મહાભારત · અધ્યાય 1.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.109.1
हते चित्राङ्गदे भीष्मो बाले भ्रातरि कौरव ।
पालयामास तद्राज्यं सत्यवत्या मते स्थितः ॥ १.१०९.१ ॥
હે કૌરવ, ચિત્રાંગદ માર્યો ગયો ત્યારે તેનો નાનો ભાઈ બાળક હતો, અને સત્યવતીની સંમતિથી ભીષ્મે તે રાજ્યનું પાલન કર્યું.
1.109.2
तथा विचित्रवीर्यं तु वर्तमानं सुखेऽतुले ।
संप्राप्तयौवनं दृष्ट्वा भ्रातरं धीमतां वरः।
भीष्मो विचित्रवीर्यस्य विवाहायाकरोन्मतिम् ॥ १.१०९.२ ॥
અતુલ સુખમાં રહેતા, યૌવન પામેલા એ ભાઈ વિચિત્રવીર્યને જોઈને બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મે વિચિત્રવીર્યના વિવાહનો નિશ્ચય કર્યો.
1.109.3
अथ काशिपतेर्भीष्मः कन्यास्तिस्रोऽप्सरोपमाः ।
शुश्राव सहिता राजन्वृण्वाना वै स्वयंवरम् ॥ १.१०९.३ ॥
પછી, હે રાજન, ભીષ્મે સાંભળ્યું કે કાશીરાજની અપ્સરા સમાન ત્રણ કન્યાઓ એકસાથે સ્વયંવર રચી રહી છે.
1.109.4
ततः स रथिनां श्रेष्ठो रथेनैकेन शत्रुजित् ।
जगामानुमते मातुः पुरीं वाराणसीं प्रभुः ॥ १.१०९.४ ॥
પછી રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શત્રુજિત એ પ્રભુ માતાની અનુમતિથી એક જ રથે વારાણસી નગરી ગયા.
1.109.5
तत्र राज्ञः समुदितान्सर्वतः समुपागतान् ।
ददर्श कन्यास्ताश्वै भीष्मः शान्तनुनन्दनः ॥ १.१०९.५ ॥
ત્યાં શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મે ચારે બાજુથી એકઠા થયેલા રાજાઓને અને એ કન્યાઓને જોયાં.
1.109.6
तासां कामेन संमत्ताः सहिताः काशिकोसलाः ।
वङ्गाः पुण्ड्राः कलिङ्गाश्च ते जग्मुस्तां पुरीं प्रति ॥ १.१०९.६ ॥
એ કન્યાઓની કામનાથી ઉન્મત્ત થયેલા કાશી, કોશલ, વંગ, પુંડ્ર અને કલિંગના રાજાઓ એકસાથે એ નગરી તરફ ગયા.
1.109.7
कीर्त्यमानेषु राज्ञां तु तदा नामसु सर्वशः ।
एकाकिनं तदा भीष्मं वृद्धं शान्तनुनन्दनम् ॥ १.१०९.७ ॥
રાજાઓનાં નામ એક પછી એક પોકારાતાં હતાં, ત્યારે વૃદ્ધ શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ એકલા દેખાયા.
1.109.8
सोद्वेगा इव तं दृष्ट्वा कन्याः परमशोभनाः ।
अपाक्रामन्त ताः सर्वा वृद्ध इत्येव चिन्तया ॥ १.१०९.८ ॥
તેમને જોઈને જાણે ઉદ્વિગ્ન થયેલી તે પરમ સુંદર કન્યાઓ બધી 'આ તો વૃદ્ધ છે' એવા વિચારથી દૂર ખસી ગઈ.
1.109.9
वृद्धः परमधर्मात्मा वलीपलितधारणः ।
किकारणमिहायातो निर्लज्जो भरतर्षभः ॥ १.१०९.९ ॥
વૃદ્ધ, પરમ ધર્માત્મા, કરચલીઓ અને સફેદ વાળ ધરાવનાર, ભરતશ્રેષ્ઠ આ નિર્લજ્જ શા કારણે અહીં આવ્યો છે?
1.109.10
मिथ्याप्रतिज्ञो लोकेषु किं वदिष्यति भारत ।
ब्रह्मचारीति भीष्मो हि वृथैव प्रथितो भुवि ॥ १.१०९.१० ॥
ખોટી પ્રતિજ્ઞા કરનાર લોકોમાં શું કહેશે, હે ભારત? 'બ્રહ્મચારી' તરીકે ભીષ્મ તો વ્યર્થ જ પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ છે.
1.109.11
इत्येवं प्रबुवन्तस्ते हसन्ति स्म नृपाधमाः ।
क्षत्रियाणां वचः श्रुत्वा भीष्मश्चुक्रोध भारत ॥ १.१०९.११ ॥
આ રીતે બોલતા તે અધમ રાજાઓ હસી પડ્યા. ક્ષત્રિયોનાં એ વચનો સાંભળીને, હે ભારત, ભીષ્મ ક્રોધિત થયા.
1.109.12
भीष्मस्तदा स्वयं कन्या वरयामास ताः प्रभुः ।
उवाच च महीपालान्राजञ्जलदनिःस्वनः ॥ १.१०९.१२ ॥
ત્યારે પ્રભુ ભીષ્મે પોતે તે કન્યાઓને વર્યા; મેઘગર્જના જેવા સ્વરે રાજાઓને, હે રાજન્, કહ્યું.
1.109.13
रथमारोप्य ताः कन्या भीष्मः प्रहरतां वरः ।
आहूय दानं कन्यानां गुणवद्भ्यः स्मृतं बुधैः ॥ १.१०९.१३ ॥
યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મે તે કન્યાઓને રથમાં બેસાડી. ગુણવાન વરોને બોલાવીને કન્યાદાન કરવું એવું બુદ્ધિમાનોએ કહ્યું છે.
1.109.14
अलङ्कृत्य यथाशक्ति प्रदाय च धनान्यपि ।
प्रयच्छन्त्यपरे कन्यां मिथुनेन गवामपि ॥ १.१०९.१४ ॥
કેટલાક પોતાની શક્તિ પ્રમાણે કન્યાને શણગારીને, ધન અને ગાયોની જોડી આપીને કન્યાદાન કરે છે.
1.109.15
वित्तेन कथितेनान्ये बलेनान्येऽनुमान्य च ।
प्रमत्तामुपयन्त्यन्ये स्वयमन्ये च विन्दते ॥ १.१०९.१५ ॥
કેટલાક ધનથી, કેટલાક નક્કી કરેલી ભેટથી, કેટલાક બળથી, કેટલાક સંમતિ મેળવીને, કેટલાક મદમાં રહેલી કન્યા સાથે લગ્ન કરે છે; અને કેટલાક પોતે જ મેળવે છે.
1.109.16
आर्षं विधिं पुरस्कृत्य दारान्विन्दन्ति चापरे ।
अष्टमं तमथो वित्त विवाहं कविभिर्वृतम् ॥ १.१०९.१६ ॥
કેટલાક આર્ષ વિધિને આગળ રાખીને પત્નીઓ મેળવે છે. પછી કવિઓએ સ્વીકારેલા તે આઠમા વિવાહને પણ જાણ.
1.109.17
स्वयंवरं तु राजन्याः प्रशंसन्त्युपयान्ति च ।
प्रमथ्य तु हृतामाहुर्ज्यायसीं धर्मवादिनः ॥ १.१०९.१७ ॥
રાજાઓ સ્વયંવરની પ્રશંસા કરીને તેના દ્વારા લગ્ન કરે છે. પરંતુ ધર્મવાદીઓ બળપૂર્વક હરણ કરીને લાવેલી કન્યાને જ શ્રેષ્ઠ કહે છે.
1.109.18
ता इमाः पृथिवीपाला जिहीर्षामि बलादितः ।
ते यतध्वं परं शक्त्या विजयायेतराय वा ॥ १.१०९.१८ ॥
હે ભૂપાલો! આ કન્યાઓને હું અહીંથી બળપૂર્વક હરી જવા ઇચ્છું છું. વિજય માટે અથવા તેના વિપરીત પરિણામ માટે તમે પૂરી શક્તિથી પ્રયત્ન કરો.
1.109.19
स्थितोऽहं पृथिवीपाला युद्धाय कृतनिश्चयः ।
एवमुक्त्वा महीपालान्काशिराजं च वीर्यवान् ॥ १.१०९.१९ ॥
હે પૃથ્વીપાલો, હું યુદ્ધ માટે દૃઢ નિશ્ચય કરીને ઊભો છું. આમ કહીને તે પરાક્રમી રાજાઓને અને કાશીરાજને બોલ્યો.
1.109.20
सर्वाः कन्याः स कौरव्यो रथमारोप्य च स्वकम् ।
आमन्त्र्य च स तान्प्रायाच्छीघ्रं कन्याः प्रगृह्य ताः ॥ १.१०९.२० ॥
તે કૌરવે બધી કન્યાઓને પોતાના રથ પર બેસાડી. પછી તેમની પાસેથી વિદાય લઈને, તે કન્યાઓને લઈને ઝડપથી ચાલ્યો ગયો.
1.109.21
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे समुत्पेतुरमर्षिताः ।
संस्पृशन्तः स्वकान्बाहून्दशन्तो दशनच्छदान् ॥ १.१०९.२१ ॥
ત્યારે તે બધા રાજાઓ ક્રોધે ભરાઈને ઊભા થયા. પોતાના બાહુઓને સ્પર્શતા અને હોઠ દાંતથી કરડતા (તેઓ ઊભા રહ્યા).
1.109.22
तेषामाभरणान्याशु त्वरितानां विमुञ्चताम् ।
आमुञ्चतां च वर्माणि संभ्रमः सुमहानभूत् ॥ १.१०९.२२ ॥
તેઓ ઝડપથી આભૂષણો ઉતારતા અને બખ્તર ધારણ કરતા હતા; તેથી મોટો કોલાહલ થયો.
1.109.23
ताराणामिव संपातो बभूव जनमेजय ।
भूषणानां च सर्वेषां कवचानां च सर्वशः ॥ १.१०९.२३ ॥
હે જનમેજય, તારાઓ ખરે તેમ બધાં આભૂષણો અને બખ્તર સર્વત્ર ખરવા લાગ્યાં.
1.109.24
सवर्मभिर्भूषणैश्च प्रकीर्यद्बिरितस्ततः ।
सक्रोधामर्षजिह्मभ्रूकषायीकृतलोचनाः ॥ १.१०९.२४ ॥
બખ્તર અને આભૂષણો ઇધર-ઉધર વિખેરાતાં હતાં; ક્રોધ, અસહિષ્ણુતા અને વાંકી ભમરોથી તેમની આંખો લાલ થઈ ગઈ હતી.
1.109.25
सूतोपक्लृप्तान् रुचिरान्सदश्वैरुपकल्पितान् ।
रथानास्थाय ते वीराः सर्वप्रहरणान्विताः ॥ १.१०९.२५ ॥
સારથિઓએ તૈયાર કરેલા, ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડેલા સુંદર રથો પર ચડીને, સર્વ પ્રકારનાં શસ્ત્રોથી સજ્જ તે વીરો.
1.109.26
प्रयान्तमथ कौरव्यमनुसस्रुरुदायुधाः ।
ततः समभवद्युद्धं तेषां तस्य च भारत।
एकस्य च बहूनां च तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ १.१०९.२६ ॥
આગળ વધતા કૌરવ્યનો શસ્ત્રો ઉગામીને તેઓ પીછો કરવા લાગ્યા. પછી, હે ભારત, તેમની અને તેની વચ્ચે, એકની સામે અનેકનું રૂંવાટાં ઊભાં કરે તેવું ભયંકર યુદ્ધ થયું.
1.109.27
ते त्विषून्दशसाहस्रांस्तस्मिन्युगपदाक्षिपन् ।
अप्राप्तांश्चैव तानाशु भीष्मः सर्वांस्तथाऽन्तरा ॥ १.१०९.२७ ॥
તેમણે તેના પર એક સાથે દસ હજાર બાણ છોડ્યાં. પરંતુ ભીષ્મે તે બધાં, હજી પહોંચ્યાં પણ નહોતાં ત્યાં, વચ્ચે જ તરત કાપી નાખ્યાં.
1.109.28
अच्छिनच्छरवर्षेण महता लोमवाहिना ।
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे सर्वतः परिवार्य तम् ॥ १.१०९.२८ ॥
તેમણે રૂંવાટી જેવાં સૂક્ષ્મ બાણોની મહાન બાણવર્ષાથી તે કાપી નાખ્યાં. પછી તે બધા રાજાઓએ ચારેબાજુથી તેને ઘેરી લીધો.
1.109.29
ववृषुः शरवर्षेण वर्षेणेवाद्रिमम्बुदाः ।
स तं बाणमयं वर्षं शरैरावार्य सर्वतः ॥ १.१०९.२९ ॥
મેઘ જેમ પર્વત પર વરસે તેમ તેમણે બાણવર્ષા કરી. તેણે તે બાણમય વર્ષાને ચારેબાજુથી પોતાનાં બાણોથી રોકી દીધી.
1.109.30
ततः सर्वान्महीपालान्पर्यविध्यत्त्रिभिस्त्रिभिः ।
एकैकस्तु ततो भीष्मं राजन्विव्याध पञ्चभिः ॥ १.१०९.३० ॥
પછી તેણે તે બધા રાજાઓને દરેકને ત્રણ ત્રણ બાણોથી વીંધ્યા. હે રાજન, પછી તેમનામાંના દરેકે ભીષ્મને પાંચ પાંચ બાણોથી વીંધ્યા.
1.109.31
स च तान्प्रतिविव्याध द्वाभ्यां द्वाभ्यां पराक्रमन् ।
तद्युद्धमासीत्तुमुलं घोरं देवासुरोपमम् ॥ १.१०९.३१ ॥
અને તેણે પરાક્રમ દાખવીને તે સૌને બબ્બે બાણોથી પ્રતિપ્રહાર કર્યો. તે યુદ્ધ દેવ-અસુરોના યુદ્ધ જેવું ભયંકર અને કોલાહલભર્યું હતું.
1.109.32
पश्यतां लोकवीराणां शरशक्तिसमाकुलम् ।
स धनूंषि ध्वजाग्राणि वर्माणि च शिरांसि ॥ १.१०९.३२ ॥
વિશ્વના વીરો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે તે યુદ્ધ બાણો અને શક્તિઓથી ભરેલું હતું. તેણે ધનુષ્યો, ધ્વજાઓના અગ્રભાગ, કવચો અને મસ્તકો…
1.109.33
चिच्छेद समरे भीष्मः शतशोथ सहस्रशः ।
तस्यातिपुरुषं कर्म लाघवं रथचारिणः ॥ १.१०९.३३ ॥
ભીષ્મે યુદ્ધમાં સેંકડો અને હજારોને કાપી નાખ્યા. રથ પર વિચરતા તે વીરનું કર્મ અતિમાનુષી હતું, તેની ચપળતા અદ્ભુત હતી.
1.109.34
रक्षणं चात्मनः संख्ये शत्रवोऽप्यभ्यपूजयन् ।
अक्षतः क्षपयित्वान्यानसङ्ख्येयपराक्रमः ॥ १.१०९.३४ ॥
યુદ્ધમાં પોતાનું રક્ષણ કરવાની તેની રીતની શત્રુઓએ પણ પ્રશંસા કરી. બીજાઓનો સંહાર કરીને પણ તે અક્ષત રહ્યો; તે અસંખ્ય પરાક્રમવાળો હતો.
1.109.35
आनिनाय स काश्यस्य सुताः सागरगासुतः ।
तान्विनिर्जित्य तु रणे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.१०९.३५ ॥
ગંગાપુત્રે કાશીરાજની પુત્રીઓને લાવી. યુદ્ધમાં તેમને જીતીને, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે...
1.109.36
कन्याभिः सहितः प्रायाद्भारतो भारतान्प्रति ।
ततस्तं पृष्ठतो राजञ्शाल्वराजो महारथः ॥ १.१०९.३६ ॥
કન્યાઓ સાથે તે ભારત ભરતવંશીઓ તરફ ચાલ્યો. ત્યારે, હે રાજન, શાલ્વરાજ, મહારથી, તેની પાછળથી…
1.109.37
अभ्यगच्छदमेयात्मा भीष्मं शान्तनवं रणे ।
वारणं जघने भिन्दन्दन्ताभ्यामपरो यथा ॥ १.१०९.३७ ॥
અમાપ આત્માવાળો તે યુદ્ધમાં શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ તરફ આગળ વધ્યો, જેમ બીજો હાથી પોતાના દાંતોથી પ્રતિસ્પર્ધી હાથીની બાજુ વીંધે.
1.109.38
वासितामनुसंप्राप्तो यूथपो बलिनां वरः ।
स्त्रीकामस्तिष्ठतिष्ठेति भीष्ममाह स पार्थिवः ॥ १.१०९.३८ ॥
બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ તે રાજાએ, માદા હાથીની ગંધ પામીને આવેલા યૂથપની જેમ, ભીષ્મને કહ્યું, 'ઊભો રહે, ઊભો રહે, હે સ્ત્રીકામી!'
1.109.39
साल्वराजो महाबाहुरमर्षेण प्रचोदितः ।
ततः स पुरुषव्याघ्रो भीष्मः परबलार्दनः ॥ १.१०९.३९ ॥
મહાબાહુ શાલ્વરાજ અમર્ષથી પ્રેરાયો. ત્યારે તે પુરુષવ્યાઘ્ર ભીષ્મ, શત્રુસેનાનો નાશ કરનાર, (જવાબ આપવા તત્પર થયો).
1.109.40
तद्वाक्याकुलितः क्रोधाद्विधूमोग्निरिव ज्वलन् ।
विततेषुधनुष्पाणिर्विकुञ्चितललाटभृत् ॥ १.१०९.४० ॥
તેના શબ્દોથી વિચલિત થઈ, ક્રોધથી ધૂમરહિત અગ્નિની જેમ તે બળી ઊઠ્યો. હાથમાં ભાથું અને ધનુષ્ય લઈ, કપાળ સંકોરીને (ઊભો રહ્યો).
1.109.41
क्षत्रधर्मं समास्थाय व्यपेतभयसंभ्रमः ।
निवर्तयामास रथं साल्वं प्रति महारथः ॥ १.१०९.४१ ॥
ક્ષાત્રધર્મનો આશ્રય લઈ, ભય અને મૂંઝવણ વિનાના થઈને, તે મહારથે પોતાનો રથ શાલ્વ તરફ વાળ્યો.
1.109.42
निवर्तमानं तं दृष्ट्वा राजानः सर्व एव ते ।
प्रेक्षकाः समपद्यन्त भीष्मसाल्वसमागमे ॥ १.१०९.४२ ॥
તેને પાછો ફરતો જોઈને, તે બધા રાજાઓ ભીષ્મ અને શાલ્વના આ સમાગમના પ્રેક્ષક બની ગયા.
1.109.43
तौ वृषाविव नर्दन्तौ बलिनौ वासितान्तरे ।
अन्योन्यमभिवर्तेतां बलविक्रमशालिनौ ॥ १.१०९.४३ ॥
તે બંને વૃષભોની જેમ ગર્જતા, બળવાન અને પરાક્રમી, વાસિતની વચ્ચે એકબીજા પર ધસી ગયા.
1.109.44
ततो भीष्मं शान्तनवं शरैः शतसहस्रशः ।
साल्वराजो नरश्रेष्ठः समवाकिरदाशुगैः ॥ १.१०९.४४ ॥
પછી નરશ્રેષ્ઠ સાલ્વરાજે શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ પર સેંકડો હજારો વેગવાન બાણોનો વરસાદ કર્યો.
1.109.45
पूर्वमभ्यर्दितं दृष्ट्वा भीष्मं साल्वेन ते नृपाः ।
विस्मिताः समपद्यन्त साधुसाध्विति चाब्रुवन् ॥ १.१०९.४५ ॥
પહેલાં સાલ્વ દ્વારા ભીષ્મને પીડાતા જોઈને તે રાજાઓ વિસ્મિત થયા અને 'સાધુ, સાધુ' કહેવા લાગ્યા.
1.109.46
लाघवं तस्य ते दृष्ट्वा समरे सर्वपार्थिवाः ।
अपूजयन्त संहृष्टा वाग्भिः साल्वं नराधिपम् ॥ १.१०९.४६ ॥
યુદ્ધમાં તેની ચપળતા જોઈને બધા રાજાઓ હર્ષિત થયા અને વાણીથી નરાધિપ સાલ્વનું સન્માન કર્યું.
1.109.47
क्षत्रियाणां ततो वाचः श्रुत्वा परपुञ्जयः ।
क्रुद्धः शान्तनवो भीष्मस्तिष्ठतिष्ठेत्यभाषत ॥ १.१०९.४७ ॥
પછી ક્ષત્રિયોના શબ્દો સાંભળીને શત્રુજયી શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ ક્રોધિત થઈને બોલ્યા, 'ઊભો રહે, ઊભો રહે!'
1.109.48
सारथिं चाब्रवीत्क्रुद्धो याहि यत्रैष पार्थिवः ।
यावदेनं निहन्म्यद्य भुजङ्गमिव पक्षिराट् ॥ १.१०९.४८ ॥
ક્રોધિત થઈને તેમણે સારથિને કહ્યું, 'જ્યાં આ રાજા છે ત્યાં રથ હાંક; ગરુડ જેમ સર્પને મારે તેમ આજે હું તેને મારીશ.'
1.109.49
ततोऽस्त्रं वारुणं सम्यग्योजयामास कौरवः ।
तेनाश्वांश्चतुरोऽमृद्गात्साल्वराजस्य भूपते ॥ १.१०९.४९ ॥
પછી કૌરવ (ભીષ્મ) એ વરુણાસ્ત્રને બરાબર જોડ્યું; તેનાથી સાલ્વરાજના ચારેય ઘોડા કચડી નાખ્યા, હે રાજન્.
1.109.50
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य साल्वराजस्य कौरवः ।
भीष्मो नृपतिशार्दूल न्यवधीत्तस्य सारथिम् ॥ १.१०९.५० ॥
કૌરવ ભીષ્મે અસ્ત્રોથી અસ્ત્રોને રોકીને સાલ્વરાજના સારથિને હણી નાખ્યો, હે નૃપશાર્દૂલ.
1.109.51
अस्त्रेण चास्याथैन्द्रेण न्यवधीत्तुरगोत्तमान् ।
कन्याहेतोर्नरश्रेष्ठ भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ १.१०९.५१ ॥
પછી ઐન્દ્ર અસ્ત્રથી તેના ઉત્તમ ઘોડા પાડી નાખ્યા; કન્યાઓ માટે, હે નરશ્રેષ્ઠ, શંતનુપુત્ર ભીષ્મે ત્યારે.
1.109.52
जित्वा विसर्जयामास जीवन्तं नृपसत्तमम् ।
ततः साल्वः स्वनगरं प्रययौ भरतर्षभ ॥ १.१०९.५२ ॥
જીતીને જીવિત નૃપશ્રેષ્ઠને મુક્ત કર્યો; પછી, હે ભરતર્ષભ, સાલ્વ પોતાના નગર તરફ ગયો.
1.109.53
स्वराज्यमन्वशाच्चैव धर्मेण नृपतिस्तदा ।
राजानो ये च तत्रासन्स्वयंवरदिदृक्षवः ॥ १.१०९.५३ ॥
ત્યારે રાજાએ ધર્મપૂર્વક પોતાનું રાજ્ય ચલાવ્યું; અને ત્યાં જે રાજાઓ હતા તેઓ સ્વયંવર જોવાની ઇચ્છાવાળા હતા.
1.109.54
स्वान्येव तेऽपि राष्ट्राणि जग्मुः परपुरञ्जयाः ।
एवं विजित्य ताः कन्या भीष्मः प्रहरतां वरः ॥ १.१०९.५४ ॥
શત્રુનગરોના વિજેતા એવા તેઓ પણ પોતપોતાના રાજ્યોમાં ગયા; આ રીતે તે કન્યાઓને જીતીને યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મ...
1.109.55
प्रययौ हास्तिनपुरं यत्र राजा स कौरवः ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा प्रशास्ति वसुधामिमाम् ॥ १.१०९.५५ ॥
તેઓ હસ્તિનાપુર ગયા, જ્યાં કૌરવ રાજા ધર્માત્મા વિચિત્રવીર્ય આ પૃથ્વી પર શાસન કરતા હતા.
1.109.56
यथा पितास्य कौरव्यः शान्तनुर्नृपसत्तमः ।
सोऽचिरेणैव कालेन अत्यक्रामन्नराधिप ॥ १.१०९.५६ ॥
તેમના પિતા કૌરવ્ય રાજા શાંતનુ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તેઓ પણ થોડા જ સમયમાં ચાલ્યા ગયા, હે નરાધિપ.
1.109.57
वनानि सरितश्चैव शैलांश्च विनिधान्द्रुमान् ।
अक्षतः क्षपयित्वाऽरीन्सङ्ख्येऽसङ्ख्येयविक्रमः ॥ १.१०९.५७ ॥
વનો, નદીઓ, પર્વતો અને વૃક્ષો — યુદ્ધમાં શત્રુઓનો સંહાર કરીને, અસંખ્ય પરાક્રમી તેઓ કોઈ નુકસાન વિના તે બધાને પાર કરી ગયા.
1.109.58
आनयामास काश्यस्य सुताः सागरगासुतः ।
स्नुषा इव स धर्मात्मा भगिनीरिव चानुजाः ॥ १.१०९.५८ ॥
કાશીરાજની પુત્રીઓને ગંગાપુત્ર લાવ્યા; એ ધર્માત્માએ તેમને પુત્રવધૂઓની જેમ અને નાની બહેનોની જેમ લાવ્યા.
1.109.59
यथा दुहितश्चैव परिगृह्य ययौ कुरून् ।
आनिन्ये स महाबाहुर्भ्रातुः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१०९.५९ ॥
દીકરીઓની જેમ તેમને સાથે લઈને એ કુરુઓ પાસે ગયા; એ મહાબાહુએ ભાઈને રાજી કરવાની ઇચ્છાથી તેમને લાવ્યા.
1.109.60
ताः सर्वगुणसंपन्ना भ्राता भ्रात्रे यवीयसे ।
भीष्मो विचित्रवीर्याय प्रददौ विक्रमाहृताः ॥ १.१०९.६० ॥
સર્વગુણસંપન્ન એ કન્યાઓને, પરાક્રમથી લાવેલી એમને, ભીષ્મે પોતાના નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યને આપી.
1.109.61
एवं धर्मेण धर्मज्ञः कृत्वा कर्मातिमानुषम् ।
भ्रातुर्विचित्रवीर्यस्य विवाहायोपचक्रमे ॥ १.१०९.६१ ॥
આ રીતે ધર્મજ્ઞ ભીષ્મે ધર્મ અનુસાર અતિમાનુષ કર્મ કરીને ભાઈ વિચિત્રવીર્યના વિવાહની તૈયારી શરૂ કરી.
1.109.62
सत्यवत्या सह मिथः कृत्वा निश्चयमात्मवान् ।
विवाहं कारयिष्यन्तं भीष्मं काशिपतेः सुता।
ज्येष्ठा तासामिदं वाक्यमब्रवीद्धसती तदा ॥ १.१०९.६२ ॥
આત્મસંયમી ભીષ્મ સત્યવતી સાથે પરસ્પર નિશ્ચય કરીને વિવાહ ગોઠવવાના હતા ત્યારે કાશીરાજની પુત્રીઓમાં જ્યેષ્ઠાએ હસતાં આ વચન કહ્યું.
1.109.63
मया सौभपतिः पूर्वं मनसा हि वृतः पतिः ।
तेन चास्मि वृता पूर्वमेष कामश्च मे पितुः ॥ १.१०९.६३ ॥
મેં પહેલાં જ મનથી સૌભપતિને પતિ તરીકે પસંદ કર્યા હતા; તેમના દ્વારા જ મને પહેલાં વરવામાં આવી હતી; આ જ મારા પિતાની ઇચ્છા પણ છે.
1.109.64
मया वरयितव्योऽभूत्साल्वस्तस्मिन्स्वयंवरे ।
एतद्विज्ञाय धर्मज्ञ धर्मतत्त्वं समाचर ॥ १.१०९.६४ ॥
તે સ્વયંવરમાં મારે શાલ્વને જ વરવાના હતા. આ જાણીને, હે ધર્મજ્ઞ, ધર્મના તત્ત્વ અનુસાર આચરણ કરો.
1.109.65
एवमुक्तस्तया भीष्मः कन्यया विप्रसंसदि ।
चिन्तामभ्यगमद्वीरो युक्तां तस्यैव कर्मणः ॥ १.१०९.६५ ॥
વિપ્રોની સભામાં કન્યાએ આ રીતે કહેતાં વીર ભીષ્મ એ કર્મને યોગ્ય ચિંતામાં ડૂબી ગયા.
1.109.66
अन्यसक्ता त्वियं कन्या ज्येष्ठा त्वम्बा मया जिता ।
वाचा दत्ता मनोदत्ता कृतमङ्गलवाचना ॥ १.१०९.६६ ॥
આ કન્યા બીજા પર આસક્ત છે; પરંતુ જ્યેષ્ઠા અંબાને મેં જીતી છે; વચનથી અપાયેલી, મનથી અપાયેલી, મંગલ વાચન કરાવીને અપાયેલી.
1.109.67
निर्दिष्टा तु परस्यैव सा त्याज्या परचिन्तिनी ।
इत्युक्त्वा चानुमान्यैव भ्रातरं स्ववशानुगम् ॥ १.१०९.६७ ॥
જે કન્યા બીજાને માટે નિર્ધારિત છે અને જેનું મન બીજામાં છે, તેને ત્યજી દેવી જોઈએ. એમ કહીને અને પોતાના વશવર્તી ભાઈની સંમતિ લઈને...
1.109.68
विनिश्चित्य स धर्मज्ञो ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
अनुजज्ञे तदा ज्येष्ठामम्बां काशिपतेः सुताम् ॥ १.१०९.६८ ॥
ધર્મજ્ઞ તેમણે વેદપારંગત બ્રાહ્મણો સાથે વિચારીને નિશ્ચય કર્યો અને ત્યારે કાશીપતિની જ્યેષ્ઠ પુત્રી અંબાને જવાની અનુમતિ આપી.
1.109.69
अम्बिकाम्बालिके भार्ये प्रादाद्भ्रात्रे यवीयसे ।
भीष्मो विचित्रवीर्याय विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १.१०९.६९ ॥
ભીષ્મે વિધિપૂર્વકના કર્મથી અંબિકા અને અંબાલિકા એ બે પત્નીઓ નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યને આપી.
1.109.70
तयोः पाणी गृहीत्वा तु रूपयौवनदर्पितः ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा नाम्बामैच्छत्कथंचन ॥ १.१०९.७० ॥
તે બંનેના હાથ ગ્રહણ કરીને ધર્માત્મા વિચિત્રવીર્ય, રૂપ અને યૌવનના અભિમાનથી, અંબાને કોઈ પણ રીતે ચાહતા ન હતા.
1.109.71
अम्बामन्यस्य कीर्त्यन्तीमब्रवीच्चारुदर्शनाम् ।
पापस्य फलमेवैष कामोऽसाधुर्निरर्थकः।
परतन्त्रोपभोगो मामार्य नाऽऽयोक्तुमर्हसि ॥ १.१०९.७१ ॥
સુંદર રૂપવતી અંબાને, જેને બીજાની ઘોષિત કરવામાં આવી રહી હતી, તેણે કહ્યું — "આ પાપનું ફળ છે; આ કામના ખરાબ અને નિરર્થક છે. હે આર્યે, બીજાના અધીન ભોગમાં મને જોડવી યોગ્ય નથી."
1.109.72
प्रातिष्ठच्छान्तनोर्वंशस्तात यस्य त्वमन्वयः ।
अकामवृत्तो धर्मात्मन्साधु मन्ये मतं तव ॥ १.१०९.७२ ॥
"હે તાત, શંતનુનો વંશ પ્રતિષ્ઠિત થયો છે, જેમાં તું જન્મ્યો છે. હે ધર્માત્મન્, તું કામરહિત આચરણવાળો છે; તારો આ મત હું યોગ્ય માનું છું."
1.109.73
इत्युक्त्वाम्बां समालोक्य विधिवद्वाक्यमब्रवीत् ।
विसृष्टा ह्यसि गच्छ त्वं यथाकाममनिन्दिते ॥ १.१०९.७३ ॥
આમ કહીને, અંબાને વિધિપૂર્વક જોઈને તેમણે આ વચન કહ્યું — હે અનિંદિતા, તું મુક્ત છે; હવે જેમ ઇચ્છે તેમ જા.
1.109.74
नानियोज्ये समर्थोऽहं नियोक्तुं भ्रातरं प्रियम् ।
अन्यबावगतां चापि को नारीं वासयेद्गृहे ॥ १.१०९.७४ ॥
હું મારા પ્રિય ભાઈને નિયુક્ત કરવા સમર્થ નથી; અને જેનું મન બીજે ગયું હોય તે સ્ત્રીને ઘરમાં કોણ રાખે?
1.109.75
अतस्त्वां न नियोक्ष्यामि अन्यकामासि गम्यताम् ।
अहमप्यूर्ध्वरेता वै निवृत्तो दारकर्मणि ॥ १.१०९.७५ ॥
તેથી હું તને નિયુક્ત કરીશ નહીં; તું બીજાની ઇચ્છા રાખે છે, માટે જા. હું પણ ઊર્ધ્વરેતા છું; વિવાહકર્મથી નિવૃત્ત થયો છું.
1.109.76
न संबन्धस्तदावाभ्यां भविता वै कथंचन ।
इत्युक्ता सा गता तत्र सखीभिः परिवारिता ॥ १.१०९.७६ ॥
ત્યારે આપણા બંને વચ્ચે કોઈ પણ રીતે સંબંધ થશે નહીં. આ રીતે કહેવાયેલી તે સખીઓથી ઘેરાયેલી ત્યાંથી ચાલી ગઈ.
1.109.77
निर्दिष्टा हि शनै राजन्साल्वराजपुरं प्रति ।
अथाम्बा साल्वंमागम्य साऽब्रवीत्प्रतिपूज्य तं ॥ १.१०९.७७ ॥
હે રાજન, તે ધીમે ધીમે સાલ્વરાજના નગર તરફ મોકલાઈ. પછી અંબા સાલ્વ પાસે આવી, તેનો સત્કાર કરીને બોલી.
1.109.78
पुरा निर्दिष्टभावा त्वामागतास्मि वरानन ।
देवव्रतं समुत्सृज्य सानुजं भरतर्षभम् ॥ १.१०९.७८ ॥
હે સુંદર મુખવાળા, પહેલેથી જ મારો ભાવ જણાવાયો હતો; તેથી હું તારી પાસે આવી છું. નાના ભાઈ સહિત ભરતશ્રેષ્ઠ દેવવ્રતને છોડીને.
1.109.79
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते विधिवन्मां समुद्यताम् ॥ १.१०९.७९ ॥
તારું કલ્યાણ થાઓ. વિધિપૂર્વક મને સ્વીકાર, હું તૈયાર છું.
1.109.80
तयैवमुक्तः साल्वोपि प्रहसन्निदमब्रवीत् ।
निर्जिताऽसीह भीष्मेण मां विनिर्जित्य राजसु ॥ १.१०९.८० ॥
તેણીએ આમ કહ્યું ત્યારે સાલ્વ પણ હસીને બોલ્યો, "અહીં તું ભીષ્મ વડે જીતાયેલી છે, રાજાઓ વચ્ચે મને જીતીને."
1.109.81
अन्येन निर्जितां भद्रे विसृष्टां तेन चालयात् ।
न गृह्णामि वरारोहे तत्र चैव तु गम्यताम् ॥ १.१०९.८१ ॥
"હે કલ્યાણી, બીજાએ જીતેલી અને તેણે જ ઘરેથી છોડી દીધેલીને હું સ્વીકારતો નથી, હે સુંદર કટિવાળી. ત્યાં જ જા."
1.109.82
इत्युक्ता सा समागम्य कुरुराज्यमनुत्तमम् ।
अम्बाब्रवीत्ततो भीष्मं त्वयाऽहं सहसा हृता ॥ १.१०९.८२ ॥
એમ કહેવાયેલી તે શ્રેષ્ઠ કુરુરાજ્યમાં આવીને અંબા ભીષ્મને બોલી, "તેં મને અચાનક હરી લીધી હતી."
1.109.83
क्षत्रधर्ममवेक्षस्व त्वं भर्ता मम धर्मतः ।
यां यः स्वयंवरे कन्यां निर्जयेच्छौर्यसंपदा ॥ १.१०९.८३ ॥
"ક્ષત્રધર્મનો વિચાર કર. તું ધર્મથી મારો પતિ છે. સ્વયંવરમાં જે પોતાની શૌર્યસંપત્તિથી જે કન્યાને જીતે."
1.109.84
राज्ञः सर्वान्विनिर्जित्य स तामुद्वाहयेद्ध्रुवम् ।
अतस्त्वमेव भर्ता मे त्वयाऽहं निर्जिता यतः ॥ १.१०९.८४ ॥
"બધા રાજાઓને જીતીને તેણે ચોક્કસ તેની સાથે લગ્ન કરવું જોઈએ. તેથી તું જ મારો પતિ છે, કેમ કે તેં જ મને જીતી છે."
1.109.85
तस्माद्वहस्व मां भीष्म निर्जितां संसदि त्वया ।
ऊर्ध्वरेता ह्यहमिति प्रत्युवाच पुनःपुनः ॥ १.१०९.८५ ॥
તેથી હે ભીષ્મ, સભામાં તમે જીતેલી મને સ્વીકારો. હું ઊર્ધ્વરેતા છું, એમ તે વારંવાર ઉત્તર આપતી રહી.
1.109.86
भीष्मं सा चाब्रवीदम्बा यथाजैषीस्तथा कुरु ।
एवमन्वगमद्भीष्मं षट्समाः पुष्करेक्षणा ॥ १.१०९.८६ ॥
અંબાએ ભીષ્મને કહ્યું: તમે જેમ જીત્યા તેમ કરો. આ રીતે કમલનયની તે છ વર્ષ સુધી ભીષ્મની પાછળ ચાલતી રહી.
1.109.87
ऊर्ध्वरेतास्त्वहं भद्रे विवाहविमुखोऽभवम् ।
तमेव साल्वं गच्छ त्वं यः पुरा मनसा वृतः ॥ १.१०९.८७ ॥
હું ઊર્ધ્વરેતા છું, હે કલ્યાણી; લગ્નથી હું વિમુખ થયો છું. પહેલાં મનથી જેને વર્યો હતો તે સાલ્વ પાસે જ તું જા.
1.109.88
अन्यसक्तं किमर्थं त्वमात्मानमवदः पुरा ।
अन्यसक्तां वधूं कन्यां वासयेत्स्वगृहे न हि ॥ १.१०९.८८ ॥
પહેલાં તેં પોતાને બીજામાં આસક્ત શા માટે જાહેર કર્યું? બીજામાં આસક્ત કન્યાને વધૂ તરીકે કોઈ પોતાના ઘરમાં રાખતું નથી.
1.109.89
नाहमुद्वाहयिष्ये त्वां मम भ्रात्रे यवीयसे ।
विचित्रवीर्याय शुभे यथेष्टं गम्यतामिति ॥ १.१०९.८९ ॥
હું તને પરણીશ નહીં; મારા નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્ય માટે, હે શુભે, તને ઇચ્છા હોય તેમ જા.
1.109.90
भूयः साल्वं समभ्येत्य राजन्गृह्णीष्व मामिति ।
नाहं गृह्णाम्यन्यजितामिति साल्वनिराकृता ॥ १.१०९.९० ॥
ફરીથી સાલ્વ પાસે જઈને, હે રાજન, 'મને સ્વીકારો' એમ કહ્યું. 'બીજાએ જીતેલીને હું સ્વીકારીશ નહીં' એમ સાલ્વ દ્વારા તે તિરસ્કૃત થઈ.
1.109.91
ऊर्ध्वरेतास्त्वहमिति भीष्मेण च निराकृता ।
अम्बा भीष्मं पुनः साल्वं भीष्मं साल्वं पुनः पुनः ॥ १.१०९.९१ ॥
'હું ઊર્ધ્વરેતા છું' એમ કહીને ભીષ્મે પણ તેને નકારી. અંબા ફરી ફરી ભીષ્મ પાસે અને સાલ્વ પાસે ગઈ.
1.109.92
गमनागमनेनैवमनैषीत्षट् समा नृप ।
अश्रुभिर्भूमिमुक्षन्ती शोचन्ती सा मनस्विनी ॥ १.१०९.९२ ॥
હે રાજન, આ રીતે જવા-આવવામાં જ તેણે છ વર્ષ વિતાવ્યાં. આંસુથી ધરતીને ભીંજવતી, શોક કરતી તે મનસ્વિની.
1.109.93
पीनोन्नतकुचद्वन्द्वा विशालजघनेक्षणा ।
श्रोणीभरालसगमा राकाचन्द्रनिभानना ॥ १.१०९.९३ ॥
પુષ્ટ અને ઊંચા સ્તનયુગલવાળી, વિશાળ કટિ અને નેત્રોવાળી, નિતંબના ભારથી આળસુ ચાલવાળી, પૂનમના ચંદ્ર જેવા મુખવાળી.
1.109.94
वर्षत्कादम्बिनीमूर्ध्नि स्फुरन्ती चञ्चलेव सा ।
सा ततो द्वादश समा बाहुदामभितो नदीम्।
पार्श्वे हिमवतो रम्ये तपो घोरं समाददे ॥ १.१०९.९४ ॥
વરસતા વાદળની ટોચે ચમકતી વીજળીની જેમ તે ઝળકી. પછી બાર વર્ષ હિમાલયની રમણીય બાજુએ, બાહુદા નદીના બંને કિનારે તેણે ઘોર તપ આદર્યું.
1.109.95
संक्षिप्तकरणा तत्र तप आस्थाय सुव्रता ।
पादाङ्गुष्ठेन साऽतिष्ठदकम्पन्त ततः सुराः ॥ १.१०९.९५ ॥
ત્યાં ઇન્દ્રિયોને સંયમિત કરી, તપમાં સ્થિર થઈ, દૃઢવ્રતા તે એક પગના અંગૂઠા પર ઊભી રહી; ત્યારે દેવો કંપી ઊઠ્યા.
1.109.96
तस्यास्तत्तु तपो दृष्ट्वा सुराणां क्षोभकारकम् ।
विस्मितश्चैव हृष्टश्च तस्यानुग्रहबुद्धिमान् ॥ १.१०९.९६ ॥
દેવોમાં ક્ષોભ ઉપજાવનાર તેનું તે તપ જોઈને વિસ્મિત અને હર્ષિત થયેલા બુદ્ધિમાન (શિવ) તેના પર અનુગ્રહ કરવાના વિચારમાં આવ્યા.
1.109.97
अनन्तसेनो भगवान्कुमारो वरदः प्रभुः ।
मानयन्राजपुत्रीं तां ददौ तस्यै शुभां स्रजम् ॥ १.१०९.९७ ॥
અનંતસેન નામના ભગવાન કુમાર, વરદાતા પ્રભુ, તે રાજકુમારીનું સન્માન કરીને તેને એક શુભ માળા આપી.
1.109.98
एषा पुष्करिणी दिव्या यथावत्समुपस्थिता ।
अम्बे त्वच्छोकशमनी माला भुवि भविष्यति ॥ १.१०९.९८ ॥
આ દિવ્ય પુષ્કરિણી યથાવિધિ પ્રગટ થઈ છે. હે અંબા, તારો શોક શમાવનારી આ માળા પૃથ્વી પર થશે.
1.109.99
एतां चैव मया दत्तां मालां यो धारयिष्यति ।
सोऽस्य भीष्मस्य निधने कारणं वै भविष्यति ॥ १.१०९.९९ ॥
મારી આપેલી આ માળા જે ધારણ કરશે, તે જ આ ભીષ્મના મૃત્યુનું કારણ બનશે.