महाभारत · अध्याय 1.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.102.1
इक्ष्वाकुवंशप्रभो राजासीत्पृथिवीपतिः ।
महाभिषगिति ख्यातः सत्यवाक्सत्यविक्रमः ॥ १.१०२.१ ॥
इक्ष्वाकु वंशाचा प्रभू, पृथ्वीचा स्वामी असा एक राजा होता; तो महाभिषक् या नावाने प्रसिद्ध, सत्यवादी आणि सत्यपराक्रमी होता.
1.102.2
सोऽश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च ।
तोषयामास देवेशं स्वर्गं लेभे ततः प्रभुः ॥ १.१०२.२ ॥
त्या प्रभूने हजार अश्वमेध आणि शंभर राजसूय यज्ञांनी देवेश्वराला प्रसन्न केले, आणि नंतर स्वर्ग प्राप्त केला.
1.102.3
ततः कदाचिद्ब्रह्माणमुपासांचक्रिरे सुराः ।
तत्र राजर्षयो ह्यासन्स च राजा महाभिषक् ॥ १.१०२.३ ॥
नंतर एकदा देवांनी ब्रह्मदेवाची उपासना केली; तेथे राजर्षी होते, आणि तो राजा महाभिषक् हाही होता.
1.102.4
अथ गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा समुपायात्पितामहम् ।
तस्या वासः समुद्धूतं मारुतेन शशिप्रभम् ॥ १.१०२.४ ॥
तेव्हा नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेली गंगा पितामहाजवळ आली; वाऱ्याने उडालेले तिचे वस्त्र चंद्रासारखे तेजस्वी होते.
1.102.5
ततोऽभवन्सुरगणाः सहसाऽवाङ्मुखास्तदा ।
महाभिषक्तु राजर्षिरशङ्को दृष्टवान्नदीम् ॥ १.१०२.५ ॥
तेव्हा देवगण अचानक खाली मान घालून बसले; परंतु राजर्षी महाभिषक् निर्भयपणे नदीकडे पाहत राहिला.
1.102.6
सोपध्यातो भगवता ब्रह्मणा तु महाभिषक् ।
उक्तश्च जातो मर्त्येषु पुनर्लोकानवाप्स्यसि ॥ १.१०२.६ ॥
भगवान ब्रह्मदेवांनी महाभिषकाला शाप देऊन सांगितले, "तू मर्त्यांमध्ये जन्म घेशील, आणि नंतर पुन्हा लोक प्राप्त करशील."
1.102.7
यया हृतमनाश्चासि गङ्गया त्वं हि दुर्मते ।
सा ते वै मानुषे लोके विप्रियाण्याचरिष्यति ॥ १.१०२.७ ॥
हे दुर्मते, ज्या गंगेने तुझे मन हरण केले आहे, तीच मानवलोकात तुझ्याशी अप्रिय गोष्टी करेल.
1.102.8
यदा ते भविता मन्युस्तदा शापाद्विमोक्ष्यते ।
स चिन्तयित्वा नृपतिर्नृपानन्यांस्तपोधनान् ॥ १.१०२.८ ॥
जेव्हा तुला क्रोध होईल, तेव्हा तू शापातून मुक्त होशील. तो राजा विचार करून, इतर राजांना आणि तपोधनांना...
1.102.9
प्रतीपं रोचयामास पितरं भूरितेजसम् ।
सा महाभिषजं दृष्ट्वा नदी दैर्याच्च्युतं नृपम् ॥ १.१०२.९ ॥
तिने अत्यंत तेजस्वी पिता प्रतीपाची निवड केली. ती नदी महाभिषकाला पाहून, दुःखाने खाली पडलेल्या राजाला...
1.102.10
तमेव मनसा ध्यायन्त्युपावृत्ता सरिद्वरा ।
सा तु विध्वस्तवपुषः कश्मलाभिहतान्नृप ॥ १.१०२.१० ॥
त्याचेच मनात ध्यान करीत, नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेली ती परत आली. हे राजा, ती दुःखाने आहत, क्षीण देहाच्या (राजाविषयी)...
1.102.11
ददर्श पथि गच्छन्ती वसून्देवान्दिवौकसः ।
तथारूपांश्च तान्दृष्ट्वा प्रपच्छ सरितां वरा ॥ १.१०२.११ ॥
वाटेने जाताना तिने वसूंना, स्वर्गवासी देवांना पाहिले. त्यांना अशा रूपात पाहून नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेली तिने विचारले.
1.102.12
किमिदं नष्टरूपाः स्थ कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम् ।
तामूचुर्वसवो देवाः शप्ताः स्मो वै महानदि ॥ १.१०२.१२ ॥
"हे काय, तुमचे रूप नष्ट झाले आहे? स्वर्गवासीयांचे कुशल ठीक आहे ना?" तेव्हा वसू देव तिला म्हणाले, "हे महानदी, आम्हाला शाप मिळाला आहे."
1.102.13
अल्पेऽपराधे संरम्भाद्वसिष्ठेन महात्मना ।
विमूढा हि वयं सर्वे प्रच्छन्नमृषिसत्तमम् ॥ १.१०२.१३ ॥
लहानशा अपराधामुळे संतापाने महात्मा वसिष्ठांनी (शाप दिला). आम्ही सर्व मोहात होतो; त्या ऋषिश्रेष्ठांचा गुप्तपणे (अपमान केला).
1.102.14
सन्ध्यां वसिष्ठमासीनं तमत्यभिसृताः पुरा ।
तेन कोपाद्वयं शप्ता योनौ संभवतेति ह ॥ १.१०२.१४ ॥
पूर्वी संध्याकाळी बसलेल्या त्या वसिष्ठांजवळ आम्ही अत्यंत जवळ गेलो; म्हणून क्रोधाने त्यांनी आम्हाला शाप दिला की तुम्ही (मानव) योनीत जन्म घ्याल.
1.102.15
न तच्छक्यं निवर्तयितुं यदुक्तं ब्रह्मवादिना ।
त्वमस्मान्मानुषी भूत्वा सूष्व पुत्रान्वसून्भुवि ॥ १.१०२.१५ ॥
ब्रह्मवाद्याने जे सांगितले ते मागे घेता येत नाही. तू मानुषी होऊन पृथ्वीवर आम्हाला वसू पुत्र म्हणून जन्म दे.
1.102.16
न मानुषीणां जठरं प्रविशेम वयं शुभे ।
इत्युक्ता तैश्च वसुभिस्तथेत्युक्त्वाऽब्रवीदिदम् ॥ १.१०२.१६ ॥
हे शुभे! आम्ही मानुषी स्त्रियांच्या गर्भात प्रवेश करणार नाही. वसूंनी असे म्हटल्यावर 'तथास्तु' म्हणून तिने हे सांगितले.
1.102.17
मर्त्येषु पुरुषश्रेष्ठः को वः कर्ता भविष्यति ।
प्रतीपस्य सुतो राजा शान्तनुर्लोकविश्रुतः।
भविता मानुषे लोके स नः कर्ता भविष्यति ॥ १.१०२.१७ ॥
मर्त्यांमध्ये पुरुषश्रेष्ठ कोण तुमचा कर्ता होईल? प्रतीपाचा पुत्र, लोकविख्यात राजा शंतनू मानवलोकात असेल; तोच आमचा कर्ता होईल.
1.102.18
ममाप्येवं मतं देवा यथा मां वदथानघाः ।
प्रियं तस्य करिष्यामि युष्माकं चेतदीप्सितम् ॥ १.१०२.१८ ॥
हे निष्पाप देवांनो! तुम्ही मला जसे सांगता, तसेच माझेही मत आहे. मी त्याचे प्रिय करीन; हीच तुमचीही इच्छा आहे.
1.102.19
जातान्कुमारान्स्वानप्सु प्रक्षेप्तुं वै त्वमर्हसि ।
यथा नचिरकालं नो निष्कृतिः स्यात्त्रिलोकगे ॥ १.१०२.१९ ॥
जन्मलेल्या आमच्या पुत्रांना तू पाण्यात टाकावेस; म्हणजे त्रैलोक्यात संचार करणाऱ्या आम्हांला दीर्घकाळ सुटका मिळणार नाही.
1.102.20
जिघृक्षवो वयं सर्वे सुरभिं मन्दबुद्धयः ।
शप्ता ब्रह्मर्षिणा तेन तांस्त्वं मोचय चाशु नः ॥ १.१०२.२० ॥
आम्ही सर्व मंदबुद्धी होऊन सुरभीला धरू इच्छिले; म्हणून त्या ब्रह्मर्षींनी आम्हांला शाप दिला. तू त्वरित आम्हांला त्यातून मुक्त कर.
1.102.21
एवमेतत्करिष्यामि पुत्रस्तस्य विधीयताम् ।
नास्य मोघः सङ्गमः स्यात्पुत्रहेतोर्मया सह ॥ १.१०२.२१ ॥
असेच करीन; त्याच्यासाठी पुत्राची सोय होवो. पुत्रासाठी माझ्याशी त्याचा संगम निष्फळ होऊ नये.
1.102.22
तुरीयार्धं प्रदास्यामो वीर्यस्यैकैकशो वयम् ।
तेन वीर्येण पुत्रस्ते भविता तस्य चेप्सितः ॥ १.१०२.२२ ॥
आम्ही प्रत्येकजण आमच्या वीर्याचा आठवा भाग देऊ; त्या वीर्याने तुला पुत्र होईल, आणि तोच त्याला इष्ट असेल.
1.102.23
न संपत्स्यति मर्त्येषु पुनस्तस्य तु सन्ततिः ।
तस्मादपुत्रः पुत्रस्ते भविष्यति स वीर्यवान् ॥ १.१०२.२३ ॥
मनुष्यांमध्ये त्याची संतती पुन्हा होणार नाही; म्हणून तुझा पुत्र संततीहीन होईल, तरी तो वीर्यवान असेल.