มหาภารตะ · อัธยายะ 1.106

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

1.106.1

शान्तनुरुवाच ।
आपवो नाम कोन्वेष वसूनां किं च दुष्कृतम्।
शशाप यस्मात्कल्याणि स वसूंश्चारुदर्शने ।
यस्याभिशापात्ते सर्वे मानुषीं योनिमागताः ॥ १.१०६.१ ॥

ศานตนุตรัสว่า ผู้ที่ชื่ออาปวะนั้นคือใคร และพวกวสุได้ทำความผิดอะไร โอ้ผู้เป็นมงคล โอ้หญิงผู้มีใบหน้างดงาม เหตุใดเขาจึงสาปพวกวสุ จนเพราะคำสาปของเขาพวกเขาทั้งหมดต้องมาเกิดในครรภ์มนุษย์

1.106.2

अनेन च कुमारेण त्वया दत्तेन किं कृतम् ।
यस्य चैव कृतेनायं मानुषेषु निवत्स्यति ॥ १.१०६.२ ॥

และท่านได้ทำอะไรกับกุมารนี้ที่ท่านได้มอบให้ไป และโดยการกระทำของใคร เขาจะอาศัยอยู่ในหมู่มนุษย์

1.106.3

ईशा वै सर्वलोकस्य वसवस्ते च वै कथम् ।
मानुषेषूदपद्यन्त तन्ममाचक्ष्व जाह्नवि ॥ १.१०६.३ ॥

พวกวสุผู้เป็นเจ้าของโลกทั้งสิ้นนั้นเกิดในหมู่มนุษย์ได้อย่างไร โอ้ชาหนวี ขอท่านโปรดบอกข้าพเจ้าด้วยเถิด

1.106.4

एवमुक्ता तदा गङ्गा राजानमिदमब्रवीत् ।
भर्तारं जाह्नवी देवी शान्तनुं पुरुषर्षभ ॥ १.१०६.४ ॥

เมื่อถูกถามเช่นนั้น พระนางคงคาเทวีชาหนวีจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่ศานตนุ ผู้เป็นสวามีของนาง โอ้บุรุษผู้ประเสริฐดุจโคอุสภะ

1.106.5

गङ्गोवाच ।
यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भरतसत्तम।
वसिष्ठनामा स मुनिः ख्यात आपव इत्युत ॥ १.१०६.५ ॥

พระคงคาตรัสว่า โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ภรตะ บุตรที่วรุณได้มาในกาลก่อน ฤๅษีผู้มีนามว่าวสิษฐะ ก็เป็นที่รู้จักในนามอาปวะด้วย

1.106.6

तस्याश्रमपदं पुण्यं मृगपक्षिसमन्वितम् ।
मेरोः पार्श्वे नगेन्द्रस्य सर्वर्तुकुसुमावृतम् ॥ १.१०६.६ ॥

อาศรมอันศักดิ์สิทธิ์ของท่านเต็มไปด้วยกวางและนก อยู่ข้างเขาเมรุ ราชาแห่งภูเขา ประดับด้วยดอกไม้ของทุกฤดูกาล

1.106.7

स वारुणिस्तपस्तेपे तस्मिन्भरतसत्तम ।
वने पुण्यकृतां श्रेष्ठः स्वादुमूलफलोदके ॥ १.१०६.७ ॥

บุตรของวรุณผู้นั้น ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทำบุญ โอ้ผู้ประเสริฐของภรตะ ได้บำเพ็ญตบะในป่านั้น ซึ่งมีรากไม้ ผลไม้ และน้ำอันหวานชื่น

1.106.8

दक्षस्य दुहिता या तु सुरभीत्यभिशब्दिता ।
गां प्रजाता तु सा देवी कश्यपाद्भरतर्षभ ॥ १.१०६.८ ॥

ธิดาของทักษะ ผู้มีนามว่าสุรภี องค์เทวีนั้นได้ให้กำเนิดโคจากกัศยปะ โอ้โคอุสภะแห่งภรตะ

1.106.9

अनुग्रहार्थं जगतः सर्वकामदुहां वराम् ।
तां लेभे गां तु धर्मात्मा होमधेनुं स वारुणिः ॥ १.१०६.९ ॥

เพื่อความโปรดปรานแก่โลก โคผู้ประเสริฐซึ่งให้ได้ทุกความปรารถนานั้น บุตรของวรุณผู้มีจิตใจประกอบด้วยธรรมได้รับมาเป็นโคโหมธเชนุ

1.106.10

सा तस्मिंस्तापसारण्ये वसन्ती मुनिसेविते ।
चचार पुण्ये रम्ये च गौरपेतभया तदा ॥ १.१०६.१० ॥

นางอาศัยอยู่ในป่าอันเป็นที่บำเพ็ญตบะ ซึ่งฤๅษีพากันมาเยือน นางเที่ยวไปในที่อันศักดิ์สิทธิ์และงดงาม โดยไม่มีความหวาดกลัวจากคนเลี้ยงโคในเวลานั้น

1.106.11

अथ तद्वनमाजग्मुः कदाचिद्भरतर्षभ ।
पृथ्वाद्या वसवः सर्वे देवा देवर्षिसेवितम् ॥ १.१०६.११ ॥

ต่อมา โอ้โคอุสภะแห่งภรตะ ครั้งหนึ่งพวกวสุทั้งหมดนำโดยปฤถุ พร้อมด้วยเหล่าเทวดา ได้เสด็จมายังป่านั้น ซึ่งเป็นที่ที่เหล่าเทวฤๅษีพากันมาเยือน

1.106.12

ते सदारा वनं तच्च व्यचरन्त समन्ततः ।
रेमिरे रमणीयेषु पर्वतेषु वनेषु च ॥ १.१०६.१२ ॥

พวกเขาพร้อมด้วยภริยาเที่ยวไปทั่วป่านั้น และรื่นรมย์อยู่ในภูเขาและป่าอันงดงาม

1.106.13

तत्रैकस्याथ भार्या तु वसोर्वासवविक्रम ।
संचरन्ती वने तस्मिन्गां ददर्श सुमध्यमा ॥ १.१०६.१३ ॥

ที่นั่น ภริยาของวสุผู้หนึ่ง ผู้มีความกล้าหาญดุจวาสวะ เดินท่องไปในป่านั้น ได้เห็นโคตัวหนึ่ง นางมีเอวบอบบาง

1.106.14

नन्दिनीं नाम राजेन्द्र सर्वकामधुगुत्तमाम् ।
सा विस्मयसमाविष्टा शीलद्रविणसंपदा ॥ १.१०६.१४ ॥

โอ้จอมกษัตริย์ โคนั้นมีนามว่านันทินี ประเสริฐที่สุด ให้ได้ทุกความปรารถนา นางตื่นตะลึงด้วยคุณลักษณะอันงดงามและความมั่งคั่งของโคนั้น

1.106.15

द्यवे वै दर्शयामास तां गां गोवृषभेक्षण ।
आपीनां च सुदोग्ध्रीं च सुवालधिखुरां शुभां ॥ १.१०६.१५ ॥

โอ้ผู้มีดวงตาดุจโคอุสภะ นางได้แสดงโคนั้นแด่ท้าวทยุ มีเต้านมอิ่มเปี่ยม รีดนมได้ง่าย มีหางและกีบงดงาม เป็นมงคล

1.106.16

उपपन्नां गुणैः सर्वैः शीलेनानुत्तमेन च ।
एवंगुणसमायुक्तां वसवे वसुनन्दिनी ॥ १.१०६.१६ ॥

โคนั้นประกอบด้วยคุณสมบัติทั้งปวงและมีความประพฤติอันไม่มีใครเทียบได้ วสุนันทินีได้แสดงโคที่มีคุณสมบัติเช่นนั้นแด่วสุ

1.106.17

दर्शयामास राजेन्द्र पुरा पौरवनन्दन ।
द्यौस्तदा तां तु दृष्ट्वैव गां गजेन्द्रेन्द्रविक्रम ॥ १.१०६.१७ ॥

โอ้จอมกษัตริย์ โอ้ผู้ชื่นชมของเผ่าเปารพ นางได้แสดงโคนั้นในกาลก่อน ท้าวทยุเมื่อเห็นโคนั้นทันที โอ้ผู้มีความกล้าหาญดุจจอมคชาธาร

1.106.18

उवाच राजंस्तां देवीं तस्या रूपगुणान्वदन् ।
एषा गौरुत्तमा देवी वारुणेरसितेक्षणा ॥ १.१०६.१८ ॥

โอ้กษัตริย์ ท้าวทยุตรัสแก่เทวีองค์นั้น กล่าวถึงรูปโฉมและคุณสมบัติของโคว่า "โคตัวประเสริฐนี้เป็นของวรุณ มีดวงตาดำขลับ"

1.106.19

ऋषेस्तस्य वरारोहे यस्येदं वनमुत्तमम् ।
अस्याः क्षीरं पिबेन्मर्त्यः स्वादु यो वै सुमध्यमे ॥ १.१०६.१९ ॥

โอ้ผู้มีสะโพกงาม ป่าอันประเสริฐนี้เป็นของฤๅษีผู้นั้น หากมนุษย์ผู้ใดดื่มน้ำนมอันหวานของโคนี้ โอ้ผู้มีเอวบอบบาง

1.106.20

दशवर्षसहस्राणि स जीवेत्स्थिरयौवनः ।
एतच्छ्रुत्वा तु सा देवी नृपोत्तम सुमध्यमा ॥ १.१०६.२० ॥

เขาจะมีชีวิตอยู่ได้หนึ่งหมื่นปี ด้วยความเยาว์วัยที่ไม่เสื่อมคลาย โอ้จอมกษัตริย์ผู้ประเสริฐ เมื่อองค์เทวีผู้มีเอวบอบบางนั้นได้ฟังดังนี้แล้ว

1.106.21

तमुवाचानवद्याङ्गी भर्तारं दीप्ततेजसम् ।
अस्ति मे मानुषे लोके नरदेवात्मजा सखी ॥ १.१०६.२१ ॥

เทพีผู้มีอวัยวะไร้ตำหนินั้นตรัสกับพระสวามีผู้มีรัศมีรุ่งโรจน์ว่า ในโลกมนุษย์มีเพื่อนของข้าพเจ้า เป็นธิดาของกษัตริย์องค์หนึ่ง

1.106.22

नाम्नाजितवती नाम रूपयौवनशालिनी ।
उशीनरस्य राजर्षेः सत्यसन्धस्य धीमतः ॥ १.१०६.२२ ॥

ชื่อว่าอชิตวดี ประกอบด้วยความงามและความเยาว์วัย เป็นธิดาของพระอุศีนระ ราชฤๅษีผู้ซื่อสัตย์ต่อคำมั่นและมีปัญญา

1.106.23

दुहिता प्रथिता लोके मानुषे रूपसंपदा ।
तस्या हेतोर्महाभाग सवत्सां गां ममेप्सिताम् ॥ १.१०६.२३ ॥

นางเป็นธิดาที่มีชื่อเสียงในโลกมนุษย์ด้วยความงามอันบริบูรณ์ ข้าแต่ผู้มีบุญวาสนาอันยิ่งใหญ่ เพราะเหตุของนาง ข้าพเจ้าปรารถนาโคตัวนั้นพร้อมลูกโคที่เป็นที่ต้องการของข้าพเจ้า

1.106.24

आनयस्वामरश्रेष्ठ त्वरितं पुण्यवर्धन ।
यावदस्याः पयः पीत्वा सा सखी मम मानद ॥ १.१०६.२४ ॥

ขอท่านจงนำมาอย่างรวดเร็ว ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทพ ผู้เพิ่มพูนบุญ เพื่อให้เพื่อนของข้าพเจ้าได้ดื่มนมของนาง ข้าแต่ผู้ให้เกียรติ

1.106.25

मानुषेषु भवत्वेका जरारोगविवर्जिता ।
एतन्मम महाभाग कर्तुमर्हस्यनिन्दित ॥ १.१०६.२५ ॥

ขอให้มีหนึ่งคนในหมู่มนุษย์ที่ปราศจากความแก่และโรค ข้าแต่ผู้มีบุญวาสนาอันยิ่งใหญ่และไร้ที่ติ ท่านควรทำสิ่งนี้เพื่อข้าพเจ้า

1.106.26

प्रियात्प्रियतरं ह्यस्मान्नास्ति मेऽन्यत्कथंचन ।
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्या देव्याः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१०६.२६ ॥

ไม่มีสิ่งใดที่รักยิ่งกว่าสิ่งนี้สำหรับข้าพเจ้า เมื่อได้ฟังถ้อยคำของเทพีนั้น ด้วยปรารถนาจะทำให้นางพอพระทัย

1.106.27

पृथ्वाद्यैर्भ्रातृभिः सार्धं द्यौस्तदा तां जहार गाम् ।
तया कमलपत्राक्ष्या नियुक्तो द्यौस्तदा नृप ॥ १.१०६.२७ ॥

ทยุ พร้อมกับพี่น้องซึ่งมีปฤถุเป็นต้น จึงได้ฉุดโคนั้นไป ข้าแต่พระราชา ทยุได้กระทำการนั้นตามที่ถูกผลักดันโดยเทพีผู้มีดวงตาดุจกลีบบัว

1.106.28

ऋषेस्तस्य तपस्वीव्रं न शशाक निरीक्षितुम् ।
हृता गौः सा तदा तेन प्रपातस्तु न तर्कितः ॥ १.१०६.२८ ॥

ฤๅษีผู้นั้นไม่อาจมองดูการบำเพ็ญตบะอันเคร่งครัดของท่านได้ โคนั้นจึงถูกเขาฉุดไป และการตกลงมาที่จะตามมาก็มิได้ถูกคาดคิดไว้

1.106.29

अथाश्रमपदं प्राप्तः फलान्यादाय वारुणिः ।
न चापश्यत्स गां तत्र सवत्सां काननोत्तमे ॥ १.१०६.२९ ॥

ครั้นแล้ว บุตรของวรุณได้มาถึงอาศรมพร้อมผลไม้ ในป่าอันประเสริฐนั้น เขาไม่เห็นโคพร้อมลูกโคอยู่ที่นั่น

1.106.30

ततः स मृगयामास वने तस्मिंस्तपोधनः ।
नाध्यागमच्च मृगयंस्तां गां मुनिरुदारधीः ॥ १.१०६.३० ॥

จากนั้น ผู้มีตบะนั้นได้ค้นหาในป่านั้น และฤๅษีผู้มีใจประเสริฐ เมื่อค้นหาก็มิได้พบโคตัวนั้นเลย

1.106.31

ज्ञात्वा तथाऽपनीतां तां वसुभिर्दिव्यदर्शनः ।
ययौ क्रोधवशं सद्यः शशाप च वसूंस्तदा ॥ १.१०६.३१ ॥

เมื่อทราบว่าโคนั้นถูกพวกวสุนำไป ฤๅษีผู้มีทิพยทัศน์ก็ตกอยู่ในอำนาจของความโกรธทันที และได้สาปแช่งพวกวสุ

1.106.32

यस्मान्मे वसवो जह्रुर्गां वै दोग्ध्रीं सुवालधिम् ।
तस्मात्सर्वे जनिष्यन्ति मानुषेषु न संशयः ॥ १.१०६.३२ ॥

เพราะพวกวสุได้นำโคผู้รีดนมของเราไป ซึ่งมีหางงาม ทั้งหมดนั้นจักต้องเกิดในหมู่มนุษย์อย่างแน่นอน ไม่ต้องสงสัยเลย

1.106.33

एवं शशाप भगवान्वसूंस्तान्भरतर्षभ ।
वशं क्रोधस्य संप्राप्त आपवो मुनिसत्तमः ॥ १.१०६.३३ ॥

ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ ท่านผู้เป็นที่เคารพนั้นได้สาปพวกวสุเหล่านั้นดังนี้ อาปวะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี ตกอยู่ในอำนาจของความโกรธ

1.106.34

शप्त्वा च तान्महाभागस्तपस्येव मनो दधे ।
एवं स शप्तवान्राजन्वसूनष्टौ तपोधनः ॥ १.१०६.३४ ॥

เมื่อสาปพวกเขาแล้ว ท่านผู้มีบุญวาสนาอันยิ่งใหญ่ก็หันใจกลับไปยังการบำเพ็ญตบะเท่านั้น ข้าแต่พระราชา ฤๅษีผู้มีตบะอันเป็นทรัพย์นั้นได้สาปพวกวสุทั้งแปดดังนี้

1.106.35

महाप्रभावो ब्रह्मर्षिर्देवान्क्रोधसमन्वितः ।
एवं शप्तास्ततस्तेन मुनिना यामुनेन वै ॥ १.१०६.३५ ॥

ฤๅษีผู้มีอานุภาพมหาศาล เต็มไปด้วยความโกรธ ได้สาปเหล่าเทพเช่นนั้น เมื่อถูกสาปโดยฤๅษีผู้เป็นบุตรแห่งยมุนา เหล่าเทพจึงถูกสาปดังนี้

1.106.36

अष्टौ समस्ता वंसवो दिवो दोषेण सत्तम ।
अथाश्रमपदं प्राप्तास्ते वै भूयो महात्मनः ॥ १.१०६.३६ ॥

ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ วสุทั้งแปดทั้งหมดตกลงจากสวรรค์เพราะความผิดของตน ต่อมาพวกเขาได้กลับมายังอาศรมของมหาตมะอีกครั้ง

1.106.37

शप्ताः स्म इति जानन्त ऋषिं तमुपचक्रमुः ।
प्रसादयन्तस्तमृषिं वसवः पार्थिवर्षभ ॥ १.१०६.३७ ॥

รู้ว่าตนถูกสาปแล้ว พวกวสุจึงเริ่มเอาใจฤๅษีนั้น ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่กษัตริย์ พวกวสุพยายามทำให้ฤๅษีพอพระทัย

1.106.38

लेभिरे न च तस्मात्ते प्रसादमृषिसत्तमात् ।
आपवात्पुरुषव्याघ्र सर्वधर्मविशारदात् ॥ १.१०६.३८ ॥

แต่พวกเขาก็มิได้รับความเมตตาจากฤๅษีผู้ประเสริฐนั้น คืออาปวะ ผู้ชำนาญในธรรมทั้งปวง ข้าแต่ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์

1.106.39

उवाच च स धर्मात्मा शप्ता यूयं धरादयः ।
अनुसंवत्सरात्सर्वे शापमोक्षमवाप्स्यथ ॥ १.१०६.३९ ॥

ผู้มีจิตใจชอบธรรมนั้นกล่าวว่า ท่านทั้งหลาย ธรปะและคนอื่น ๆ ถูกสาปแล้ว แต่ทุกคนจะพ้นจากคำสาปเมื่อผ่านไปแต่ละปี

1.106.40

अयं तु यत्कृते यूयं मया शप्ताः स वत्स्यति ।
द्यौस्तदा मानुषे लोके दीर्घकालं स्वकर्मणः ॥ १.१०६.४० ॥

ส่วนท่านนี้ที่เพราะท่านข้าพเจ้าจึงได้สาปพวกท่านทั้งหมด คือทยุ จะอาศัยอยู่ในโลกมนุษย์เป็นเวลานาน อันเป็นผลแห่งการกระทำของตนเอง

1.106.41

नानृतं तच्चिकीर्षामि क्रुद्धो युष्मान्यदब्रुवम् ।
न प्रजास्यति चाप्येष मानुषेषु महामनाः ॥ १.१०६.४१ ॥

ข้าไม่ประสงค์จะทำให้คำที่ข้ากล่าวแก่พวกท่านในยามโกรธเป็นเท็จ และผู้มีใจยิ่งใหญ่ผู้นี้ก็จะไม่มีบุตรในหมู่มนุษย์

1.106.42

भविष्यति च धर्मात्मा सर्वशास्त्रविशारदः ।
पितुः प्रियहिते युक्तः स्त्रीभोगान्वर्जयिष्यति ॥ १.१०६.४२ ॥

ท่านจะมีจิตใจชอบธรรม ชำนาญในคัมภีร์ทั้งปวง และเมื่อประพฤติเพื่อความสุขและประโยชน์ของพระบิดา ท่านจะละเว้นการเสวยสุขกับสตรี

1.106.43

एवमुक्त्वा वसून्सर्वान्सजगाम महानृषिः ।
ततो मामुपजग्मुस्ते समेता वसवस्तदा ॥ १.१०६.४३ ॥

เมื่อตรัสเช่นนี้แล้ว ฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ก็จากไปพร้อมทิ้งวสุทั้งปวงไว้ ครั้งนั้น เหล่าวสุก็มาประชุมกันและมาหาข้า

1.106.44

अयाचन्त च मां राजन्वरं तच्च मया कृतम् ।
जाताञ्जातान्प्रक्षिपास्मान्स्वयं गङ्गे त्वमम्भसि ॥ १.१०६.४४ ॥

พวกเขาขอพรจากข้า และข้าก็ประทานให้ โอ้กษัตริย์ โอ้คงคา ท่านเองจะต้องโยนพวกเราแต่ละคนลงในน้ำทันทีที่เกิดมา

1.106.45

एवं तेषामहं सम्यक् शप्तानां राजसत्तम ।
मोक्षार्थं मानुषाल्लोकाद्यथावत्कृतवत्यहम् ॥ १.१०६.४५ ॥

โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ เพื่อการพ้นทุกข์ของเหล่าผู้ถูกสาป ข้าได้กระทำตามที่ควรแก่คนเหล่านั้นจากโลกมนุษย์ตามสมควร

1.106.46

अयं शापादृषेस्तस्य एक एव नृपोत्तम ।
द्यौ राजन्मानुषे लोके चिरं वत्स्यति भारत ॥ १.१०६.४६ ॥

ด้วยคำสาปของฤๅษีนั้น มีเพียงผู้เดียวเท่านั้น โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ โอ้กษัตริย์ โอ้สืบเชื้อสายภรต ท้าวเทาว์จะอยู่ในโลกมนุษย์เป็นเวลานาน

1.106.47

अयं कुमारः पुत्रस्ते विवृद्धः पुनरेष्यति ।
अहं च ते भविष्यामि आह्वानोपगता नृप ॥ १.१०६.४७ ॥

กุมารผู้นี้ โอ้กษัตริย์ บุตรของพระองค์ เมื่อเติบใหญ่แล้วจะกลับมาอีก ส่วนข้าเองก็จะเป็นของพระองค์ เพราะได้มาตามคำเรียกของพระองค์

1.106.48

एतदाख्याय सा देवी तत्रैवान्तरधीयत ।
आदाय च कुमारं तं जगामाथ यथेप्सितम् ॥ १.१०६.४८ ॥

เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว เทวีองค์นั้นก็หายตัวไปตรงนั้นเอง แล้วนำกุมารนั้นไปยังที่ที่ตนปรารถนา

1.106.49

स तु देवव्रतो नाम गाङ्गेय इति चाभवत् ।
द्युनामा शान्तनोः पुत्रः शान्तनोरधिको गुणैः ॥ १.१०६.४९ ॥

กุมารนั้นได้นามว่าเทวพรต และเป็นที่รู้จักในนามเคงเคยะ ท้าวทยุนามเป็นบุตรของท้าวศานตนุ และเหนือกว่าพระศานตนุด้วยคุณงามความดี

1.106.50

शान्तनुश्चापि शोकार्तो जगाम स्वपुरं ततः ।
तस्याहं कीर्तयिष्यामि शान्तनोरधिकान्गुणान् ॥ १.१०६.५० ॥

ท้าวศานตนุก็โศกเศร้าเสียพระทัย แล้วเสด็จกลับไปยังนครของพระองค์ บัดนี้ข้าจะกล่าวถึงคุณความดีอันยิ่งกว่าของพระศานตนุองค์นั้น

1.106.51

महाभाग्यं च नृपतेर्भारतस्य महात्मनः ।
यस्येतिहासो द्युतिमान्महाभारतमुच्यते ॥ १.१०६.५१ ॥

และความโชคดีอันยิ่งใหญ่ของกษัตริย์แห่งวงศ์ภรต ผู้มีจิตใจสูงส่ง มีอยู่ที่นี่ ประวัติอันรุ่งโรจน์ของพระองค์เรียกว่ามหาภารต