महाभारत · अध्याय 1.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.108.1
चेदिराजसुतां ज्ञात्वा दाशराजेन वर्धिताम् ।
विवाहं कारयामास शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ १.१०८.१ ॥
चेदिराज की पुत्री को जानकर, जिसका पालन दाशराज ने किया था, उसने शास्त्र-विहित विधि से विवाह सम्पन्न कराया।
1.108.2
ततो विवाहे निर्वृत्ते स राजा शान्तनुर्नृपः ।
तां कन्यां रूपसंपन्नां स्वगृहे संन्यवेशयत् ॥ १.१०८.२ ॥
विवाह सम्पन्न हो जाने पर राजा शान्तनु ने उस रूपवती कन्या को अपने घर में बसाया।
1.108.3
ततः शान्तनवो धीमान्सत्यवत्यामजायत ।
वीरश्चित्राङ्गदो नाम वीर्यवान्पुरुषेश्वरः ॥ १.१०८.३ ॥
तब शान्तनु के बुद्धिमान पुत्र सत्यवती से उत्पन्न हुए — वीर चित्राङ्गद नाम के, पराक्रमी और पुरुषों के स्वामी।
1.108.4
अथापरं महेष्वासं सत्यवत्यां सुतं प्रभुः ।
विचित्रवीर्यं राजानं जनयामास वीर्यवान् ॥ १.१०८.४ ॥
फिर सत्यवती से उस प्रभु ने एक और महाधनुर्धर पुत्र को जन्म दिया — राजा विचित्रवीर्य, पराक्रमी।
1.108.5
अप्राप्तवति तस्मिंस्तु यौवनं पुरुषर्षभे ।
स राजा शान्तनुर्धीमान्कालधर्ममुपेयिवान् ॥ १.१०८.५ ॥
उस पुरुषश्रेष्ठ के यौवन प्राप्त करने से पहले ही बुद्धिमान राजा शान्तनु कालधर्म को प्राप्त हो गए।
1.108.6
स्वर्गते शान्तनौ भीष्मश्चित्राङ्गदमरिन्दनम् ।
स्थापयामास वै राज्ये सत्यवत्या मते स्थितः ॥ १.१०८.६ ॥
शान्तनु के स्वर्गगमन के बाद भीष्म ने शत्रुदमन चित्राङ्गद को सत्यवती की सम्मति से राज्य पर स्थापित किया।
1.108.7
स तु चित्राङ्गदः शौर्यात्सर्वांश्चिक्षेप पार्थिवान् ।
मनुष्यं न हि मेन स कंचित्सदृशमात्मनः ॥ १.१०८.७ ॥
वे चित्राङ्गद अपनी वीरता के कारण सभी राजाओं को ललकारते थे। उन्होंने अपने समान किसी भी मनुष्य को नहीं माना।
1.108.8
तं क्षिपन्तं सुरांश्चैव मनुष्यानसुरांस्तथा ।
गन्धर्वराजो बलवांस्तुल्यनामाऽभ्ययात्तदा ॥ १.१०८.८ ॥
देवताओं, मनुष्यों और असुरों को भी ललकारने वाले उस चित्राङ्गद के पास तब बलवान गन्धर्वराज आया, जिसका नाम भी वही था।
1.108.9
त्वं वै सदृशनामासि युद्धं देहि नृपात्मज ।
नाम वाऽन्यत्प्रगृह्णीष्व यदि युद्धं न दास्यसि ॥ १.१०८.९ ॥
हे राजकुमार, तुम वास्तव में समान नाम वाले हो। युद्ध दो, या कोई दूसरा नाम धारण कर लो, यदि तुम युद्ध नहीं दोगे।
1.108.10
त्वयाहं युद्धमिच्छामि त्वत्सकाशं तु नामतः ।
आगतोस्मि वृथाऽऽभाष्य न गच्छेन्नाम ते मम ॥ १.१०८.१० ॥
मैं तुमसे युद्ध चाहता हूँ। तुम्हारे सामने मैं नाम से ही आया हूँ। व्यर्थ पुकारकर तुम्हारा नाम मेरा न जाए।
1.108.11
इत्युक्त्वा गर्जमानौ तौ हिरण्वत्यास्तटं गतौ ।
तेनास्य सुमहद्युद्धं कुरुक्षेत्रे बभूव ह ॥ १.१०८.११ ॥
ऐसा कहकर गरजते हुए वे दोनों हिरण्वती के तट पर गए। उनके बीच कुरुक्षेत्र में अत्यंत महान युद्ध हुआ।
1.108.12
तयोर्बलवतोस्तत्र गन्धर्वकुरुमुख्ययोः ।
नद्यास्तीरे हिरण्वत्याः समास्तिस्रोऽभवद्रणः ॥ १.१०८.१२ ॥
वहाँ हिरण्वती नदी के तट पर उन दोनों बलवानों, गन्धर्वराज और कुरुश्रेष्ठ, के बीच तीन वर्षों तक युद्ध चलता रहा।
1.108.13
तस्मिन्विमर्दे तुमुले शस्त्रवर्षसमाकुले ।
मायाधिकोऽवधीद्वीरं गन्धर्वः कुरुसत्तमम् ॥ १.१०८.१३ ॥
उस भीषण संघर्ष में, जो शस्त्रों की वर्षा से भरा था, माया में बढ़े-चढ़े गन्धर्व ने कुरुश्रेष्ठ वीर को मार डाला।
1.108.14
स हत्वा तु नरश्रेष्ठं चित्राङ्गदमरिन्दमम् ।
अन्ताय कृत्वा गन्धर्वो दिवमाचक्रमे ततः ॥ १.१०८.१४ ॥
उस गन्धर्व ने नरश्रेष्ठ, शत्रुदमन चित्राङ्गद को मारकर उसका अन्त कर दिया, और फिर आकाश की ओर चला गया।
1.108.15
तस्मिन्पुरुषशार्दूले निहते भूरितेजसि ।
भीष्मः शान्तनवो राजा प्रेतकार्याण्यकारयत् ॥ १.१०८.१५ ॥
उस पुरुषसिंह, महातेजस्वी के मारे जाने पर शान्तनु-पुत्र भीष्म ने, जो राजा थे, प्रेतकर्म करवाए।
1.108.16
विचित्रवीर्यं च तदा बालमप्राप्तयौवनम् ।
कुरुराज्ये महाबाहुरभ्यषिञ्चदनन्तरम् ॥ १.१०८.१६ ॥
तब महाबाहु भीष्म ने बालक विचित्रवीर्य को, जो अभी युवावस्था को नहीं पहुँचा था, कुरु-राज्य पर तत्काल अभिषिक्त कर दिया।
1.108.17
विचित्रवीर्यः स तदा भीष्मस्य वचने स्थितः ।
अन्वशासन्महाराज पितृपैतामहं पदम् ॥ १.१०८.१७ ॥
तब विचित्रवीर्य भीष्म के वचन में स्थित रहकर, हे महाराज, अपने पिता और पितामहों के पद पर शासन करने लगा।