મહાભારત · અધ્યાય 1.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.106.1
शान्तनुरुवाच ।
आपवो नाम कोन्वेष वसूनां किं च दुष्कृतम्।
शशाप यस्मात्कल्याणि स वसूंश्चारुदर्शने ।
यस्याभिशापात्ते सर्वे मानुषीं योनिमागताः ॥ १.१०६.१ ॥
શાંતનુ બોલ્યા: આપવ નામનો આ કોણ હતો? વસુઓએ કયું દુષ્કર્મ કર્યું હતું? હે કલ્યાણી, હે સુંદર મુખવાળી, તેણે વસુઓને કેમ શાપ આપ્યો? જેના શાપથી તેઓ સૌ મનુષ્ય યોનિમાં આવ્યા.
1.106.2
अनेन च कुमारेण त्वया दत्तेन किं कृतम् ।
यस्य चैव कृतेनायं मानुषेषु निवत्स्यति ॥ १.१०६.२ ॥
તેં આ બાળકને, જે તારા વડે આપવામાં આવ્યો, શું કર્યું? જેના કર્મથી આ મનુષ્યોમાં વસશે?
1.106.3
ईशा वै सर्वलोकस्य वसवस्ते च वै कथम् ।
मानुषेषूदपद्यन्त तन्ममाचक्ष्व जाह्नवि ॥ १.१०६.३ ॥
સર્વ લોકના ઈશ્વર એવા વસુઓ મનુષ્યોમાં કેવી રીતે જન્મ્યા? હે જાહ્નવી, તે મને કહે.
1.106.4
एवमुक्ता तदा गङ्गा राजानमिदमब्रवीत् ।
भर्तारं जाह्नवी देवी शान्तनुं पुरुषर्षभ ॥ १.१०६.४ ॥
આમ પૂછાતાં ત્યારે દેવી જાહ્નવી ગંગાએ રાજાને, પોતાના પતિ શાંતનુને, આ કહ્યું; હે પુરુષર્ષભ.
1.106.5
गङ्गोवाच ।
यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भरतसत्तम।
वसिष्ठनामा स मुनिः ख्यात आपव इत्युत ॥ १.१०६.५ ॥
ગંગા બોલી: હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પૂર્વે વરુણને જે પુત્ર મળ્યો, વસિષ્ઠ નામના તે મુનિ, આપવ નામે પણ પ્રસિદ્ધ છે.
1.106.6
तस्याश्रमपदं पुण्यं मृगपक्षिसमन्वितम् ।
मेरोः पार्श्वे नगेन्द्रस्य सर्वर्तुकुसुमावृतम् ॥ १.१०६.६ ॥
તેમનો આશ્રમ પવિત્ર હતો, મૃગ અને પક્ષીઓથી ભરેલો, મેરુની બાજુએ, પર્વતોના રાજાની, સર્વ ઋતુઓના ફૂલોથી ઢંકાયેલો.
1.106.7
स वारुणिस्तपस्तेपे तस्मिन्भरतसत्तम ।
वने पुण्यकृतां श्रेष्ठः स्वादुमूलफलोदके ॥ १.१०६.७ ॥
વરુણનો તે પુત્ર, પુણ્યકર્મીઓમાં શ્રેષ્ઠ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે વનમાં તપ કરવા લાગ્યો, જ્યાં મધુર મૂળ, ફળ અને પાણી હતાં.
1.106.8
दक्षस्य दुहिता या तु सुरभीत्यभिशब्दिता ।
गां प्रजाता तु सा देवी कश्यपाद्भरतर्षभ ॥ १.१०६.८ ॥
દક્ષની જે પુત્રી સુરભી નામે ઓળખાય છે, તે દેવીએ કશ્યપથી ગાયોને જન્મ આપ્યો, હે ભરતર્ષભ.
1.106.9
अनुग्रहार्थं जगतः सर्वकामदुहां वराम् ।
तां लेभे गां तु धर्मात्मा होमधेनुं स वारुणिः ॥ १.१०६.९ ॥
જગતના કલ્યાણ માટે, સર્વ કામનાઓ પૂરી કરનારી તે શ્રેષ્ઠ ગાયને ધર્માત્મા વારુણિએ પ્રાપ્ત કરી, તે હોમધેનુ હતી.
1.106.10
सा तस्मिंस्तापसारण्ये वसन्ती मुनिसेविते ।
चचार पुण्ये रम्ये च गौरपेतभया तदा ॥ १.१०६.१० ॥
તે તે તપસ્વીઓના વનમાં, મુનિઓ સેવિત સ્થાને વસીને, પવિત્ર અને રમણીય સ્થાનોમાં વિચરતી હતી, ત્યારે ગોવાળોના ભયથી મુક્ત થઈને.
1.106.11
अथ तद्वनमाजग्मुः कदाचिद्भरतर्षभ ।
पृथ्वाद्या वसवः सर्वे देवा देवर्षिसेवितम् ॥ १.१०६.११ ॥
પછી, હે ભરતર્ષભ, એક વાર પૃથુ આદિ સર્વ વસુઓ અને દેવો દેવર્ષિઓથી સેવિત તે વનમાં આવ્યા.
1.106.12
ते सदारा वनं तच्च व्यचरन्त समन्ततः ।
रेमिरे रमणीयेषु पर्वतेषु वनेषु च ॥ १.१०६.१२ ॥
તેઓ પોતાની પત્નીઓ સહિત તે વનમાં સર્વત્ર વિચર્યા, અને રમણીય પર્વતો તથા વનોમાં આનંદ કર્યો.
1.106.13
तत्रैकस्याथ भार्या तु वसोर्वासवविक्रम ।
संचरन्ती वने तस्मिन्गां ददर्श सुमध्यमा ॥ १.१०६.१३ ॥
ત્યાં વાસવ (ઇન્દ્ર) જેવા પરાક્રમી વસુની એક પત્ની તે વનમાં ફરતાં એક ગાયને જોયી; તે પાતળી કમરવાળી હતી.
1.106.14
नन्दिनीं नाम राजेन्द्र सर्वकामधुगुत्तमाम् ।
सा विस्मयसमाविष्टा शीलद्रविणसंपदा ॥ १.१०६.१४ ॥
હે રાજેન્દ્ર! તે નંદિની નામની, સર્વ કામના પૂરી કરનારી ઉત્તમ ગાય હતી; તે વિસ્મયથી ભરાઈ ગઈ, તેના શીલ અને સંપત્તિથી.
1.106.15
द्यवे वै दर्शयामास तां गां गोवृषभेक्षण ।
आपीनां च सुदोग्ध्रीं च सुवालधिखुरां शुभां ॥ १.१०६.१५ ॥
હે ગોવૃષભેક્ષણ! તેણે તે ગાય દ્યૌને બતાવી — ભરેલી આંચળવાળી, સહેલાઈથી દૂઝાતી, સુંદર પૂંછડી અને ખરીવાળી, શુભ.
1.106.16
उपपन्नां गुणैः सर्वैः शीलेनानुत्तमेन च ।
एवंगुणसमायुक्तां वसवे वसुनन्दिनी ॥ १.१०६.१६ ॥
તે સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને અનુત્તમ શીલવાળી હતી; એવા ગુણોથી યુક્ત તે ગાયને વસુ-નંદિનીએ વસુને બતાવી.
1.106.17
दर्शयामास राजेन्द्र पुरा पौरवनन्दन ।
द्यौस्तदा तां तु दृष्ट्वैव गां गजेन्द्रेन्द्रविक्रम ॥ १.१०६.१७ ॥
હે રાજેન્દ્ર! હે પૌરવનંદન! પૂર્વે તેણે તે બતાવ્યું. ત્યારે દ્યૌએ તે ગાયને જોતાં જ — હે ગજેન્દ્રેન્દ્ર સમાન પરાક્રમી!
1.106.18
उवाच राजंस्तां देवीं तस्या रूपगुणान्वदन् ।
एषा गौरुत्तमा देवी वारुणेरसितेक्षणा ॥ १.१०६.१८ ॥
હે રાજન્! તેણે તે દેવીને, તે ગાયના રૂપ અને ગુણોનું વર્ણન કરતાં કહ્યું — "આ ઉત્તમ ગાય વરુણની છે; તેની આંખો કાળી છે."
1.106.19
ऋषेस्तस्य वरारोहे यस्येदं वनमुत्तमम् ।
अस्याः क्षीरं पिबेन्मर्त्यः स्वादु यो वै सुमध्यमे ॥ १.१०६.१९ ॥
હે સુંદર કમરવાળી, જે ઋષિનું આ ઉત્તમ વન છે, જે મર્ત્ય આનું મધુર દૂધ પીશે—
1.106.20
दशवर्षसहस्राणि स जीवेत्स्थिरयौवनः ।
एतच्छ्रुत्वा तु सा देवी नृपोत्तम सुमध्यमा ॥ १.१०६.२० ॥
તે દસ હજાર વર્ષ સ્થિર યૌવન સાથે જીવશે. હે નૃપોત્તમ, આ સાંભળીને તે સુંદર કમરવાળી દેવી—
1.106.21
तमुवाचानवद्याङ्गी भर्तारं दीप्ततेजसम् ।
अस्ति मे मानुषे लोके नरदेवात्मजा सखी ॥ १.१०६.२१ ॥
નિર્દોષ અંગોવાળી તે, દીપ્ત તેજવાળા પોતાના પતિને બોલી—મનુષ્યલોકમાં મારી એક સખી છે, તે એક રાજાની પુત્રી છે.
1.106.22
नाम्नाजितवती नाम रूपयौवनशालिनी ।
उशीनरस्य राजर्षेः सत्यसन्धस्य धीमतः ॥ १.१०६.२२ ॥
અજિતવતી નામની, રૂપ અને યૌવનથી શોભતી; ઉશીનર રાજર્ષિની—સત્યસંધ, બુદ્ધિમાનની (પુત્રી).
1.106.23
दुहिता प्रथिता लोके मानुषे रूपसंपदा ।
तस्या हेतोर्महाभाग सवत्सां गां ममेप्सिताम् ॥ १.१०६.२३ ॥
તે મનુષ્યલોકમાં રૂપસંપત્તિથી પ્રસિદ્ધ પુત્રી છે. હે મહાભાગ, તેના માટે વાછરડા સહિત તે ગાય મને ઇચ્છિત છે.
1.106.24
आनयस्वामरश्रेष्ठ त्वरितं पुण्यवर्धन ।
यावदस्याः पयः पीत्वा सा सखी मम मानद ॥ १.१०६.२४ ॥
હે અમરશ્રેષ્ઠ, હે પુણ્યવર્ધન, ઝડપથી તેને લાવ—મારી સખી તેનું દૂધ પી શકે તે માટે. હે માનદ!
1.106.25
मानुषेषु भवत्वेका जरारोगविवर्जिता ।
एतन्मम महाभाग कर्तुमर्हस्यनिन्दित ॥ १.१०६.२५ ॥
મનુષ્યોમાં એક (ગાય) જરા અને રોગ વિનાની હોય. હે મહાભાગા, હે નિર્દોષ, મારા માટે આ કરવું યોગ્ય છે.
1.106.26
प्रियात्प्रियतरं ह्यस्मान्नास्ति मेऽन्यत्कथंचन ।
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्या देव्याः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१०६.२६ ॥
આનાથી પ્રિય મારા માટે બીજું કંઈ નથી. તે દેવીનાં આ વચન સાંભળીને, તેમને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી...
1.106.27
पृथ्वाद्यैर्भ्रातृभिः सार्धं द्यौस्तदा तां जहार गाम् ।
तया कमलपत्राक्ष्या नियुक्तो द्यौस्तदा नृप ॥ १.१०६.२७ ॥
પૃથુ વગેરે ભાઈઓ સાથે દ્યૌએ ત્યારે તે ગાયનું હરણ કર્યું. હે નૃપ, તે કમલનયની દ્વારા પ્રેરિત થઈને દ્યૌએ ત્યારે એમ કર્યું.
1.106.28
ऋषेस्तस्य तपस्वीव्रं न शशाक निरीक्षितुम् ।
हृता गौः सा तदा तेन प्रपातस्तु न तर्कितः ॥ १.१०६.२८ ॥
તે ઋષિનું તપસ્વી વ્રત તે જોઈ શક્યો નહીં. ત્યારે તેના દ્વારા તે ગાય હરાઈ; તેના પતનનો અંદાજ પણ લગાવાયો નહીં.
1.106.29
अथाश्रमपदं प्राप्तः फलान्यादाय वारुणिः ।
न चापश्यत्स गां तत्र सवत्सां काननोत्तमे ॥ १.१०६.२९ ॥
પછી વરુણપુત્ર ફળો લઈને આશ્રમમાં આવ્યો. ત્યાં તે ઉત્તમ વનમાં વાછરડા સહિત તે ગાયને તેણે જોઈ નહીં.
1.106.30
ततः स मृगयामास वने तस्मिंस्तपोधनः ।
नाध्यागमच्च मृगयंस्तां गां मुनिरुदारधीः ॥ १.१०६.३० ॥
ત્યારે તે તપોધને તે વનમાં શોધ કરી. ઉદારબુદ્ધિ મુનિને શોધતાં પણ તે ગાય મળી નહીં.
1.106.31
ज्ञात्वा तथाऽपनीतां तां वसुभिर्दिव्यदर्शनः ।
ययौ क्रोधवशं सद्यः शशाप च वसूंस्तदा ॥ १.१०६.३१ ॥
વસુઓએ તે ગાયનું હરણ કર્યું છે એમ જાણીને દિવ્યદ્રષ્ટિવાળા એ મુનિ તરત ક્રોધને વશ થયા અને વસુઓને શાપ આપ્યો.
1.106.32
यस्मान्मे वसवो जह्रुर्गां वै दोग्ध्रीं सुवालधिम् ।
तस्मात्सर्वे जनिष्यन्ति मानुषेषु न संशयः ॥ १.१०६.३२ ॥
વસુઓએ મારી તે દૂધ આપતી, સુંદર પૂંછડીવાળી ગાયનું હરણ કર્યું છે, માટે તેઓ સૌ મનુષ્યોમાં જન્મ લેશે, એમાં શંકા નથી.
1.106.33
एवं शशाप भगवान्वसूंस्तान्भरतर्षभ ।
वशं क्रोधस्य संप्राप्त आपवो मुनिसत्तमः ॥ १.१०६.३३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ રીતે ભગવાન એવા મુનિશ્રેષ્ઠ આપવે ક્રોધને વશ થઈ તે વસુઓને શાપ આપ્યો.
1.106.34
शप्त्वा च तान्महाभागस्तपस्येव मनो दधे ।
एवं स शप्तवान्राजन्वसूनष्टौ तपोधनः ॥ १.१०६.३४ ॥
તેમને શાપ આપીને એ મહાભાગ્યવાને પોતાનું મન તપસ્યામાં જ લગાવ્યું. હે રાજન, આ રીતે એ તપોધને આઠેય વસુઓને શાપ આપ્યો.
1.106.35
महाप्रभावो ब्रह्मर्षिर्देवान्क्रोधसमन्वितः ।
एवं शप्तास्ततस्तेन मुनिना यामुनेन वै ॥ १.१०६.३५ ॥
મહાપ્રભાવી બ્રહ્મર્ષિ ક્રોધથી ભરાઈને એ દેવતાઓને આ રીતે શાપ આપ્યો; એ યામુન મુનિ દ્વારા તેઓ આ રીતે શાપિત થયા.
1.106.36
अष्टौ समस्ता वंसवो दिवो दोषेण सत्तम ।
अथाश्रमपदं प्राप्तास्ते वै भूयो महात्मनः ॥ १.१०६.३६ ॥
હે સત્તમ, સ્વર્ગથી પોતાના દોષને કારણે પડેલા એ આઠેય વસુઓ ફરી એ મહાત્માના આશ્રમે પહોંચ્યા.
1.106.37
शप्ताः स्म इति जानन्त ऋषिं तमुपचक्रमुः ।
प्रसादयन्तस्तमृषिं वसवः पार्थिवर्षभ ॥ १.१०६.३७ ॥
પોતે શાપિત થયા છે એમ જાણીને વસુઓએ તે ઋષિને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો, હે રાજશ્રેષ્ઠ.
1.106.38
लेभिरे न च तस्मात्ते प्रसादमृषिसत्तमात् ।
आपवात्पुरुषव्याघ्र सर्वधर्मविशारदात् ॥ १.१०६.३८ ॥
પરંતુ સર્વધર્મવિશારદ તે ઋષિશ્રેષ્ઠ આપવ પાસેથી તેમને પ્રસાદ પ્રાપ્ત ન થયો, હે પુરુષવ્યાઘ્ર.
1.106.39
उवाच च स धर्मात्मा शप्ता यूयं धरादयः ।
अनुसंवत्सरात्सर्वे शापमोक्षमवाप्स्यथ ॥ १.१०६.३९ ॥
તે ધર્માત્માએ કહ્યું: ધર વગેરે વસુઓ, તમે શાપિત છો; દર વર્ષે પસાર થયા પછી તમે સૌ શાપમુક્તિ પામશો.
1.106.40
अयं तु यत्कृते यूयं मया शप्ताः स वत्स्यति ।
द्यौस्तदा मानुषे लोके दीर्घकालं स्वकर्मणः ॥ १.१०६.४० ॥
પણ જેના કારણે તમે સૌ મારાથી શાપિત થયા, તે એક પોતાના કર્મના ફળરૂપે મનુષ્યલોકમાં લાંબા સમય સુધી રહેશે.
1.106.41
नानृतं तच्चिकीर्षामि क्रुद्धो युष्मान्यदब्रुवम् ।
न प्रजास्यति चाप्येष मानुषेषु महामनाः ॥ १.१०६.४१ ॥
ક્રોધમાં મેં તમને જે કહ્યું તે ખોટું પાડવાની મારી ઇચ્છા નથી; આ મહામના મનુષ્યોમાં સંતાન પણ ઉત્પન્ન નહીં કરે.
1.106.42
भविष्यति च धर्मात्मा सर्वशास्त्रविशारदः ।
पितुः प्रियहिते युक्तः स्त्रीभोगान्वर्जयिष्यति ॥ १.१०६.४२ ॥
તે ધર્માત્મા અને સર્વશાસ્ત્રવિશારદ થશે; પિતાના પ્રિય અને હિતમાં લાગેલો તે સ્ત્રીભોગોનો ત્યાગ કરશે.
1.106.43
एवमुक्त्वा वसून्सर्वान्सजगाम महानृषिः ।
ततो मामुपजग्मुस्ते समेता वसवस्तदा ॥ १.१०६.४३ ॥
આમ કહીને મહાન ઋષિ બધા વસુઓને છોડીને ચાલ્યા ગયા. ત્યારે તે વસુઓ એકઠા થઈને મારી પાસે આવ્યા.
1.106.44
अयाचन्त च मां राजन्वरं तच्च मया कृतम् ।
जाताञ्जातान्प्रक्षिपास्मान्स्वयं गङ्गे त्वमम्भसि ॥ १.१०६.४४ ॥
રાજન, તેમણે મારી પાસે એક વરદાન માંગ્યું, અને મેં તે આપ્યું. હે ગંગા, જન્મેલા દરેકને તું જ પાણીમાં ફેંકી દેજે.
1.106.45
एवं तेषामहं सम्यक् शप्तानां राजसत्तम ।
मोक्षार्थं मानुषाल्लोकाद्यथावत्कृतवत्यहम् ॥ १.१०६.४५ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ, આ રીતે શાપિત થયેલા તેમના મોક્ષ માટે મેં મનુષ્યલોકમાંથી યથાવત્ કાર્ય કર્યું.
1.106.46
अयं शापादृषेस्तस्य एक एव नृपोत्तम ।
द्यौ राजन्मानुषे लोके चिरं वत्स्यति भारत ॥ १.१०६.४६ ॥
હે નૃપોત્તમ, ઋષિના આ શાપથી આ એકલો જ — હે રાજન, હે ભરતવંશી — મનુષ્યલોકમાં લાંબા સમય સુધી રહેશે.
1.106.47
अयं कुमारः पुत्रस्ते विवृद्धः पुनरेष्यति ।
अहं च ते भविष्यामि आह्वानोपगता नृप ॥ १.१०६.४७ ॥
આ કુમાર, તારો પુત્ર, મોટો થઈને ફરી પાછો આવશે; હે નૃપ, હું પણ આહ્વાન પર આવીને તારી થઈશ.
1.106.48
एतदाख्याय सा देवी तत्रैवान्तरधीयत ।
आदाय च कुमारं तं जगामाथ यथेप्सितम् ॥ १.१०६.४८ ॥
આ કહીને તે દેવી ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગઈ; તે કુમારને લઈને જ્યાં તેને ઇચ્છા હતી ત્યાં ચાલી ગઈ.
1.106.49
स तु देवव्रतो नाम गाङ्गेय इति चाभवत् ।
द्युनामा शान्तनोः पुत्रः शान्तनोरधिको गुणैः ॥ १.१०६.४९ ॥
તે દેવવ્રત નામે ગાંગેય થયા. શાંતનુનો પુત્ર દ્યુનામા ગુણોમાં શાંતનુથી પણ અધિક હતો.
1.106.50
शान्तनुश्चापि शोकार्तो जगाम स्वपुरं ततः ।
तस्याहं कीर्तयिष्यामि शान्तनोरधिकान्गुणान् ॥ १.१०६.५० ॥
શાંતનુ પણ શોકથી પીડિત થઈ ત્યારે પોતાના નગરે ગયા. તે શાંતનુના અધિક ગુણોનું હું વર્ણન કરીશ.
1.106.51
महाभाग्यं च नृपतेर्भारतस्य महात्मनः ।
यस्येतिहासो द्युतिमान्महाभारतमुच्यते ॥ १.१०६.५१ ॥
મહાત્મા ભરતવંશી રાજાનું મહાન સૌભાગ્ય પણ (અહીં છે). જેનો તેજસ્વી ઇતિહાસ મહાભારત કહેવાય છે.