మహాభారతం · అధ్యాయం 1.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.109.1
हते चित्राङ्गदे भीष्मो बाले भ्रातरि कौरव ।
पालयामास तद्राज्यं सत्यवत्या मते स्थितः ॥ १.१०९.१ ॥
ఓ కౌరవా, చిత్రాంగదుడు చంపబడినప్పుడు, అతని చిన్న సోదరుడు బాలుడిగా ఉండగా, సత్యవతి అభిప్రాయానుసారం భీష్ముడు ఆ రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు.
1.109.2
तथा विचित्रवीर्यं तु वर्तमानं सुखेऽतुले ।
संप्राप्तयौवनं दृष्ट्वा भ्रातरं धीमतां वरः।
भीष्मो विचित्रवीर्यस्य विवाहायाकरोन्मतिम् ॥ १.१०९.२ ॥
అతుల సుఖంలో ఉంటూ యౌవనం పొందిన సోదరుడు విచిత్రవీర్యుడిని చూసి, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు విచిత్రవీర్యుని వివాహానికి నిశ్చయించాడు.
1.109.3
अथ काशिपतेर्भीष्मः कन्यास्तिस्रोऽप्सरोपमाः ।
शुश्राव सहिता राजन्वृण्वाना वै स्वयंवरम् ॥ १.१०९.३ ॥
అప్పుడు, రాజా, కాశీ రాజు కుమార్తెలు ముగ్గురు అప్సరసల వంటివారు కలిసి స్వయంవరం జరుపుతున్నారని భీష్ముడు విన్నాడు.
1.109.4
ततः स रथिनां श्रेष्ठो रथेनैकेन शत्रुजित् ।
जगामानुमते मातुः पुरीं वाराणसीं प्रभुः ॥ १.१०९.४ ॥
అప్పుడు రథికులలో శ్రేష్ఠుడు, శత్రుజితుడు ఆ ప్రభువు, తల్లి అనుమతితో ఒకే రథంపై వారాణసీ నగరానికి వెళ్లాడు.
1.109.5
तत्र राज्ञः समुदितान्सर्वतः समुपागतान् ।
ददर्श कन्यास्ताश्वै भीष्मः शान्तनुनन्दनः ॥ १.१०९.५ ॥
అక్కడ శాంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు అన్ని వైపుల నుండి సమావేశమైన రాజులను, ఆ కన్యలను చూశాడు.
1.109.6
तासां कामेन संमत्ताः सहिताः काशिकोसलाः ।
वङ्गाः पुण्ड्राः कलिङ्गाश्च ते जग्मुस्तां पुरीं प्रति ॥ १.१०९.६ ॥
ఆ కన్యలపై కోరికతో మత్తెక్కిన కాశీ, కోసల, వంగ, పుండ్ర, కళింగ రాజులు కలిసి ఆ నగరం వైపు వెళ్లారు.
1.109.7
कीर्त्यमानेषु राज्ञां तु तदा नामसु सर्वशः ।
एकाकिनं तदा भीष्मं वृद्धं शान्तनुनन्दनम् ॥ १.१०९.७ ॥
రాజుల పేర్లు ఒక్కొక్కటిగా ప్రకటించబడుతున్నప్పుడు, వృద్ధుడైన శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు ఒంటరిగా అక్కడ కనిపించాడు.
1.109.8
सोद्वेगा इव तं दृष्ट्वा कन्याः परमशोभनाः ।
अपाक्रामन्त ताः सर्वा वृद्ध इत्येव चिन्तया ॥ १.१०९.८ ॥
అతన్ని చూసి కలవరపడినట్లుగా, అత్యంత సుందరులైన ఆ కన్యలందరూ 'ఇతడు వృద్ధుడు' అన్న ఆలోచనతో దూరంగా వెళ్లిపోయారు.
1.109.9
वृद्धः परमधर्मात्मा वलीपलितधारणः ।
किकारणमिहायातो निर्लज्जो भरतर्षभः ॥ १.१०९.९ ॥
వృద్ధుడు, పరమ ధర్మాత్ముడు, ముడతలు మరియు తెల్లని జుట్టు కలవాడు, భరతులలో శ్రేష్ఠుడు ఈ సిగ్గులేనివాడు ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చాడు?
1.109.10
मिथ्याप्रतिज्ञो लोकेषु किं वदिष्यति भारत ।
ब्रह्मचारीति भीष्मो हि वृथैव प्रथितो भुवि ॥ १.१०९.१० ॥
అబద్ధపు ప్రతిజ్ఞ చేసినవాడు లోకంలో ఏమి చెబుతాడు, ఓ భారతా? 'బ్రహ్మచారి' అని భీష్ముడు వృథాగానే భూమిపై ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.
1.109.11
इत्येवं प्रबुवन्तस्ते हसन्ति स्म नृपाधमाः ।
क्षत्रियाणां वचः श्रुत्वा भीष्मश्चुक्रोध भारत ॥ १.१०९.११ ॥
ఇలా మాట్లాడుతూ ఆ అధమ రాజులు నవ్వారు. ఆ క్షత్రియుల మాటలు విని, ఓ భారతా, భీష్ముడు కోపించాడు.
1.109.12
भीष्मस्तदा स्वयं कन्या वरयामास ताः प्रभुः ।
उवाच च महीपालान्राजञ्जलदनिःस्वनः ॥ १.१०९.१२ ॥
అప్పుడు ప్రభువైన భీష్ముడు తానే ఆ కన్యలను వరించాడు; మేఘగర్జన వంటి స్వరంతో రాజులతో, ఓ రాజా, ఇలా అన్నాడు.
1.109.13
रथमारोप्य ताः कन्या भीष्मः प्रहरतां वरः ।
आहूय दानं कन्यानां गुणवद्भ्यः स्मृतं बुधैः ॥ १.१०९.१३ ॥
యోధులలో श्रेष्ठుడైన భీష్ముడు ఆ కన్యలను రథంపై ఎక్కించాడు. గుణవంతులను పిలిచి కన్యాదానం చేయాలని పండితులు చెప్పారు.
1.109.14
अलङ्कृत्य यथाशक्ति प्रदाय च धनान्यपि ।
प्रयच्छन्त्यपरे कन्यां मिथुनेन गवामपि ॥ १.१०९.१४ ॥
కొందరు తమ శక్తికొలదీ కన్యను అలంకరించి, ధనమూ ఆవుల జంటనూ ఇచ్చి కన్యాదానం చేస్తారు.
1.109.15
वित्तेन कथितेनान्ये बलेनान्येऽनुमान्य च ।
प्रमत्तामुपयन्त्यन्ये स्वयमन्ये च विन्दते ॥ १.१०९.१५ ॥
కొందరు ధనంతో, కొందరు నిర్ణీత కానుకతో, కొందరు బలంతో, కొందరు అనుమతి పొంది, కొందరు మత్తులో ఉన్న కన్యను వివాహమాడతారు; మరికొందరు తామే పొందుతారు.
1.109.16
आर्षं विधिं पुरस्कृत्य दारान्विन्दन्ति चापरे ।
अष्टमं तमथो वित्त विवाहं कविभिर्वृतम् ॥ १.१०९.१६ ॥
కొందరు ఆర్ష విధిని అనుసరించి భార్యలను పొందుతారు. తరువాత, కవులు స్వీకరించిన ఎనిమిదవ వివాహాన్ని తెలుసుకో.
1.109.17
स्वयंवरं तु राजन्याः प्रशंसन्त्युपयान्ति च ।
प्रमथ्य तु हृतामाहुर्ज्यायसीं धर्मवादिनः ॥ १.१०९.१७ ॥
రాజులు స్వయంవరాన్ని ప్రశంసించి, దాని ద్వారానే వివాహమాడతారు. కానీ ధర్మవాదులు బలంగా అపహరించి తెచ్చిన కన్యనే శ్రేష్ఠురాలని చెబుతారు.
1.109.18
ता इमाः पृथिवीपाला जिहीर्षामि बलादितः ।
ते यतध्वं परं शक्त्या विजयायेतराय वा ॥ १.१०९.१८ ॥
ఓ రాజులారా! ఈ కన్యలను ఇక్కడినుండి బలంగా అపహరించాలనుకుంటున్నాను. విజయం కోసమో, దానికి విరుద్ధమైన ఫలితం కోసమో మీరు మీ పూర్తి శక్తితో ప్రయత్నించండి.
1.109.19
स्थितोऽहं पृथिवीपाला युद्धाय कृतनिश्चयः ।
एवमुक्त्वा महीपालान्काशिराजं च वीर्यवान् ॥ १.१०९.१९ ॥
ఓ భూపాలురారా, నేను యుద్ధానికి దృఢనిశ్చయంతో నిలబడి ఉన్నాను. ఇలా చెప్పి ఆ పరాక్రమశాలి రాజులను, కాశీరాజును ఉద్దేశించాడు.
1.109.20
सर्वाः कन्याः स कौरव्यो रथमारोप्य च स्वकम् ।
आमन्त्र्य च स तान्प्रायाच्छीघ्रं कन्याः प्रगृह्य ताः ॥ १.१०९.२० ॥
ఆ కౌరవుడు కన్యలందరినీ తన రథంపై ఎక్కించాడు. వారి వద్ద సెలవు తీసుకొని, ఆ కన్యలను తీసుకుని వేగంగా వెళ్లిపోయాడు.
1.109.21
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे समुत्पेतुरमर्षिताः ।
संस्पृशन्तः स्वकान्बाहून्दशन्तो दशनच्छदान् ॥ १.१०९.२१ ॥
అప్పుడు ఆ రాజులందరూ అసహనంతో లేచారు. తమ బాహువులను తాకుతూ, పెదవులను పళ్లతో కొరుకుతూ ఉన్నారు.
1.109.22
तेषामाभरणान्याशु त्वरितानां विमुञ्चताम् ।
आमुञ्चतां च वर्माणि संभ्रमः सुमहानभूत् ॥ १.१०९.२२ ॥
వారు త్వరగా ఆభరణాలు తీసివేస్తూ, కవచాలు ధరిస్తూ ఉండగా గొప్ప కలకలం చెలరేగింది.
1.109.23
ताराणामिव संपातो बभूव जनमेजय ।
भूषणानां च सर्वेषां कवचानां च सर्वशः ॥ १.१०९.२३ ॥
జనమేజయా, నక్షత్రాలు రాలినట్లు అన్ని ఆభరణాలు, కవచాలు అన్నివైపులా రాలిపడ్డాయి.
1.109.24
सवर्मभिर्भूषणैश्च प्रकीर्यद्बिरितस्ततः ।
सक्रोधामर्षजिह्मभ्रूकषायीकृतलोचनाः ॥ १.१०९.२४ ॥
కవచాలు, ఆభరణాలు ఇటూ అటూ చెల్లాచెదురుగా పడుతుండగా, కోపం, అసహనం, వంకర కనుబొమ్మలతో వారి కన్నులు ఎర్రబడ్డాయి.
1.109.25
सूतोपक्लृप्तान् रुचिरान्सदश्वैरुपकल्पितान् ।
रथानास्थाय ते वीराः सर्वप्रहरणान्विताः ॥ १.१०९.२५ ॥
సారథులు సిద్ధం చేసిన, మంచి గుర్రాలు కట్టిన అందమైన రథాలను ఎక్కి, అన్ని రకాల ఆయుధాలతో కూడిన ఆ వీరులు.
1.109.26
प्रयान्तमथ कौरव्यमनुसस्रुरुदायुधाः ।
ततः समभवद्युद्धं तेषां तस्य च भारत।
एकस्य च बहूनां च तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ १.१०९.२६ ॥
ముందుకు సాగుతున్న కౌరవుని వెంట ఆయుధాలు ఎత్తిన వారు వెంబడించారు. అప్పుడు ఓ భారతా, వారికి, అతనికి మధ్య, ఒకరికి వ్యతిరేకంగా అనేకులు అనే, రోమాంచకరమైన ఘోర యుద్ధం జరిగింది.
1.109.27
ते त्विषून्दशसाहस्रांस्तस्मिन्युगपदाक्षिपन् ।
अप्राप्तांश्चैव तानाशु भीष्मः सर्वांस्तथाऽन्तरा ॥ १.१०९.२७ ॥
వారు అతని మీదికి ఒకేసారి పదివేల బాణాలు వేశారు. కానీ భీష్ముడు ఇంకా చేరక ముందే వాటన్నిటినీ మధ్యలోనే వేగంగా ఛేదించాడు.
1.109.28
अच्छिनच्छरवर्षेण महता लोमवाहिना ।
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे सर्वतः परिवार्य तम् ॥ १.१०९.२८ ॥
అతను ఎన్నో సూక్ష్మ బాణాల మహా వర్షంతో వాటిని ఛేదించాడు. అప్పుడు ఆ రాజులందరూ అతన్ని నలుదిక్కులా చుట్టుముట్టి.
1.109.29
ववृषुः शरवर्षेण वर्षेणेवाद्रिमम्बुदाः ।
स तं बाणमयं वर्षं शरैरावार्य सर्वतः ॥ १.१०९.२९ ॥
మేఘాలు పర్వతం మీద వర్షం కురిపించినట్లు వారు బాణవర్షం కురిపించారు. అతడు ఆ బాణమయ వర్షాన్ని నలుదిక్కులా తన బాణాలతో అడ్డుకున్నాడు.
1.109.30
ततः सर्वान्महीपालान्पर्यविध्यत्त्रिभिस्त्रिभिः ।
एकैकस्तु ततो भीष्मं राजन्विव्याध पञ्चभिः ॥ १.१०९.३० ॥
అప్పుడు అతడు ఆ రాజులందరినీ ఒక్కొక్కరిని మూడేసి బాణాలతో గుచ్చాడు. ఆ తర్వాత, ఓ రాజా, వారిలో ప్రతి ఒక్కరూ భీష్ముడిని ఐదేసి బాణాలతో గుచ్చారు.
1.109.31
स च तान्प्रतिविव्याध द्वाभ्यां द्वाभ्यां पराक्रमन् ।
तद्युद्धमासीत्तुमुलं घोरं देवासुरोपमम् ॥ १.१०९.३१ ॥
అతడు పరాక్రమంతో వారిలో ఒక్కొక్కరిని రెండేసి బాణాలతో ఎదిరించాడు. ఆ యుద్ధం దేవాసురుల యుద్ధంలా భయంకరంగా, కోలాహలంగా సాగింది.
1.109.32
पश्यतां लोकवीराणां शरशक्तिसमाकुलम् ।
स धनूंषि ध्वजाग्राणि वर्माणि च शिरांसि ॥ १.१०९.३२ ॥
లోకవీరులు చూస్తుండగా ఆ యుద్ధం బాణాలు, శక్తులతో నిండిపోయింది. అతడు విల్లులు, ధ్వజాగ్రాలు, కవచాలు, తలలు…
1.109.33
चिच्छेद समरे भीष्मः शतशोथ सहस्रशः ।
तस्यातिपुरुषं कर्म लाघवं रथचारिणः ॥ १.१०९.३३ ॥
భీష్ముడు యుద్ధంలో వందల, వేల మందిని నరికివేశాడు. రథికుడైన అతని కర్మ మానవాతీతమైనది, అతని చురుకుదనం అద్భుతమైనది.
1.109.34
रक्षणं चात्मनः संख्ये शत्रवोऽप्यभ्यपूजयन् ।
अक्षतः क्षपयित्वान्यानसङ्ख्येयपराक्रमः ॥ १.१०९.३४ ॥
యుద్ధంలో తన్ను తాను రక్షించుకున్న తీరును శత్రువులు కూడా ప్రశంసించారు. ఇతరులను సంహరించినా అతడు గాయపడకుండా నిలిచాడు; అతడి పరాక్రమం లెక్కకు మించినది.
1.109.35
आनिनाय स काश्यस्य सुताः सागरगासुतः ।
तान्विनिर्जित्य तु रणे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.१०९.३५ ॥
గంగా తనయుడైన అతడు కాశీరాజు కుమార్తెలను తీసుకువచ్చాడు. యుద్ధంలో వారిని జయించి, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు...
1.109.36
कन्याभिः सहितः प्रायाद्भारतो भारतान्प्रति ।
ततस्तं पृष्ठतो राजञ्शाल्वराजो महारथः ॥ १.१०९.३६ ॥
కన్యలతో కలిసి ఆ భారతుడు భరతవంశీయుల వైపు వెళ్ళాడు. అప్పుడు, ఓ రాజా, శాల్వరాజు, మహారథుడు, అతని వెనుక నుండి…
1.109.37
अभ्यगच्छदमेयात्मा भीष्मं शान्तनवं रणे ।
वारणं जघने भिन्दन्दन्ताभ्यामपरो यथा ॥ १.१०९.३७ ॥
అపరిమిత ఆత్మ గలవాడు యుద్ధంలో శంతనుని కుమారుడైన భీష్ముని వైపు వెళ్ళాడు, మరొక ఏనుగు తన దంతాలతో ప్రత్యర్థి ఏనుగు ప్రక్కను చీల్చినట్లు.
1.109.38
वासितामनुसंप्राप्तो यूथपो बलिनां वरः ।
स्त्रीकामस्तिष्ठतिष्ठेति भीष्ममाह स पार्थिवः ॥ १.१०९.३८ ॥
బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ రాజు, ఆడ ఏనుగు వాసన పట్టి వచ్చిన యూథపుడిలా, 'ఆగు, ఆగు, స్త్రీ కాముకుడా!' అని భీష్ముడితో అన్నాడు.
1.109.39
साल्वराजो महाबाहुरमर्षेण प्रचोदितः ।
ततः स पुरुषव्याघ्रो भीष्मः परबलार्दनः ॥ १.१०९.३९ ॥
మహాబాహువైన శాల్వరాజు కోపంతో ప్రేరేపితుడయ్యాడు. అప్పుడు ఆ పురుషవ్యాఘ్రుడైన భీష్ముడు, శత్రుసైన్యాన్ని నలిపేవాడు, (ప్రతిస్పందించాడు).
1.109.40
तद्वाक्याकुलितः क्रोधाद्विधूमोग्निरिव ज्वलन् ।
विततेषुधनुष्पाणिर्विकुञ्चितललाटभृत् ॥ १.१०९.४० ॥
అతని మాటలకు కలత చెంది, కోపంతో పొగలేని అగ్నిలా ప్రజ్వలించాడు. చేతిలో అమ్ములపొది, ధనుస్సు ధరించి, నుదుటిని ముడిచి (నిలిచాడు).
1.109.41
क्षत्रधर्मं समास्थाय व्यपेतभयसंभ्रमः ।
निवर्तयामास रथं साल्वं प्रति महारथः ॥ १.१०९.४१ ॥
క్షత్రధర్మాన్ని అనుసరించి, భయం, కలవరం లేనివాడై, ఆ మహారథుడు తన రథాన్ని సాళ్వుని వైపు తిప్పాడు.
1.109.42
निवर्तमानं तं दृष्ट्वा राजानः सर्व एव ते ।
प्रेक्षकाः समपद्यन्त भीष्मसाल्वसमागमे ॥ १.१०९.४२ ॥
అతడు తిరిగి వస్తుండటం చూసి, ఆ రాజులందరూ భీష్ముడు, సాళ్వుల సమాగమంలో ప్రేక్షకులుగా మారిపోయారు.
1.109.43
तौ वृषाविव नर्दन्तौ बलिनौ वासितान्तरे ।
अन्योन्यमभिवर्तेतां बलविक्रमशालिनौ ॥ १.१०९.४३ ॥
ఆ ఇద్దరు, ఎద్దుల వలె గర్జిస్తూ, బలవంతులుగా, పరాక్రమశాలులుగా, వాసితం కోసం ఒకరిపై ఒకరు దాడి చేశారు.
1.109.44
ततो भीष्मं शान्तनवं शरैः शतसहस्रशः ।
साल्वराजो नरश्रेष्ठः समवाकिरदाशुगैः ॥ १.१०९.४४ ॥
అప్పుడు నరశ్రేష్ఠుడైన సాల్వరాజు శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడిని లక్షలాది వేగవంతమైన బాణాలతో కప్పాడు.
1.109.45
पूर्वमभ्यर्दितं दृष्ट्वा भीष्मं साल्वेन ते नृपाः ।
विस्मिताः समपद्यन्त साधुसाध्विति चाब्रुवन् ॥ १.१०९.४५ ॥
ముందు సాల్వుడు భీష్ముడిని తీవ్రంగా పీడించడం చూసి ఆ రాజులు ఆశ్చర్యపడి 'సాధు, సాధు' అని అన్నారు.
1.109.46
लाघवं तस्य ते दृष्ट्वा समरे सर्वपार्थिवाः ।
अपूजयन्त संहृष्टा वाग्भिः साल्वं नराधिपम् ॥ १.१०९.४६ ॥
యుద్ధంలో అతని చురుకుదనాన్ని చూసి సర్వ రాజులు సంతోషించి మాటలతో నరాధిపుడైన సాల్వుడిని గౌరవించారు.
1.109.47
क्षत्रियाणां ततो वाचः श्रुत्वा परपुञ्जयः ।
क्रुद्धः शान्तनवो भीष्मस्तिष्ठतिष्ठेत्यभाषत ॥ १.१०९.४७ ॥
అప్పుడు క్షత్రియుల మాటలు విని శత్రుజయుడైన శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు కోపించి 'ఆగు, ఆగు!' అన్నాడు.
1.109.48
सारथिं चाब्रवीत्क्रुद्धो याहि यत्रैष पार्थिवः ।
यावदेनं निहन्म्यद्य भुजङ्गमिव पक्षिराट् ॥ १.१०९.४८ ॥
కోపించి అతడు సారథితో అన్నాడు: 'ఈ రాజు ఉన్న చోటికి వెళ్ళు; పక్షిరాజు పాముని చంపినట్లు ఈ రోజు నేను అతడిని చంపుతాను.'
1.109.49
ततोऽस्त्रं वारुणं सम्यग्योजयामास कौरवः ।
तेनाश्वांश्चतुरोऽमृद्गात्साल्वराजस्य भूपते ॥ १.१०९.४९ ॥
అప్పుడు కౌరవుడు (భీష్ముడు) వరుణాస్త్రాన్ని సరిగా సంధించాడు; దాంతో సాల్వరాజు నాలుగు గుర్రాలను నలిపివేశాడు, ఓ రాజా.
1.109.50
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य साल्वराजस्य कौरवः ।
भीष्मो नृपतिशार्दूल न्यवधीत्तस्य सारथिम् ॥ १.१०९.५० ॥
కౌరవుడు భీష్ముడు అస్త్రాలతో అస్త్రాలను అడ్డుకుని, సాల్వరాజు సారథిని చంపాడు, రాజులలో పులివంటివాడా.
1.109.51
अस्त्रेण चास्याथैन्द्रेण न्यवधीत्तुरगोत्तमान् ।
कन्याहेतोर्नरश्रेष्ठ भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ १.१०९.५१ ॥
అప్పుడు ఐంద్రాస్త్రంతో అతని ఉత్తమ గుర్రాలను కూల్చాడు; కన్యల కోసం, నరశ్రేష్ఠా, శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు.
1.109.52
जित्वा विसर्जयामास जीवन्तं नृपसत्तमम् ।
ततः साल्वः स्वनगरं प्रययौ भरतर्षभ ॥ १.१०९.५२ ॥
జయించి, సజీవంగా ఉన్న ఆ నృపోత్తముని విడిచిపెట్టాడు; తరువాత, భరతర్షభా, సాల్వుడు తన నగరానికి వెళ్లాడు.
1.109.53
स्वराज्यमन्वशाच्चैव धर्मेण नृपतिस्तदा ।
राजानो ये च तत्रासन्स्वयंवरदिदृक्षवः ॥ १.१०९.५३ ॥
అప్పుడు రాజు ధర్మంతో తన రాజ్యాన్ని పాలించాడు; అక్కడ ఉన్న రాజులు స్వయంవరాన్ని చూడాలని కోరినవారు.
1.109.54
स्वान्येव तेऽपि राष्ट्राणि जग्मुः परपुरञ्जयाः ।
एवं विजित्य ताः कन्या भीष्मः प्रहरतां वरः ॥ १.१०९.५४ ॥
శత్రునగరాలను జయించినవారైన వారు తమ తమ రాజ్యాలకు వెళ్లారు; ఈ విధంగా ఆ కన్యలను జయించి భీష్ముడు, యోధులలో శ్రేష్ఠుడు...
1.109.55
प्रययौ हास्तिनपुरं यत्र राजा स कौरवः ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा प्रशास्ति वसुधामिमाम् ॥ १.१०९.५५ ॥
ఆయన హస్తినాపురానికి వెళ్ళాడు, అక్కడ కౌరవ రాజు ధర్మాత్ముడైన విచిత్రవీర్యుడు ఈ భూమిని పాలిస్తున్నాడు.
1.109.56
यथा पितास्य कौरव्यः शान्तनुर्नृपसत्तमः ।
सोऽचिरेणैव कालेन अत्यक्रामन्नराधिप ॥ १.१०९.५६ ॥
ఈయన తండ్రి కౌరవ్యుడు, రాజులలో ఉత్తముడైన శంతనుడు; ఆయనా త్వరలోనే కాలవశంగా కన్నుమూశాడు, ఓ నరాధిపా.
1.109.57
वनानि सरितश्चैव शैलांश्च विनिधान्द्रुमान् ।
अक्षतः क्षपयित्वाऽरीन्सङ्ख्येऽसङ्ख्येयविक्रमः ॥ १.१०९.५७ ॥
అడవులు, నదులు, పర్వతాలు, చెట్లు — యుద్ధంలో శత్రువులను నాశనం చేసి, అసంఖ్యాక పరాక్రమం కలిగిన ఆయన ఏ హాని లేకుండా వాటిని దాటాడు.
1.109.58
आनयामास काश्यस्य सुताः सागरगासुतः ।
स्नुषा इव स धर्मात्मा भगिनीरिव चानुजाः ॥ १.१०९.५८ ॥
కాశీ రాజు కుమార్తెలను గంగాసుతుడు తీసుకువచ్చాడు; ఆ ధర్మాత్ముడు వారిని కోడళ్లవలె, చెల్లెళ్లవలె తీసుకువచ్చాడు.
1.109.59
यथा दुहितश्चैव परिगृह्य ययौ कुरून् ।
आनिन्ये स महाबाहुर्भ्रातुः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१०९.५९ ॥
కుమార్తెల వలె వారిని పరిగ్రహించి ఆయన కురువుల వద్దకు వెళ్ళాడు; ఆ మహాబాహుడు తన సోదరుడిని సంతోషపెట్టాలనే కోరికతో వారిని తీసుకువచ్చాడు.
1.109.60
ताः सर्वगुणसंपन्ना भ्राता भ्रात्रे यवीयसे ।
भीष्मो विचित्रवीर्याय प्रददौ विक्रमाहृताः ॥ १.१०९.६० ॥
సర్వగుణ సంపన్నలైన ఆ కన్యలను, పరాక్రమంతో గెలుచుకువచ్చిన వారిని, భీష్ముడు తన తమ్ముడు విచిత్రవీర్యునికి ఇచ్చాడు.
1.109.61
एवं धर्मेण धर्मज्ञः कृत्वा कर्मातिमानुषम् ।
भ्रातुर्विचित्रवीर्यस्य विवाहायोपचक्रमे ॥ १.१०९.६१ ॥
ఇలా ధర్మజ్ఞుడైన భీష్ముడు ధర్మానుసారంగా మానవాతీతమైన కార్యాన్ని చేసి, సోదరుడు విచిత్రవీర్యుని వివాహానికి ఉపక్రమించాడు.
1.109.62
सत्यवत्या सह मिथः कृत्वा निश्चयमात्मवान् ।
विवाहं कारयिष्यन्तं भीष्मं काशिपतेः सुता।
ज्येष्ठा तासामिदं वाक्यमब्रवीद्धसती तदा ॥ १.१०९.६२ ॥
ఆత్మసంయమి అయిన భీష్ముడు సత్యవతితో పరస్పరం నిశ్చయించి వివాహం ఏర్పాటు చేయబోతుండగా, కాశిరాజు కుమార్తెలలో జ్యేష్ఠురాలు నవ్వుతూ ఈ మాట అన్నది.
1.109.63
मया सौभपतिः पूर्वं मनसा हि वृतः पतिः ।
तेन चास्मि वृता पूर्वमेष कामश्च मे पितुः ॥ १.१०९.६३ ॥
నేను ముందే మనసులో సౌభపతిని భర్తగా ఎంచుకున్నాను; ఆయనచేతనే ముందుగా వరించబడ్డాను; ఇదే నా తండ్రి కోరిక కూడా.
1.109.64
मया वरयितव्योऽभूत्साल्वस्तस्मिन्स्वयंवरे ।
एतद्विज्ञाय धर्मज्ञ धर्मतत्त्वं समाचर ॥ १.१०९.६४ ॥
ఆ స్వయంవరంలో నేను శాల్వుని వరించవలసి ఉండింది. ఇది తెలుసుకుని, ధర్మజ్ఞుడా, ధర్మతత్త్వానుసారం ప్రవర్తించు.
1.109.65
एवमुक्तस्तया भीष्मः कन्यया विप्रसंसदि ।
चिन्तामभ्यगमद्वीरो युक्तां तस्यैव कर्मणः ॥ १.१०९.६५ ॥
బ్రాహ్మణ సభలో ఆ కన్య ఇలా అనగా, వీరుడైన భీష్ముడు ఆ కర్మకు తగిన చింతలో మునిగిపోయాడు.
1.109.66
अन्यसक्ता त्वियं कन्या ज्येष्ठा त्वम्बा मया जिता ।
वाचा दत्ता मनोदत्ता कृतमङ्गलवाचना ॥ १.१०९.६६ ॥
ఈ కన్య మరొకరిపై మనసు పెట్టుకుంది; కానీ జ్యేష్ఠురాలు అంబను నేను గెలిచాను; మాటతో ఇవ్వబడినది, మనసుతో ఇవ్వబడినది, మంగళ వాచనలు చేయించి ఇవ్వబడినది.
1.109.67
निर्दिष्टा तु परस्यैव सा त्याज्या परचिन्तिनी ।
इत्युक्त्वा चानुमान्यैव भ्रातरं स्ववशानुगम् ॥ १.१०९.६७ ॥
ఇతరునికే నిర్ణయించబడినదీ, మనసు ఇతరునిపై ఉన్నదీ అయిన ఆమెను వదిలివేయాలి. ఇలా చెప్పి, తన వశానుగుడైన సోదరుడిని ఒప్పించి...
1.109.68
विनिश्चित्य स धर्मज्ञो ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
अनुजज्ञे तदा ज्येष्ठामम्बां काशिपतेः सुताम् ॥ १.१०९.६८ ॥
ధర్మజ్ఞుడు వేదపారంగతులైన బ్రాహ్మణులతో నిశ్చయించుకొని, అప్పుడు కాశీరాజు జ్యేష్ఠ కుమార్తె అంబకు అనుమతి ఇచ్చాడు.
1.109.69
अम्बिकाम्बालिके भार्ये प्रादाद्भ्रात्रे यवीयसे ।
भीष्मो विचित्रवीर्याय विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १.१०९.६९ ॥
భీష్ముడు విధిప్రకారం జరిపిన కర్మతో అంబిక, అంబాలికలను తమ్ముడు విచిత్రవీర్యునికి భార్యలుగా ఇచ్చాడు.
1.109.70
तयोः पाणी गृहीत्वा तु रूपयौवनदर्पितः ।
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा नाम्बामैच्छत्कथंचन ॥ १.१०९.७० ॥
వారిద్దరి చేతులు పట్టుకున్న ధర్మాత్ముడు విచిత్రవీర్యుడు రూప యౌవన గర్వంతో అంబను ఏ విధంగానూ కోరలేదు.
1.109.71
अम्बामन्यस्य कीर्त्यन्तीमब्रवीच्चारुदर्शनाम् ।
पापस्य फलमेवैष कामोऽसाधुर्निरर्थकः।
परतन्त्रोपभोगो मामार्य नाऽऽयोक्तुमर्हसि ॥ १.१०९.७१ ॥
సుందర రూపవతి అయిన అంబతో, ఇతరునికి చెందినదని చెప్పబడుతున్న ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: "ఇది పాపఫలం; ఈ కోరిక చెడ్డది, నిరర్థకమైనది. ఆర్యా, ఇతరుల అధీనంలోని భోగంలో నన్ను నియమించరాదు."
1.109.72
प्रातिष्ठच्छान्तनोर्वंशस्तात यस्य त्वमन्वयः ।
अकामवृत्तो धर्मात्मन्साधु मन्ये मतं तव ॥ १.१०९.७२ ॥
"తాతా, శంతనుని వంశం ప్రతిష్ఠితమైంది, అందులో నీవు జన్మించావు. ధర్మాత్మా, నీవు కామరహిత ప్రవర్తన కలవాడవు; నీ ఈ అభిప్రాయాన్ని నేను మంచిదని భావిస్తున్నాను."
1.109.73
इत्युक्त्वाम्बां समालोक्य विधिवद्वाक्यमब्रवीत् ।
विसृष्टा ह्यसि गच्छ त्वं यथाकाममनिन्दिते ॥ १.१०९.७३ ॥
ఇలా చెప్పి, అంబను విధిప్రకారం చూసి ఆయన ఈ మాట అన్నాడు: నిర్దోషురాలా, నీవు విడుదల పొందావు; ఇక నీ ఇష్టం వచ్చినట్లు వెళ్ళు.
1.109.74
नानियोज्ये समर्थोऽहं नियोक्तुं भ्रातरं प्रियम् ।
अन्यबावगतां चापि को नारीं वासयेद्गृहे ॥ १.१०९.७४ ॥
నేను నా ప్రియ సోదరుడిని నియోగించేందుకు సమర్థుడను కాను; మరియు మనసు మరొకరిపై ఉన్న స్త్రీని ఇంట్లో ఎవరు ఉంచుతారు?
1.109.75
अतस्त्वां न नियोक्ष्यामि अन्यकामासि गम्यताम् ।
अहमप्यूर्ध्वरेता वै निवृत्तो दारकर्मणि ॥ १.१०९.७५ ॥
అందువల్ల నిన్ను నియోగించను; నీవు వేరొకరిని కోరుకుంటున్నావు, కాబట్టి వెళ్ళు. నేను కూడా ఊర్ధ్వరేతస్సును; వివాహకార్యం నుండి వైదొలిగాను.
1.109.76
न संबन्धस्तदावाभ्यां भविता वै कथंचन ।
इत्युक्ता सा गता तत्र सखीभिः परिवारिता ॥ १.१०९.७६ ॥
అప్పుడు మన ఇద్దరి మధ్య ఎలాంటి సంబంధమూ ఏ విధంగానూ ఉండదు. ఇలా చెప్పబడిన ఆమె, తన స్నేహితురాళ్ళతో చుట్టుముట్టబడి అక్కడినుండి వెళ్ళింది.
1.109.77
निर्दिष्टा हि शनै राजन्साल्वराजपुरं प्रति ।
अथाम्बा साल्वंमागम्य साऽब्रवीत्प्रतिपूज्य तं ॥ १.१०९.७७ ॥
రాజా, ఆమె నెమ్మదిగా సాల్వరాజు నగరం వైపు నిర్దేశించబడింది. అప్పుడు అంబ సాల్వుని వద్దకు వచ్చి, ఆయనను గౌరవించి మాట్లాడింది.
1.109.78
पुरा निर्दिष्टभावा त्वामागतास्मि वरानन ।
देवव्रतं समुत्सृज्य सानुजं भरतर्षभम् ॥ १.१०९.७८ ॥
ఓ సుందర ముఖీ, ముందే నా ఉద్దేశం తెలియజేయబడింది; అందువల్ల నేను నీ వద్దకు వచ్చాను. తమ్ముడితో సహా భరతశ్రేష్ఠుడైన దేవవ్రతుడిని విడిచిపెట్టి.
1.109.79
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते विधिवन्मां समुद्यताम् ॥ १.१०९.७९ ॥
నీకు శుభం కలుగుగాక. విధిప్రకారం నన్ను స్వీకరించు, నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను.
1.109.80
तयैवमुक्तः साल्वोपि प्रहसन्निदमब्रवीत् ।
निर्जिताऽसीह भीष्मेण मां विनिर्जित्य राजसु ॥ १.१०९.८० ॥
ఆమె ఇలా అనగా సాల్వుడు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు: "ఇక్కడ నువ్వు భీష్ముని చేత జయించబడ్డావు, రాజుల మధ్య నన్ను జయించి."
1.109.81
अन्येन निर्जितां भद्रे विसृष्टां तेन चालयात् ।
न गृह्णामि वरारोहे तत्र चैव तु गम्यताम् ॥ १.१०९.८१ ॥
"ఓ శుభవతీ, మరొకడు జయించి అతడే ఇంటినుండి విడిచిపెట్టిన దానిని నేను స్వీకరించను, ఓ సుందరీ. అక్కడికే వెళ్ళు."
1.109.82
इत्युक्ता सा समागम्य कुरुराज्यमनुत्तमम् ।
अम्बाब्रवीत्ततो भीष्मं त्वयाऽहं सहसा हृता ॥ १.१०९.८२ ॥
ఇలా చెప్పబడిన ఆమె ఉత్తమమైన కురురాజ్యానికి చేరి అంబ భీష్ముని వద్ద ఇలా అన్నది: "నువ్వు నన్ను బలవంతంగా అపహరించావు."
1.109.83
क्षत्रधर्ममवेक्षस्व त्वं भर्ता मम धर्मतः ।
यां यः स्वयंवरे कन्यां निर्जयेच्छौर्यसंपदा ॥ १.१०९.८३ ॥
"క్షత్రధర్మాన్ని ఆలోచించు. నువ్వు ధర్మప్రకారం నా భర్తవు. స్వయంవరంలో తన శౌర్యసంపదతో ఏ కన్యను ఎవరు జయిస్తారో."
1.109.84
राज्ञः सर्वान्विनिर्जित्य स तामुद्वाहयेद्ध्रुवम् ।
अतस्त्वमेव भर्ता मे त्वयाऽहं निर्जिता यतः ॥ १.१०९.८४ ॥
"అందరు రాజులను జయించి అతడు నిశ్చయంగా ఆమెను వివాహమాడాలి. కాబట్టి నువ్వే నా భర్తవు, ఎందుకంటే నువ్వే నన్ను జయించావు."
1.109.85
तस्माद्वहस्व मां भीष्म निर्जितां संसदि त्वया ।
ऊर्ध्वरेता ह्यहमिति प्रत्युवाच पुनःपुनः ॥ १.१०९.८५ ॥
కాబట్టి భీష్మా, సభలో నీవు గెలిచిన నన్ను స్వీకరించు. నేను ఊర్ధ్వరేతను అని ఆమె పదే పదే సమాధానమిచ్చింది.
1.109.86
भीष्मं सा चाब्रवीदम्बा यथाजैषीस्तथा कुरु ।
एवमन्वगमद्भीष्मं षट्समाः पुष्करेक्षणा ॥ १.१०९.८६ ॥
అంబ భీష్మునితో అంది: నీవు గెలిచినట్లే చేయి. ఈ విధంగా పద్మనేత్ర ఆరు సంవత్సరాలు భీష్ముని వెంబడించింది.
1.109.87
ऊर्ध्वरेतास्त्वहं भद्रे विवाहविमुखोऽभवम् ।
तमेव साल्वं गच्छ त्वं यः पुरा मनसा वृतः ॥ १.१०९.८७ ॥
నేను ఊర్ధ్వరేతను, ఓ కల్యాణీ; వివాహం పట్ల విముఖుడనయ్యాను. ముందు మనసారా ఎవరిని వరించావో ఆ సాల్వుని వద్దకే వెళ్ళు.
1.109.88
अन्यसक्तं किमर्थं त्वमात्मानमवदः पुरा ।
अन्यसक्तां वधूं कन्यां वासयेत्स्वगृहे न हि ॥ १.१०९.८८ ॥
ముందు నీవు ఎందుకు మరొకరిపై అనురాగం కలదానిగా నిన్ను నీవు ప్రకటించుకున్నావు? మరొకరిపై అనురక్తురాలైన కన్యను వధువుగా ఎవరూ తమ ఇంట ఉంచుకోరు.
1.109.89
नाहमुद्वाहयिष्ये त्वां मम भ्रात्रे यवीयसे ।
विचित्रवीर्याय शुभे यथेष्टं गम्यतामिति ॥ १.१०९.८९ ॥
నేను నిన్ను వివాహం చేసుకోను; నా తమ్ముడు విచిత్రవీర్యునికి, ఓ శుభే, నీకు ఇష్టమైనట్లు వెళ్ళు.
1.109.90
भूयः साल्वं समभ्येत्य राजन्गृह्णीष्व मामिति ।
नाहं गृह्णाम्यन्यजितामिति साल्वनिराकृता ॥ १.१०९.९० ॥
మళ్ళీ సాల్వుని వద్దకు వెళ్ళి, ఓ రాజా, 'నన్ను స్వీకరించు' అని అంది. 'వేరొకరు గెలిచిన దానిని నేను స్వీకరించను' అని సాల్వునిచే తిరస్కరించబడింది.
1.109.91
ऊर्ध्वरेतास्त्वहमिति भीष्मेण च निराकृता ।
अम्बा भीष्मं पुनः साल्वं भीष्मं साल्वं पुनः पुनः ॥ १.१०९.९१ ॥
'నేను ఊర్ధ్వరేతస్సును' అని చెప్పి భీష్ముడు కూడా ఆమెను తిరస్కరించాడు. అంబ మళ్ళీ మళ్ళీ భీష్ముని వద్దకు, సాల్వుని వద్దకు వెళ్ళింది.
1.109.92
गमनागमनेनैवमनैषीत्षट् समा नृप ।
अश्रुभिर्भूमिमुक्षन्ती शोचन्ती सा मनस्विनी ॥ १.१०९.९२ ॥
ఓ రాజా, ఇలా వెళ్ళడం వచ్చడంలోనే ఆమె ఆరు సంవత్సరాలు గడిపింది. కన్నీళ్లతో భూమిని తడుపుతూ, దుఃఖిస్తూ ఆ మనస్వినీ.
1.109.93
पीनोन्नतकुचद्वन्द्वा विशालजघनेक्षणा ।
श्रोणीभरालसगमा राकाचन्द्रनिभानना ॥ १.१०९.९३ ॥
బలిసిన, ఎత్తైన స్తనద్వయం కలది, విశాలమైన పిరుదులు కన్నులు కలది, పిరుదుల భారంతో అలసిన నడక కలది, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం కలది.
1.109.94
वर्षत्कादम्बिनीमूर्ध्नि स्फुरन्ती चञ्चलेव सा ।
सा ततो द्वादश समा बाहुदामभितो नदीम्।
पार्श्वे हिमवतो रम्ये तपो घोरं समाददे ॥ १.१०९.९४ ॥
వర్షించే మేఘాల శిఖరంపై మెరిసే మెరుపులా ఆమె ప్రకాశించింది. అనంతరం పన్నెండు సంవత్సరాలు హిమాలయ రమణీయ పార్శ్వంలో, బాహుదా నది ఇరువైపులా ఘోర తపస్సు చేసింది.
1.109.95
संक्षिप्तकरणा तत्र तप आस्थाय सुव्रता ।
पादाङ्गुष्ठेन साऽतिष्ठदकम्पन्त ततः सुराः ॥ १.१०९.९५ ॥
అక్కడ ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, తపస్సులో నిలిచి, దృఢవ్రతురాలై ఆమె ఒక కాలి బొటనవేలిపై నిలిచింది; అప్పుడు దేవతలు కంపించారు.
1.109.96
तस्यास्तत्तु तपो दृष्ट्वा सुराणां क्षोभकारकम् ।
विस्मितश्चैव हृष्टश्च तस्यानुग्रहबुद्धिमान् ॥ १.१०९.९६ ॥
దేవతలను కలవరపరిచే ఆమె ఆ తపస్సును చూసి విస్మయమూ సంతోషమూ చెందిన జ్ఞానియైన ఆయన ఆమెపై అనుగ్రహం చూపాలనుకున్నాడు.
1.109.97
अनन्तसेनो भगवान्कुमारो वरदः प्रभुः ।
मानयन्राजपुत्रीं तां ददौ तस्यै शुभां स्रजम् ॥ १.१०९.९७ ॥
అనంతసేనుడనే భగవాన్ కుమారుడు, వరదాత అయిన ప్రభువు, ఆ రాజపుత్రికను గౌరవిస్తూ ఆమెకు ఒక శుభ మాలను ఇచ్చాడు.
1.109.98
एषा पुष्करिणी दिव्या यथावत्समुपस्थिता ।
अम्बे त्वच्छोकशमनी माला भुवि भविष्यति ॥ १.१०९.९८ ॥
ఈ దివ్య పుష్కరిణి యథావిధిగా ప్రత్యక్షమైంది. అంబా, నీ శోకాన్ని శమింపజేసే ఈ మాల భూమిపై ఉంటుంది.
1.109.99
एतां चैव मया दत्तां मालां यो धारयिष्यति ।
सोऽस्य भीष्मस्य निधने कारणं वै भविष्यति ॥ १.१०९.९९ ॥
నేను ఇచ్చిన ఈ మాలను ఎవరు ధరిస్తారో, వారే ఈ భీష్ముని మరణానికి కారణమవుతారు.