महाभारत · अध्याय 1.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.101.1
दुष्यन्ताद्भरतो राज्यं यथान्यायमवाप सः ।
तस्य तत्प्रथितं कर्म प्रावर्तत महात्मनः ॥ १.१०१.१ ॥
दुष्यन्त से भरत ने न्यायानुसार राज्य प्राप्त किया। उस महात्मा का वह प्रसिद्ध कर्म विख्यात हुआ।
1.101.2
भास्वरं दिव्यमजितं लोकसंनादनं महत् ।
स विजित्य महीपालांश्चकार वशवर्तिनः ॥ १.१०१.२ ॥
वह तेजस्वी, दिव्य, अजेय और लोकों में गूँजता हुआ महान यश था। उसने राजाओं को जीतकर अपने वश में कर लिया।
1.101.3
चचार च सतां धर्मं प्राप्य चानुत्तमं यशः ।
स राजा चक्रवर्त्यासीत्सार्वभौमः प्रतापवान् ॥ १.१०१.३ ॥
उसने सज्जनों का धर्म आचरित किया और सर्वोत्तम यश प्राप्त किया। वह राजा चक्रवर्ती, सार्वभौम और प्रतापी था।
1.101.4
ईजे च बहुभिर्यज्ञैर्यथा शक्रो मरुत्पतिः ।
याजयामास तं कण्वो दक्षवद्भूरिदक्षिणम् ॥ १.१०१.४ ॥
उसने इन्द्र की भाँति अनेक यज्ञ किए। कण्व ने दक्ष के समान बहुत दक्षिणा वाले यज्ञ में उसे यज्ञ करवाया।
1.101.5
श्रीमद्गोविततं नाम वाजिमेधमवाप सः ।
यस्मिन्सहस्रं पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ ॥ १.१०१.५ ॥
श्रीमान गोविततम नामक अश्वमेध उसने सम्पन्न किया। उसमें भरत ने कण्व को एक हज़ार पद्म दिए।
1.101.6
सोऽश्वमेधशतैरीजे यमुनामनु तीरगः ।
त्रिशतैश्च सरस्वत्यां गङ्गामनु चतुःशतैः ॥ १.१०१.६ ॥
यमुना के तट पर रहते हुए उसने सौ अश्वमेध किए, सरस्वती पर तीन सौ और गंगा के तट पर चार सौ।
1.101.7
दौष्यन्तिर्भरतो यज्ञैरीजे शाकुन्तलो नृपः ।
तस्माद्भरतवंशस्य विप्रतस्थे महद्यशः ॥ १.१०१.७ ॥
दुष्यन्त के पुत्र शाकुन्तल राजा भरत ने यज्ञों द्वारा पूजन किया; इसीलिए भरतवंश का महान यश फैल गया।
1.101.8
भरतस्य वरस्त्रीषु पुत्राः संजज्ञिरे पृथक् ।
नाभ्यनन्दत्तदा राजा नानुरूपा ममेति तान् ॥ १.१०१.८ ॥
भरत की श्रेष्ठ पत्नियों से अलग-अलग पुत्र उत्पन्न हुए; पर राजा ने तब उन्हें यह कहकर स्वीकार नहीं किया कि वे मेरे अनुरूप नहीं हैं।
1.101.9
ततस्तान्मातरः क्रुद्धाः पुत्रान्निन्युर्यमक्षयम् ।
ततस्तस्य नरेन्द्रस्य वितथं पुत्रजन्म तत् ॥ १.१०१.९ ॥
तब क्रोधित माताओं ने उन पुत्रों को यमलोक भेज दिया; तब उस राजा का पुत्र-जन्म व्यर्थ हो गया।
1.101.10
ततो महद्भिः क्रतुभिरीजानो भरतस्तदा ।
लेभे पुत्रं भरद्पाजाद्भुमन्युं नाम भारत ॥ १.१०१.१० ॥
तब महान यज्ञों द्वारा पूजन करते हुए भरत ने भरद्वाज से भुमन्यु नामक पुत्र प्राप्त किया, हे भारत।
1.101.11
ततः पुत्रिणमात्मानं ज्ञात्वा पौरवनन्दनः ।
भुमन्युं भरतश्रेष्ठ यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ॥ १.१०१.११ ॥
तब अपने को पुत्रवान जानकर पौरव वंश के आनन्द भरत ने, हे भरतश्रेष्ठ, भुमन्यु को युवराज पद पर अभिषिक्त किया।
1.101.12
ततो दिविरथो नाम भुमन्योरभवत्सुतः ।
सुहोत्रश्च सुहोता च सुहविः सुयजुस्तथा ॥ १.१०१.१२ ॥
तब भुमन्यु के पुत्र दिविरथ नामक हुए; और सुहोत्र, सुहोता, सुहवि तथा सुयजु भी (उनके पुत्र हुए)।
1.101.13
पुष्करिण्यामृचीकश्च भुमन्योरभवन्सुताः ।
तेषां ज्येष्ठः सुहोत्रस्तु राज्यमाप महीक्षिताम् ॥ १.१०१.१३ ॥
पुष्करिणी से भुमन्यु के ऋचीक आदि पुत्र उत्पन्न हुए। उनमें ज्येष्ठ सुहोत्र ने पृथ्वीपालकों का राज्य प्राप्त किया।
1.101.14
राजसूयाश्वमेधाद्यैः सोऽयजद्बहुभिः सवैः ।
सुहोत्रः पृथिवीं कृत्स्नां बुभुजे सागराम्बराम् ॥ १.१०१.१४ ॥
राजसूय, अश्वमेध आदि अनेक सवों से उसने यज्ञ किया। सुहोत्र ने सागर को वस्त्र बनाए समस्त पृथ्वी का भोग किया।
1.101.15
पूर्णां हस्तिगवाश्वैश्च बहुरत्नसमाकुलाम् ।
ममज्जेव मही तस्य भूरिभारावपीडिता ॥ १.१०१.१५ ॥
हाथी, गाय और घोड़ों से भरी तथा अनेक रत्नों से व्याप्त पृथ्वी उसके अधीन इतने भारी बोझ से पीड़ित होकर मानो डूब गई।
1.101.16
हस्त्यश्वरथसंपूर्णा मनुष्यकलिला भृशम् ।
सुहोत्रे राजनि तदा धर्मतः शासति प्रजाः ॥ १.१०१.१६ ॥
हाथी, घोड़े और रथों से भरी तथा मनुष्यों से अत्यधिक भरी हुई वह भूमि उस समय राजा सुहोत्र के द्वारा धर्मपूर्वक प्रजाओं का शासन करने पर (ऐसी ही थी)।
1.101.17
चैत्ययूपाङ्किता चासीद्भूमिः शतसहस्रशः ।
प्रवृद्धजनसस्या च सर्वदैव व्यरोचत ॥ १.१०१.१७ ॥
सैकड़ों-हज़ारों चैत्य और यूप-चिह्नों से अंकित वह भूमि, और बढ़ी हुई जनसंख्या तथा फसलों से युक्त होकर सदा ही शोभायमान रहती थी।
1.101.18
ऐक्ष्वाकी जनयामास सुहोत्रात्पृथिवीपतेः ।
अजमीढं सुमीढं च पुरुमीढं च भारत ॥ १.१०१.१८ ॥
ऐक्ष्वाकी (रानी) ने पृथ्वीपति सुहोत्र से अजमीढ, सुमीढ और हे भारत, पुरुमीढ को जन्म दिया।
1.101.19
अजमीढो वरस्तेषां तस्मिन्वंशः प्रतिष्ठितः ।
षट् पुत्रान्सोप्यजनयत्तिसृषु स्त्रीषु भारत ॥ १.१०१.१९ ॥
अजमीढ उनमें श्रेष्ठ था, उसी में वंश प्रतिष्ठित हुआ। उसने तीन स्त्रियों से छह पुत्र उत्पन्न किए, हे भारत।
1.101.20
ऋक्षं धूमिन्यथो नीली दुष्यन्तपरमेष्ठइनौ ।
केशिन्यजनयज्जह्नुं सुतौ च जनरूषिणौ ॥ १.१०१.२० ॥
ऋक्ष, धूमिनी से तथा नीली से दुष्यंत और परमेष्ठी को उत्पन्न किया। केशिनी ने जह्नु को जन्म दिया, और जनरूषी तथा दो पुत्र।
1.101.21
विदुः संवरणं वीरमृक्षाद्राथन्तरीसुतम् ।
तथेमे सर्वपञ्चाला दुष्यन्तपरमेष्ठिनोः।
अन्वयाः कुशिका राजञ्जन्होरमिततेजसः ॥ १.१०१.२१ ॥
वीर संवरण को ऋक्ष से राथान्तरी के पुत्र के रूप में जाना जाता है। इसी प्रकार ये सभी पंचाल दुष्यंत और परमेष्ठी के वंशज हैं, और हे राजन, कुशिक भी अमित तेजस्वी जह्नु के वंशज हैं।
1.101.22
जनरूषणयोर्ज्येष्ठमृक्षमाहुर्जनाधिपम् ।
ऋक्षात्संवरणो जज्ञे राजन्वंशकरस्तव ॥ १.१०१.२२ ॥
जनरूषण के ज्येष्ठ पुत्र ऋक्ष को लोग जनाधिप कहते हैं। हे राजन, ऋक्ष से संवरण उत्पन्न हुए, जो आपके वंश को आगे बढ़ाने वाले थे।
1.101.23
आर्क्षे संवरणे राजन्प्रशासति वसुन्धराम् ।
संक्षयः सुमहानासीत्प्रजानामिति नः श्रुतम् ॥ १.१०१.२३ ॥
हे राजन, ऋक्षपुत्र संवरण जब पृथ्वी पर शासन कर रहे थे, तब प्रजाओं का अत्यंत बड़ा विनाश हुआ, ऐसा हमने सुना है।
1.101.24
व्यशीर्यत ततो राष्ट्रं क्षयैर्नानाविधैस्तदा ।
क्षुन्मृत्युभ्यामनावृष्ट्या व्याधिभिश्च समाहतम् ॥ १.१०१.२४ ॥
तब नाना प्रकार के विनाशों से राष्ट्र छिन्न-भिन्न हो गया, भूख और मृत्यु से, अनावृष्टि से और रोगों से आहत होकर।
1.101.25
अभ्यघ्नन्भारतांश्चैव सपत्नानां बलानि च ।
चालयन्वसुधां चेमां बलेन चतुरङ्गिणा ॥ १.१०१.२५ ॥
उन्होंने भरतों और शत्रुओं की सेनाओं का संहार किया, और चतुरंगिणी सेना के बल से इस पृथ्वी को कँपा दिया।
1.101.26
अभ्ययात्तं च पाञ्चल्यो विजित्य तरसा महीम् ।
अक्षौहिणीभिर्दशभिः स एनं समरेऽजयत् ॥ १.१०१.२६ ॥
पांचाल नरेश ने वेग से पृथ्वी को जीतकर उस पर आक्रमण किया, और दस अक्षौहिणी सेनाओं के साथ उसने युद्ध में उसे पराजित किया।
1.101.27
ततः सदारः सामात्यः सपुत्रः ससुहृज्जनः ।
राजा संवरणस्तस्मात्पलायत महाभयात् ॥ १.१०१.२७ ॥
तब राजा संवरण अपनी पत्नियों, मंत्रियों, पुत्रों और सुहृदों के साथ उस महान भय से भाग निकले।
1.101.28
ते प्रतीचीं पराभूताः प्रपन्ना भारता दिशम् ।
सिन्धोर्नदस्य महतो निकुञ्जे न्यवसंस्तदा।
नदीविपयपर्यन्ते पर्वतस्य समीपतः ॥ १.१०१.२८ ॥
पराजित हुए वे भरत पश्चिम दिशा को चले गए और उस समय महानदी सिंधु के एक कुंज में रहने लगे, नदी-तट के छोर पर, पर्वत के समीप।
1.101.29
तत्रावसन्बहून्कालान्भारता दुर्गमाश्रिताः ।
तेषां निवसतां तत्र सहस्रं परिवत्सरान् ॥ १.१०१.२९ ॥
वहाँ दुर्गम स्थान में शरण लेकर भरत बहुत काल तक रहे; वहाँ निवास करते हुए उनके हज़ार वर्ष बीत गए।
1.101.30
अथाभ्यगच्छद्भरतान्वसिष्ठो भगवानृषिः ।
तमागतं प्रयत्नेन प्रत्युद्गम्याभिवाद्य च ॥ १.१०१.३० ॥
तब भगवान ऋषि वसिष्ठ भरतों के पास आए; उनके आने पर भरतों ने यत्नपूर्वक आगे बढ़कर उनका स्वागत किया और उन्हें प्रणाम किया।
1.101.31
अर्घ्यमभ्याहरंस्तस्मै ते सर्वे भारतास्तदा ।
निवेद्य सर्वमृषये सत्कारेण सुवर्चसे ॥ १.१०१.३१ ॥
तब सभी भरतवंशियों ने उनके लिए अर्घ्य प्रस्तुत किया और सब कुछ निवेदित करके, सत्कारपूर्वक उस तेजस्वी ऋषि का स्वागत किया।
1.101.32
तमासने चोपविष्टं राजा वव्रे स्वयं तदा ।
पुरोहितो भवान्नोऽस्तु राज्याय प्रयतेमहि ॥ १.१०१.३२ ॥
आसन पर बैठे उन्हें राजा ने स्वयं तब वरण किया और कहा, "आप हमारे पुरोहित हों; हम राज्य के लिए प्रयत्न करेंगे।"
1.101.33
ओमित्येवं वसिष्ठोऽपि भारतान्प्रत्यपद्यत ।
अथाभ्यषिञ्चत्साम्राज्ये सर्वक्षत्रस्य पौरवम् ॥ १.१०१.३३ ॥
"ओम्" कहकर वसिष्ठ ने भी भरतवंशियों की बात मान ली, और फिर सभी क्षत्रियों के सम्राट पौरव का अभिषेक किया।
1.101.34
विषाणभूतं सर्वस्यां पृथिव्यामिति नः श्रुतम् ।
भरताध्युषितं पूर्वं सोऽध्यतिष्ठत्पुरोतोतमम् ॥ १.१०१.३४ ॥
"समस्त पृथ्वी पर विषाण के समान श्रेष्ठ" ऐसा हमने सुना है; पूर्वकाल में भरतवंशियों द्वारा बसा हुआ वह उत्तम नगर उसने शासित किया।
1.101.35
पुनर्बलिभृतश्चैव चक्रे सर्वमहीक्षितः ।
ततः स पृथिवीं प्राप्य पुनरीजे महाबलः ॥ १.१०१.३५ ॥
फिर उसने सभी भूपतियों को कर देने वाला बनाया; तब उस महाबली ने पृथ्वी को पुनः प्राप्त कर फिर यज्ञ किया।
1.101.36
आजमीढो महायज्ञैर्बहुभिर्भूरिदक्षिणैः ।
ततः संवरणात्सौरी तपती सुषुवे कुरुम् ॥ १.१०१.३६ ॥
अजमीढ ने बहुत से महायज्ञ किए, जिनमें प्रचुर दक्षिणा दी गई; फिर संवरण से सूर्य-पुत्री तपती ने कुरु को जन्म दिया।
1.101.37
राजत्वे तं प्रजाः सर्वा धर्मज्ञ इति वव्रिरे ।
महिम्ना तस्य कुरवो लेभिरे प्रत्ययं भृशम्।
तस्य नाम्नाऽभिविख्यातं पृथिव्यां कुरुजाङ्गलं ॥ १.१०१.३७ ॥
सब प्रजाओं ने उसे धर्मज्ञ जानकर राजा के पद पर चुना। उसके प्रभाव से कुरुवंशी उस पर अत्यधिक विश्वास करने लगे। उसके नाम से पृथ्वी पर वह देश कुरुजाङ्गल के नाम से प्रसिद्ध हुआ।
1.101.38
कुरुक्षेत्रं स तपसा पुण्यं चक्रे महातपाः ।
अश्ववन्तमभिष्यन्तं तथा चैत्ररथं मुनिम् ॥ १.१०१.३८ ॥
उस महातपस्वी ने तप से कुरुक्षेत्र को पवित्र बना दिया। तथा अश्ववन्त, अभिष्यन्त और चैत्ररथ मुनि को भी (पवित्र बनाया)।
1.101.39
जनमेजयं च विख्यातं पुत्रांश्चास्यानुशुश्रुम ।
पञ्चैतान्वाहिनी पुत्रान्व्यजायत मनस्विनी ॥ १.१०१.३९ ॥
और प्रसिद्ध जनमेजय तथा उसके पुत्रों के विषय में हमने सुना है। पाँच पुत्र उस मनस्विनी (वाहिनी) से उत्पन्न हुए।
1.101.40
अविक्षितः परिक्षित्तु शबलाश्वस्तु वीर्यवान् ।
आदिराजो विराजश्च शाल्मलिश्च महाबलः ॥ १.१०१.४० ॥
अविक्षित और परिक्षित, तथा शक्तिशाली शबलाश्व, आदिराज, विराज और महाबली शाल्मलि।
1.101.41
उच्चैःश्रवा भङ्गकारो जितारिश्चाष्टमः स्मृतः ।
एतेषामन्ववाये तु ख्यातास्ते कर्मजैर्गुणैः।
जनमेजयादयः सप्त तथैवान्ये महारथाः ॥ १.१०१.४१ ॥
उच्चैःश्रवा, भङ्गकार और आठवाँ जितारि स्मरण किए जाते हैं। इनके वंश में अपने कर्मों और गुणों से वे प्रसिद्ध हुए — जनमेजय आदि सात, तथा वैसे ही अन्य महारथी।
1.101.42
परीक्षितोऽभवन्पुत्राः सर्वे धर्मार्थकोविदाः ।
कक्षसेनोग्रसेनौ तु चित्रसेनश्च वीर्यवान् ॥ १.१०१.४२ ॥
परीक्षित के सभी पुत्र धर्म और अर्थ में निपुण हुए। कक्षसेन, उग्रसेन, तथा वीर्यवान चित्रसेन।
1.101.43
इन्द्रसेनः सुषेणश्च भीमसेनश्च नामतः ।
जनमेजयस्य तनया भुवि ख्याता महाबलाः ॥ १.१०१.४३ ॥
इन्द्रसेन, सुषेण और भीमसेन नाम से, जनमेजय के पुत्र, पृथ्वी पर प्रसिद्ध और अत्यन्त बलशाली थे।
1.101.44
धृतराष्ट्रः प्रथमजः पाण्डुर्बाह्लीक एव च ।
निषधश्च महातेजास्तथा जाम्बूनदो बली ॥ १.१०१.४४ ॥
धृतराष्ट्र, जो प्रथम पुत्र थे, पाण्डु, बाह्लीक, महातेजस्वी निषध, तथा बलशाली जाम्बूनद भी।
1.101.45
कुण्डोदरः पदातिश्च वसातिश्चाष्टमः स्मृतः ।
सर्वे धर्मार्थकुशलाः सर्वभूतहिते रताः ॥ १.१०१.४५ ॥
कुण्डोदर, पदाति और आठवें वसाति माने जाते हैं; ये सभी धर्म और अर्थ में कुशल तथा सभी प्राणियों के हित में लगे रहने वाले थे।
1.101.46
धृतराष्ट्रोऽथ राजासीत्तस्य पुत्रोऽथ कुण्डिकः ।
हस्ती वितर्कः क्राथश्च कुण्डिनश्चापि पञ्चमः ॥ १.१०१.४६ ॥
धृतराष्ट्र राजा हुए; उनके पुत्र कुण्डिक, हस्ती, वितर्क, क्राथ, और पाँचवें कुण्डिन भी।
1.101.47
हविश्रवास्तथेन्द्राभो भुमन्युश्चापराजितः ।
धृतराष्ट्रसुतानां तु त्रीनेतान्प्रथितान्भुवि ॥ १.१०१.४७ ॥
हविश्रवा, इन्द्राभ, भुमन्यु और अपराजित भी; धृतराष्ट्र के पुत्रों में ये तीन पृथ्वी पर प्रसिद्ध हैं।
1.101.48
प्रतीपं धर्मनेत्रं च सुनेत्रं चापि भारत ।
प्रतीपः प्रथितस्तेषां बभूवाप्रतिमो भुवि ॥ १.१०१.४८ ॥
हे भारत, प्रतीप, धर्मनेत्र और सुनेत्र भी; उनमें प्रतीप प्रसिद्ध हुए और पृथ्वी पर अतुलनीय बने।
1.101.49
प्रतीपस्य त्रयः पुत्रा जज्ञिरे भरतर्षभ ।
देवापिः शन्तनुश्चैव बाह्लीकश्च महारथः ॥ १.१०१.४९ ॥
हे भरतर्षभ, प्रतीप के तीन पुत्र उत्पन्न हुए: देवापि, शंतनु और महारथी बाह्लीक।
1.101.50
देवापिस्तु प्रवव्राज तेषां धर्महितेप्सया ।
शन्तनुश्च महीं लेभे बाह्लीकश्च महारथः ॥ १.१०१.५० ॥
देवापि ने उनमें से धर्म के हित की इच्छा से संन्यास ले लिया; शंतनु को पृथ्वी (राज्य) मिला, और महारथी बाह्लीक को भी।
1.101.51
भरतस्यान्वयास्त्वेते देवकल्पा महारथाः ।
बभूवुर्ब्रह्मकल्पाश्च बहवो राजसत्तमाः ॥ १.१०१.५१ ॥
भरत के वंश में ये महारथी देवताओं के समान हुए, और ब्राह्मणों के समान बहुत से श्रेष्ठ राजा भी हुए।
1.101.52
एवंविधा महाभागा देवरूपाः प्रहारिणः ।
अन्ववाये महाराज ऐलवंशविवर्धनाः ॥ १.१०१.५२ ॥
हे महाराज, ऐसे ही महाभाग, देवरूप और प्रहार करने वाले वीर उस वंश में हुए, जिन्होंने ऐल वंश को बढ़ाया।
1.101.53
गङ्गातीरं समागम्य दीक्षितो जनमेजय ।
अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च ॥ १.१०१.५३ ॥
हे जनमेजय, गंगा के तट पर आकर दीक्षित होकर (उसने) हजारों अश्वमेध और सैकड़ों वाजपेय यज्ञ किए।
1.101.54
पुनरीजे महायज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः ।
अग्निष्टोमातिरात्राणामुक्थानां सोमवत्पुनः ॥ १.१०१.५४ ॥
फिर उसने समाप्त होने पर श्रेष्ठ दक्षिणा वाले महायज्ञ किए, अग्निष्टोम और अतिरात्र यज्ञों तथा उक्थ यज्ञों को सोम यज्ञ की भाँति फिर से किया।
1.101.55
वाजपेयेष्टिसत्राणां सहस्रैश्च सुसंभृतैः ।
दृष्ट्वा शाकुन्तलो राजा तर्पयित्वा द्विजान्धनैः ॥ १.१०१.५५ ॥
वाजपेय, इष्टि और सत्र यज्ञों के हजारों भली प्रकार संचित आयोजन देखकर शाकुन्तल राजा ने द्विजों को धन से तृप्त किया।
1.101.56
पुनः सहस्रं पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ ।
जम्बूनदस्य शुद्धस्य कनकस्य महायशाः ॥ १.१०१.५६ ॥
फिर महायशस्वी भरत ने कण्व को जम्बूनद के शुद्ध स्वर्ण के हजार पद्म दिए।
1.101.57
यस्य यूपाः शतव्यामाः परिणाहेऽथ काञ्चनाः ।
सहस्रव्याममुद्वृद्धाः सेन्द्रैर्देवैः समुच्छ्रिताः ॥ १.१०१.५७ ॥
जिसके यूप सौ व्याम लंबे और परिधि में स्वर्णमय थे, और हजार व्याम ऊँचे उठे हुए थे, जिन्हें इन्द्र सहित देवताओं ने खड़ा किया था।
1.101.58
स्वलङ्कृता भ्राजमानाः सर्वरत्नैर्मनोरमैः ।
हिरण्यं द्विरदानश्वान्महिषोष्ट्रगजाविकम् ॥ १.१०१.५८ ॥
भली प्रकार अलंकृत, सभी मनोहर रत्नों से चमकते हुए; स्वर्ण, हाथी, घोड़े, भैंसे, ऊँट, हाथी और भेड़ें।
1.101.59
दासीदासं धनं धान्यं गाः सुशीलाः सवत्सकाः ।
भूमिं यूपसहस्राङ्कां कण्वाय बहुदक्षिणाम् ॥ १.१०१.५९ ॥
दास-दासियाँ, धन, धान्य, सुशील गायें अपने बछड़ों सहित, और हजार यूपों से चिह्नित भूमि, कण्व को बहुत दक्षिणा के साथ।
1.101.60
बहूनां ब्रह्मकल्पानां धनं दत्त्वा क्रतून्बहून् ।
ग्रामान्गृहाणि शुभ्राणि कोटिशोथाददत्तदा ॥ १.१०१.६० ॥
बहुत से ब्रह्मा-सदृश विप्रों को धन देकर, बहुत से यज्ञ करके, उसने ग्राम और उज्ज्वल गृह करोड़ों की संख्या में तब दिए।
1.101.61
भरताद्भारती कीर्तिर्येनेदं भारतं कुलम् ।
भरतस्यान्वये जाता देवकल्पा महारथाः ॥ १.१०१.६१ ॥
भरत से भारती कीर्ति हुई, जिससे यह भारत कुल कहलाया। भरत के वंश में देवों के समान महारथी उत्पन्न हुए।
1.101.62
बहवो ब्रह्मकल्पाश्च बभूवुः क्षत्रसत्तमाः ।
तेषामपरिमेयानि नामधेयानि सन्त्युत ॥ १.१०१.६२ ॥
ब्रह्मा के समान बहुत से श्रेष्ठ क्षत्रिय हुए। उनके असंख्य नाम हैं।
1.101.63
तेषां कुले यथा मुख्यान्कीर्तयिष्यामि भारत ।
महाभागान्देवकल्पान्सत्यार्जवपरायणान् ॥ १.१०१.६३ ॥
हे भारत, उनके कुल में जो मुख्य थे, उन महाभाग्यशाली, देवों के समान, सत्य और सरलता में लीन लोगों का मैं वर्णन करूँगा।