महाभारत · अध्याय 1.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.106.1
शान्तनुरुवाच ।
आपवो नाम कोन्वेष वसूनां किं च दुष्कृतम्।
शशाप यस्मात्कल्याणि स वसूंश्चारुदर्शने ।
यस्याभिशापात्ते सर्वे मानुषीं योनिमागताः ॥ १.१०६.१ ॥
शंतनू म्हणाला: आपव नावाचा हा कोण होता? वसूंनी कोणते दुष्कृत्य केले? हे कल्याणी, हे सुंदर मुखी, त्याने वसूंना का शाप दिला? ज्याच्या शापामुळे ते सर्व मानुषी योनीत आले.
1.106.2
अनेन च कुमारेण त्वया दत्तेन किं कृतम् ।
यस्य चैव कृतेनायं मानुषेषु निवत्स्यति ॥ १.१०६.२ ॥
तू या बालकाला, जो तुझ्याकडून दिला गेला, कोणते कृत्य केलेस? ज्याच्या कृत्यामुळे हा मानवांमध्ये वास करील?
1.106.3
ईशा वै सर्वलोकस्य वसवस्ते च वै कथम् ।
मानुषेषूदपद्यन्त तन्ममाचक्ष्व जाह्नवि ॥ १.१०६.३ ॥
सर्व लोकांचे ईश्वर असलेले वसू मानवांमध्ये कसे जन्मले? हे जाह्नवी, ते मला सांग.
1.106.4
एवमुक्ता तदा गङ्गा राजानमिदमब्रवीत् ।
भर्तारं जाह्नवी देवी शान्तनुं पुरुषर्षभ ॥ १.१०६.४ ॥
असे विचारले असता तेव्हा देवी जाह्नवी गंगा राजाला, आपला पती शंतनू याला, हे म्हणाली; हे पुरुषश्रेष्ठा.
1.106.5
गङ्गोवाच ।
यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भरतसत्तम।
वसिष्ठनामा स मुनिः ख्यात आपव इत्युत ॥ १.१०६.५ ॥
गंगा म्हणाली: हे भरतश्रेष्ठा, पूर्वी वरुणाला जो पुत्र प्राप्त झाला, वसिष्ठ नावाचा तो मुनी, आपव नावानेही प्रसिद्ध आहे.
1.106.6
तस्याश्रमपदं पुण्यं मृगपक्षिसमन्वितम् ।
मेरोः पार्श्वे नगेन्द्रस्य सर्वर्तुकुसुमावृतम् ॥ १.१०६.६ ॥
त्याचा आश्रम पवित्र होता, मृग आणि पक्ष्यांनी भरलेला, मेरूच्या बाजूला, पर्वतराजाच्या, सर्व ऋतूंच्या फुलांनी आच्छादलेला.
1.106.7
स वारुणिस्तपस्तेपे तस्मिन्भरतसत्तम ।
वने पुण्यकृतां श्रेष्ठः स्वादुमूलफलोदके ॥ १.१०६.७ ॥
वरुणाचा तो पुत्र, पुण्यकर्मींमध्ये श्रेष्ठ, हे भरतश्रेष्ठा, त्या अरण्यात तप करू लागला, जेथे गोड कंद, फळे आणि पाणी होते.
1.106.8
दक्षस्य दुहिता या तु सुरभीत्यभिशब्दिता ।
गां प्रजाता तु सा देवी कश्यपाद्भरतर्षभ ॥ १.१०६.८ ॥
दक्षाची जी कन्या सुरभी नावाने ओळखली जाते, ती देवी कश्यपापासून गायींना जन्म देत होती, हे भरतर्षभा.
1.106.9
अनुग्रहार्थं जगतः सर्वकामदुहां वराम् ।
तां लेभे गां तु धर्मात्मा होमधेनुं स वारुणिः ॥ १.१०६.९ ॥
जगताच्या कल्याणासाठी, सर्व कामना पूर्ण करणारी ती श्रेष्ठ धेनू, होमधेनू, धर्मात्मा वारुणीने प्राप्त केली.
1.106.10
सा तस्मिंस्तापसारण्ये वसन्ती मुनिसेविते ।
चचार पुण्ये रम्ये च गौरपेतभया तदा ॥ १.१०६.१० ॥
ती त्या तापसांच्या अरण्यात, मुनींनी सेवलेल्या ठिकाणी राहत, पवित्र आणि रमणीय स्थळी संचार करीत होती, तेव्हा गुराख्यांच्या भयापासून मुक्त होऊन.
1.106.11
अथ तद्वनमाजग्मुः कदाचिद्भरतर्षभ ।
पृथ्वाद्या वसवः सर्वे देवा देवर्षिसेवितम् ॥ १.१०६.११ ॥
मग, हे भरतर्षभा, एकदा पृथू आदी सर्व वसू आणि देव देवर्षींनी सेवलेल्या त्या अरण्यात आले.
1.106.12
ते सदारा वनं तच्च व्यचरन्त समन्ततः ।
रेमिरे रमणीयेषु पर्वतेषु वनेषु च ॥ १.१०६.१२ ॥
ते आपल्या पत्नींसह त्या अरण्यात सर्वत्र संचार करू लागले, आणि रमणीय पर्वतांवर व अरण्यांत रमले.
1.106.13
तत्रैकस्याथ भार्या तु वसोर्वासवविक्रम ।
संचरन्ती वने तस्मिन्गां ददर्श सुमध्यमा ॥ १.१०६.१३ ॥
तेथे वासवासारखा पराक्रमी असलेल्या वसूची एक भार्या त्या अरण्यात फिरत असताना एक गाय तिला दिसली; ती सुंदर कमरेची होती.
1.106.14
नन्दिनीं नाम राजेन्द्र सर्वकामधुगुत्तमाम् ।
सा विस्मयसमाविष्टा शीलद्रविणसंपदा ॥ १.१०६.१४ ॥
हे राजेंद्रा! ती नंदिनी नावाची, सर्व कामना पूर्ण करणारी उत्तम गाय होती; ती विस्मयाने भरून गेली, तिच्या शील व संपत्तीमुळे.
1.106.15
द्यवे वै दर्शयामास तां गां गोवृषभेक्षण ।
आपीनां च सुदोग्ध्रीं च सुवालधिखुरां शुभां ॥ १.१०६.१५ ॥
हे गोवृषभेक्षणा! तिने ती गाय द्यौला दाखवली — भरले कासंड असलेली, सहज दुभणारी, सुंदर शेपटी व खुरांची, शुभ अशी.
1.106.16
उपपन्नां गुणैः सर्वैः शीलेनानुत्तमेन च ।
एवंगुणसमायुक्तां वसवे वसुनन्दिनी ॥ १.१०६.१६ ॥
ती सर्व गुणांनी युक्त व अनुत्तम शीलाची होती; अशा गुणांनी युक्त त्या गायीला वसुनंदिनीने वसूला दाखवले.
1.106.17
दर्शयामास राजेन्द्र पुरा पौरवनन्दन ।
द्यौस्तदा तां तु दृष्ट्वैव गां गजेन्द्रेन्द्रविक्रम ॥ १.१०६.१७ ॥
हे राजेंद्रा! हे पौरवनंदना! पूर्वी तिने ते दाखवले. तेव्हा द्यौने ती गाय पाहताच — हे गजेंद्रेंद्रा सारख्या पराक्रमा!
1.106.18
उवाच राजंस्तां देवीं तस्या रूपगुणान्वदन् ।
एषा गौरुत्तमा देवी वारुणेरसितेक्षणा ॥ १.१०६.१८ ॥
हे राजा! तिने त्या देवीला त्या गायीच्या रूप व गुणांचे वर्णन करत म्हटले — "ही उत्तम गाय वरुणाची आहे; तिचे डोळे काळे आहेत."
1.106.19
ऋषेस्तस्य वरारोहे यस्येदं वनमुत्तमम् ।
अस्याः क्षीरं पिबेन्मर्त्यः स्वादु यो वै सुमध्यमे ॥ १.१०६.१९ ॥
हे सुंदर कटिप्रदेशाच्या देवी, ज्या ऋषींचे हे उत्तम वन आहे, जो मर्त्य मनुष्य हिचे गोड दूध पिईल—
1.106.20
दशवर्षसहस्राणि स जीवेत्स्थिरयौवनः ।
एतच्छ्रुत्वा तु सा देवी नृपोत्तम सुमध्यमा ॥ १.१०६.२० ॥
तो दहा हजार वर्षे स्थिर यौवनाने जगेल. हे नृपश्रेष्ठा, हे ऐकून ती सुमध्यमा देवी—
1.106.21
तमुवाचानवद्याङ्गी भर्तारं दीप्ततेजसम् ।
अस्ति मे मानुषे लोके नरदेवात्मजा सखी ॥ १.१०६.२१ ॥
निर्दोष अवयवांची ती दीप्ततेजस्वी आपल्या पतीला म्हणाली—मानवलोकात माझी एक सखी आहे, ती एका राजाची कन्या आहे.
1.106.22
नाम्नाजितवती नाम रूपयौवनशालिनी ।
उशीनरस्य राजर्षेः सत्यसन्धस्य धीमतः ॥ १.१०६.२२ ॥
अजितवती नावाची, रूप आणि यौवनाने शोभणारी; उशीनर राजर्षींची—सत्यसंध, बुद्धिमान अशा (कन्या).
1.106.23
दुहिता प्रथिता लोके मानुषे रूपसंपदा ।
तस्या हेतोर्महाभाग सवत्सां गां ममेप्सिताम् ॥ १.१०६.२३ ॥
ती मानवलोकात रूपसंपत्तीने प्रसिद्ध कन्या आहे. हे महाभाग, तिच्यासाठी वासरासह ती गाय मला हवी आहे.
1.106.24
आनयस्वामरश्रेष्ठ त्वरितं पुण्यवर्धन ।
यावदस्याः पयः पीत्वा सा सखी मम मानद ॥ १.१०६.२४ ॥
हे अमरश्रेष्ठा, हे पुण्यवर्धना, लवकर तिला आण—माझी सखी तिचे दूध प्यावे म्हणून. हे मानदा!
1.106.25
मानुषेषु भवत्वेका जरारोगविवर्जिता ।
एतन्मम महाभाग कर्तुमर्हस्यनिन्दित ॥ १.१०६.२५ ॥
मानवांमध्ये एक (गाय) जरा व रोगरहित असो. हे महाभागे, हे निर्दोष, माझ्यासाठी हे करणे योग्य आहे.
1.106.26
प्रियात्प्रियतरं ह्यस्मान्नास्ति मेऽन्यत्कथंचन ।
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्या देव्याः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१०६.२६ ॥
यापेक्षा प्रिय माझ्यासाठी दुसरे काही नाही. त्या देवीचे हे बोल ऐकून, तिला प्रसन्न करण्याच्या इच्छेने...
1.106.27
पृथ्वाद्यैर्भ्रातृभिः सार्धं द्यौस्तदा तां जहार गाम् ।
तया कमलपत्राक्ष्या नियुक्तो द्यौस्तदा नृप ॥ १.१०६.२७ ॥
पृथू इत्यादी बंधूंसह द्यौने तेव्हा त्या गायीचे हरण केले. हे नृपा, त्या कमलनयनीने प्रेरित केल्याने द्यौने तेव्हा असे केले.
1.106.28
ऋषेस्तस्य तपस्वीव्रं न शशाक निरीक्षितुम् ।
हृता गौः सा तदा तेन प्रपातस्तु न तर्कितः ॥ १.१०६.२८ ॥
त्या ऋषींचे तपस्वी व्रत त्याला पाहता आले नाही. तेव्हा त्याने ती गाय हरण केली; त्याचा परिणाम (पतन) त्याने ओळखला नाही.
1.106.29
अथाश्रमपदं प्राप्तः फलान्यादाय वारुणिः ।
न चापश्यत्स गां तत्र सवत्सां काननोत्तमे ॥ १.१०६.२९ ॥
नंतर वरुणपुत्र फळे घेऊन आश्रमात आला. तेथे त्या उत्तम अरण्यात वासरासह त्या गायीला त्याने पाहिले नाही.
1.106.30
ततः स मृगयामास वने तस्मिंस्तपोधनः ।
नाध्यागमच्च मृगयंस्तां गां मुनिरुदारधीः ॥ १.१०६.३० ॥
तेव्हा त्या तपोधनाने त्या अरण्यात शोध घेतला. उदारबुद्धी मुनीला शोध घेऊनही ती गाय सापडली नाही.
1.106.31
ज्ञात्वा तथाऽपनीतां तां वसुभिर्दिव्यदर्शनः ।
ययौ क्रोधवशं सद्यः शशाप च वसूंस्तदा ॥ १.१०६.३१ ॥
वसूंनी ती गाय पळवली आहे हे जाणून दिव्यदृष्टीचे ते मुनी तात्काळ क्रोधाधीन झाले आणि त्यांनी वसूंना शाप दिला.
1.106.32
यस्मान्मे वसवो जह्रुर्गां वै दोग्ध्रीं सुवालधिम् ।
तस्मात्सर्वे जनिष्यन्ति मानुषेषु न संशयः ॥ १.१०६.३२ ॥
वसूंनी माझी ती दूध देणारी, सुंदर शेपटीची गाय पळवली म्हणून ते सर्वजण मनुष्यांमध्ये जन्म घेतील, यात संशय नाही.
1.106.33
एवं शशाप भगवान्वसूंस्तान्भरतर्षभ ।
वशं क्रोधस्य संप्राप्त आपवो मुनिसत्तमः ॥ १.१०६.३३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, याप्रमाणे भगवान त्या मुनिश्रेष्ठ आपवांनी क्रोधाच्या अधीन होऊन त्या वसूंना शाप दिला.
1.106.34
शप्त्वा च तान्महाभागस्तपस्येव मनो दधे ।
एवं स शप्तवान्राजन्वसूनष्टौ तपोधनः ॥ १.१०६.३४ ॥
त्यांना शाप देऊन त्या महाभाग्यवानाने आपले मन तपातच स्थिर केले. हे राजा, अशा प्रकारे त्या तपोधनाने आठही वसूंना शाप दिला.
1.106.35
महाप्रभावो ब्रह्मर्षिर्देवान्क्रोधसमन्वितः ।
एवं शप्तास्ततस्तेन मुनिना यामुनेन वै ॥ १.१०६.३५ ॥
महाप्रभावी ब्रह्मर्षी क्रोधाने भरलेले होते; अशा प्रकारे त्या यामुन मुनींनी त्या देवांना शाप दिला.
1.106.36
अष्टौ समस्ता वंसवो दिवो दोषेण सत्तम ।
अथाश्रमपदं प्राप्तास्ते वै भूयो महात्मनः ॥ १.१०६.३६ ॥
हे सत्तमा, स्वर्गातून आपल्या दोषामुळे खाली पडलेले ते आठही वसू पुन्हा त्या महात्म्याच्या आश्रमात आले.
1.106.37
शप्ताः स्म इति जानन्त ऋषिं तमुपचक्रमुः ।
प्रसादयन्तस्तमृषिं वसवः पार्थिवर्षभ ॥ १.१०६.३७ ॥
आपण शापित झालो आहोत हे जाणून वसूंनी त्या ऋषींना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला, हे राजश्रेष्ठा.
1.106.38
लेभिरे न च तस्मात्ते प्रसादमृषिसत्तमात् ।
आपवात्पुरुषव्याघ्र सर्वधर्मविशारदात् ॥ १.१०६.३८ ॥
परंतु सर्वधर्मविशारद अशा त्या श्रेष्ठ ऋषी आपवाकडून त्यांना प्रसाद मिळाला नाही, हे पुरुषव्याघ्रा.
1.106.39
उवाच च स धर्मात्मा शप्ता यूयं धरादयः ।
अनुसंवत्सरात्सर्वे शापमोक्षमवाप्स्यथ ॥ १.१०६.३९ ॥
तो धर्मात्मा म्हणाला: धरादी वसूंनो, तुम्ही शापित आहात; प्रत्येक वर्षानंतर तुम्हा सर्वांना शापमुक्ती मिळेल.
1.106.40
अयं तु यत्कृते यूयं मया शप्ताः स वत्स्यति ।
द्यौस्तदा मानुषे लोके दीर्घकालं स्वकर्मणः ॥ १.१०६.४० ॥
परंतु ज्याच्यामुळे तुम्ही सर्व माझ्याकडून शापित झालात, तो एकटा स्वकर्मामुळे मानवलोकात दीर्घकाळ राहील.
1.106.41
नानृतं तच्चिकीर्षामि क्रुद्धो युष्मान्यदब्रुवम् ।
न प्रजास्यति चाप्येष मानुषेषु महामनाः ॥ १.१०६.४१ ॥
मी रागाने तुम्हाला जे म्हणालो ते खोटे करू इच्छित नाही; हा महामना मानवांमध्ये संतानही उत्पन्न करणार नाही.
1.106.42
भविष्यति च धर्मात्मा सर्वशास्त्रविशारदः ।
पितुः प्रियहिते युक्तः स्त्रीभोगान्वर्जयिष्यति ॥ १.१०६.४२ ॥
तो धर्मात्मा आणि सर्वशास्त्रविशारद होईल; पित्याच्या प्रिय-हितात रमलेला तो स्त्रीभोगांचा त्याग करील.
1.106.43
एवमुक्त्वा वसून्सर्वान्सजगाम महानृषिः ।
ततो मामुपजग्मुस्ते समेता वसवस्तदा ॥ १.१०६.४३ ॥
असे सांगून महर्षी सर्व वसूंना सोडून निघून गेले. तेव्हा ते सर्व वसू एकत्र होऊन माझ्याकडे आले.
1.106.44
अयाचन्त च मां राजन्वरं तच्च मया कृतम् ।
जाताञ्जातान्प्रक्षिपास्मान्स्वयं गङ्गे त्वमम्भसि ॥ १.१०६.४४ ॥
राजा, त्यांनी माझ्याकडे एक वर मागितला आणि मी तो दिला. गंगे, जन्मलेल्या प्रत्येकाला तूच पाण्यात टाकून दे.
1.106.45
एवं तेषामहं सम्यक् शप्तानां राजसत्तम ।
मोक्षार्थं मानुषाल्लोकाद्यथावत्कृतवत्यहम् ॥ १.१०६.४५ ॥
हे राजश्रेष्ठा, अशा प्रकारे शाप मिलेल्या त्यांच्या मुक्तीसाठी मी मानवलोकातून यथायोग्य कृती केली.
1.106.46
अयं शापादृषेस्तस्य एक एव नृपोत्तम ।
द्यौ राजन्मानुषे लोके चिरं वत्स्यति भारत ॥ १.१०६.४६ ॥
हे नृपोत्तमा, ऋषींच्या या शापामुळे हा एकटाच — हे राजा, हे भरतवंशजा — मानवलोकात दीर्घकाळ राहील.
1.106.47
अयं कुमारः पुत्रस्ते विवृद्धः पुनरेष्यति ।
अहं च ते भविष्यामि आह्वानोपगता नृप ॥ १.१०६.४७ ॥
हा कुमार, तुझा पुत्र, मोठा होऊन पुन्हा परत येईल; हे राजा, मीही बोलावणे आल्यावर येऊन तुझी होईन.
1.106.48
एतदाख्याय सा देवी तत्रैवान्तरधीयत ।
आदाय च कुमारं तं जगामाथ यथेप्सितम् ॥ १.१०६.४८ ॥
हे सांगून ती देवी तिथेच अंतर्धान पावली; त्या कुमाराला घेऊन जिथे तिची इच्छा होती तिथे निघून गेली.
1.106.49
स तु देवव्रतो नाम गाङ्गेय इति चाभवत् ।
द्युनामा शान्तनोः पुत्रः शान्तनोरधिको गुणैः ॥ १.१०६.४९ ॥
तो देवव्रत नावाचा गाङ्गेय झाला. द्युनामा, शंतनूचा पुत्र, गुणांत शंतनूपेक्षाही श्रेष्ठ होता.
1.106.50
शान्तनुश्चापि शोकार्तो जगाम स्वपुरं ततः ।
तस्याहं कीर्तयिष्यामि शान्तनोरधिकान्गुणान् ॥ १.१०६.५० ॥
शंतनूही शोकाने व्याकूळ होऊन मग आपल्या नगरात गेला. त्या शंतनूचे अधिक गुण मी वर्णन करीन.
1.106.51
महाभाग्यं च नृपतेर्भारतस्य महात्मनः ।
यस्येतिहासो द्युतिमान्महाभारतमुच्यते ॥ १.१०६.५१ ॥
महात्मा भरतवंशी राजाचे महान भाग्यही (येथे आहे). ज्याचा तेजस्वी इतिहास 'महाभारत' म्हटला जातो.