रमात्मनोऽङ्गाद्द्विधा कृतम् ।
तस्माद्भरस्व दुष्यन्त पुत्रं शाकुन्तलं नृप ॥ १.१००.९ ॥
पत्नी स्वतःच्या अंगातून दोन भागांत केलेल्या पुत्राला जन्म देते. म्हणून, हे दुष्यंता, हे नृपा, शकुंतलेच्या पुत्राचे भरण कर.
1.100.10
सुभूतिरेषा न त्याज्या जीवितं जीवयात्मजम् ।
शाकुन्तलं महात्मानं दुष्यन्त भर पौरवम् ॥ १.१००.१० ॥
ही सुभूती आहे; तिचा त्याग करू नये. आपल्या पुत्राला जीवन देऊन जगव — शकुंतलेच्या महात्मा पुत्राला. हे दुष्यंता, हे पौरवा, भरण कर.
1.100.11
भर्तव्योऽयं त्वया यस्मादस्माकं वचनादपि ।
तस्माद्भवत्वयं नाम्ना भरतो नाम ते सुतः ॥ १.१००.११ ॥
याचे भरण तुला करायचे आहे, कारण हे आमच्या वचनानेही आहे. म्हणून तुझा हा पुत्र 'भरत' नावाचा होवो.
1.100.12
भरताद्भारती कीर्तिर्येनेदं भारतं कुलम् ।
अपरे ये च पूर्वे च भारता इति तेऽभवन् ॥ १.१००.१२ ॥
भरतापासून भारती कीर्ती (निर्माण होते), ज्यामुळे हे भारत कुल झाले. इतर आणि पूर्वीचे, ते भारत झाले.
1.100.13
एवमुक्त्वा ततो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ।
पतिव्रतेति संहृष्टाः पुष्पवृष्टिं ववर्षिरे ॥ १.१००.१३ ॥
असे बोलून देव आणि तपोधन ऋषी 'पतिव्रता' म्हणून अत्यंत हर्षित झाले आणि त्यांनी पुष्पवृष्टी केली.
1.100.14
तच्छ्रुत्वा पौरवो वाक्यं व्याहृतं वे दिवौकसाम् ।
सिंहासनात्समुत्थाय प्रणम्य च दिवौकसः ॥ १.१००.१४ ॥
देवांचे ते वचन ऐकून पौरव राजा सिंहासनावरून उठला आणि देवांना नमस्कार केला.
1.100.15
पुरोहितममात्यांश्च संप्रहृष्टोऽब्रवीदिदम् ।
शृण्वन्त्वेतद्भवन्तोऽपि देवदूतस्य भाषितम् ॥ १.१००.१५ ॥
अत्यंत हर्षित होऊन तो पुरोहित आणि अमात्यांना म्हणाला — 'हे देवदूताचे भाषण आपणही ऐका.'
1.100.16
शृण्वन्तु देवतानां च महर्षीणां च भाषितम् ।
अहमप्येवमेवैनं जानामि सुतमात्मजम् ॥ १.१००.१६ ॥
देव आणि महर्षींचे भाषणही ऐका. मीही या पुत्राला असेच माझा स्वतःचा पुत्र म्हणून जाणतो.
1.100.17
यद्यहं वचनादस्या गृह्णीयामिममात्मजम् ।
भवेद्धि शङ्का लोकस्य नैवं शुद्धो भवेदयम् ॥ १.१००.१७ ॥
जर मी हिच्या शब्दाने या पुत्राचा स्वीकार केला तर लोकांत शंका येईल की हा असा शुद्ध नाही.
1.100.18
तां विशोध्य तदा राजा देवैः सह महर्षिभिः ।
हृष्टः प्रमुदितश्चापि प्रतिजग्राह तं सुतम् ॥ १.१००.१८ ॥
तेव्हा राजाने देव आणि महर्षींसह तिला शुद्ध करून, हर्षित आणि आनंदित होऊन त्या पुत्राचा स्वीकार केला.
1.100.19
ततस्तस्य तदा राजा पितृकर्माणि सर्वशः ।
कारयामास मुदितः प्रीतिमानात्मजस्य ह।
मूर्ध्नि चैनं समाघ्राय सस्नेहं परिषस्वजे ॥ १.१००.१९ ॥
तेव्हा राजाने आनंदित होऊन त्याच्यासाठी सर्व प्रकारची पितृकर्मे करवली; पुत्राविषयीच्या प्रेमाने भरून त्याचे मस्तक हुंगून स्नेहाने त्याला आलिंगन दिले.
1.100.20
सभाज्यमानो विप्रैश्च स्तूयमानश्च बन्दिभिः ।
मुदं स परमां लेभे पुत्रस्पर्शनजां नृपः ॥ १.१००.२० ॥
ब्राह्मणांनी सन्मानित आणि बंदिजनांनी स्तुती केलेला राजा पुत्राच्या स्पर्शाने उत्पन्न झालेला परम आनंद प्राप्त झाला.
1.100.21
स्वां चैव भार्यां धर्मज्ञः पूजयामास धर्मतः ।
अब्रवीच्चैव तां राजा सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥ १.१००.२१ ॥
धर्मज्ञ राजाने आपल्या पत्नीचा धर्माप्रमाणे सन्मान केला आणि सांत्वनेने तिला हे वचन सांगितले.
1.100.22
लोकस्यायं परोक्षस्तु संबन्धो नौ पुराऽभवत् ।
कृतो लोकसमक्षोऽद्य संबन्धो वै पुनः कृतः ॥ १.१००.२२ ॥
लोकांपासून गुप्त असलेले आपले हे नाते पूर्वी घडले होते; आज लोकांसमोर ते नाते पुन्हा स्थापित झाले आहे.
1.100.23
तस्मादेतन्मया तस्य तन्निमित्तं प्रभाषितम् ॥ १.१००.२३ ॥
म्हणून हे मी त्याच्या (पुत्राच्या) कारणास्तव सांगितले आहे.
1.100.24
शङ्केत वाऽयं लोकोऽथ स्त्रीभावान्मयि संगतम् ।
तस्मादेतन्मया चापि तच्छुद्ध्यर्थं विचारितम् ॥ १.१००.२४ ॥
हे जग स्त्रीस्वभावामुळे माझ्याशी झालेल्या मीलनाबद्दल शंका घेऊ शकेल; म्हणून त्याच्या शुद्धीसाठी मीही हा विचार केला.
1.100.25
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव पृथग्विधाः ।
त्वां देवि वूजयिष्यन्ति निर्विशङ्कां पतिव्रताम् ॥ १.१००.२५ ॥
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र, तसेच विविध प्रकारचे लोक, हे देवी, तुला निःशंक आणि पतिव्रता मानतील.
1.100.26
पुत्रश्चायं वृतो राज्ये त्वमग्रमहिषी भव ॥ १.१००.२६ ॥
हा पुत्र राज्यासाठी निवडला गेला आहे; तू पट्टराणी हो.
1.100.27
यच्च कोपनयात्यर्थं त्वयोक्तोऽस्म्यप्रियं प्रिये ।
प्रणयिन्या विशालाक्षितत्क्षान्तं ते मया शुभे ॥ १.१००.२७ ॥
प्रिये, रागाच्या भरात तू मला अत्यंत अप्रिय बोललीस; हे विशालाक्षी, हे शुभे, ते मी तुला क्षमा केले आहे.
1.100.28
अनृतं वाप्यनिष्टं वा दुरुक्तं वातिदुष्कृतम् ।
त्वयाप्येवं विशालाक्षि क्षन्तव्यं मम दुर्वचः।
क्षान्त्या पतिकृते नार्यः पातिव्रत्यं व्रजन्ति ताः ॥ १.१००.२८ ॥
असत्य, अनिष्ट, कटू किंवा अत्यंत दुष्ट वचन — हे विशालाक्षी, माझे हे दुर्वचनही तूही असेच क्षमा करावेस; पतीसाठी क्षमेने स्त्रिया पातिव्रत्य प्राप्त करतात.
1.100.29
एवमुक्त्वा तु राजर्षिस्तामनिन्दितगामिनीम् ।
अन्तःपुरं प्रवेश्याथ दुष्यन्तो महिषीं प्रियाम् ॥ १.१००.२९ ॥
असे बोलून राजर्षी दुष्यंताने त्या निर्दोष चालीच्या प्रिय राणीला अंतःपुरात प्रवेश दिला.
1.100.30
वासोभिरन्नपानैश्च पूजयित्वा तु भारत ।
स मातरमुपस्थाय रथन्तर्यामभाषत ॥ १.१००.३० ॥
हे भारता, वस्त्रे आणि अन्नपाण्याने तिचा सत्कार करून तो मातेजवळ जाऊन रथन्तरीशी बोलला.
1.100.31
मम पुत्रो वने जातस्तव शोकप्रणशनः ।
ऋणादद्य विमुक्तोऽहं तव पौत्रेण शोभने ॥ १.१००.३१ ॥
वनात जन्मलेला माझा पुत्र तुझे दुःख नाहीसे करणारा आहे. हे शोभने, आज तुझ्या नातवामुळे मी ऋणमुक्त झालो आहे.
1.100.32
विश्वामित्रसुता चेयं कण्वेन च विवर्धिता ।
स्नुषा तव महाभागे प्रसीदस्व शकुन्तलाम् ॥ १.१००.३२ ॥
ही विश्वामित्राची कन्या असून कण्वांनी हिचे पालनपोषण केले आहे. हे महाभागे, ही तुझी सून शकुंतला आहे; तिच्यावर प्रसन्न हो.
1.100.33
पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा पौत्रं सा परिषस्वजे ।
पादयोः पतितां तत्र रथन्तर्या शकुन्तलाम् ॥ १.१००.३३ ॥
पुत्राचे बोल ऐकून तिने नातवाला आलिंगन दिले. तेथे पायांवर पडलेल्या शकुंतलेला रथन्तरीने कवटाळले.
1.100.34
परिष्वज्य च बाहुभ्यां हर्षादश्रुण्यवर्तयत् ।
उवाच वचनं सत्यं लक्षये लक्षणानि च ॥ १.१००.३४ ॥
बाहूंत घेऊन तिने हर्षाने अश्रू ढाळले. ती म्हणाली, "सत्य बोलते; मी लक्षणे पाहत आहे."
1.100.35
तव पुत्रो विशालाक्षि चक्रवर्ती भविष्यति ।
तव भर्ता विशालाक्षि त्रैलोक्यविजयी भवेत् ॥ १.१००.३५ ॥
हे विशालाक्षी, तुझा पुत्र चक्रवर्ती सम्राट होईल. हे विशालाक्षी, तुझा पती त्रैलोक्यविजयी होवो.
1.100.36
दिव्यान्भोगाननुप्राप्ता भव त्वं वरवर्णिनि ।
एवमुक्ता रथ्तर्या परं हर्षमवाप सा ॥ १.१००.३६ ॥
हे वरवर्णिनी, तू दिव्य भोग प्राप्त कर. रथन्तरीने असे म्हटल्यावर ती परम हर्षाला प्राप्त झाली.
1.100.37
शकुन्तलां तदा राजा शास्त्रोक्तेनैव कर्मणा ।
ततोऽग्रमहिषीं कृत्वा सर्वाभरणभूषिताम् ॥ १.१००.३७ ॥
तेव्हा राजाने शास्त्रोक्त विधीनेच सर्व अलंकारांनी सजवलेल्या शकुंतलेला पट्टराणी केले.
1.100.38
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा सैनिकानां च भूपतिः ।
दौष्यन्तिं च ततो राजा पुत्रं शाकुन्तलं तदा ॥ १.१००.३८ ॥
राजाने ब्राह्मणांना आणि सैनिकांना धन दिले; नंतर शकुंतलेला जन्मलेला दौष्यंती पुत्र.
1.100.39
भरतं नामतः कृत्वा यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ।
भरते भारमावेश्य कृतकृत्योऽभवन्नृपः ॥ १.१००.३९ ॥
त्याला भरत नाव देऊन युवराजपदी अभिषेक केला; भरतावर भार टाकून राजा कृतकृत्य झाला.
1.100.40
ततो वर्षशतं पूर्णं राज्यं कृत्वा नराधिपः ।
गत्वा वनानि दुष्यन्तः स्वर्गलोकमुपेयिवान् ॥ १.१००.४० ॥
नंतर नराधिप दुष्यंताने पूर्ण शंभर वर्षे राज्य करून वनांमध्ये जाऊन स्वर्गलोक प्राप्त केला.